Great Indian Bustard: PM મોદીએ જે પક્ષીના સંરક્ષણ માટે અનેકવાર વૈશ્વિક મંચ પરથી અપીલ કરી છે, તે અત્યંત દુર્લભ 'ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ' (Great Indian Bustard - ઘોરાડ)ની સુરક્ષાને લઈને એક ચોંકાવનારો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે. રાજસ્થાનના જેસલમેરમાં ઘોરાડ પક્ષી માટે બનાવેલા ખાસ સંરક્ષણ વિસ્તારમાં સુરક્ષાની ગંભીર ચૂક સામે આવતા વન વિભાગ અને સ્થાનિક પ્રશાસનમાં દોડધામ મચી ગઈ છે. આ પક્ષીને 'Z' લેવલની સુરક્ષા જેવી કડક દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવે છે, છતાં સુરક્ષા કોર્ડન તૂટતા સવાલો ઉભા થયા છે. વિશ્વમાં આ પક્ષીની સંખ્યા આંગળીના વેઢે ગણાય એટલી જ બચી છે, ત્યારે તેમની સુરક્ષામાં સહેજ પણ બેદરકારી આ પ્રજાતિને લુપ્ત થવાના આરે લાવી શકે છે. જેસલમેરથી લઈને ગુજરાત સુધીના પર્યાવરણ પ્રેમીઓ અને વન્યજીવ નિષ્ણાતોમાં આ સમાચારને પગલે ઘેરા પ્રત્યાઘાત પડ્યા છે. વહીવટી તંત્ર દ્વારા આ મામલે ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે.
શું છે સમગ્ર ઘટના? સુરક્ષામાં ક્યાં થઈ ચૂક?
મળતી માહિતી મુજબ, જેસલમેરના ડેઝર્ટ નેશનલ પાર્ક (DNP) માં જ્યાં ઘોરાડ પક્ષીઓના સંવર્ધન અને રહેઠાણ માટે વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે, ત્યાં અજાણ્યા લોકો અથવા અનધિકૃત અવરજવર જોવા મળી હતી. આ વિસ્તારમાં ડ્રોન, હાઈ-ટેક કેમેરા અને વનકર્મીઓનો કડક પહેરો હોવા છતાં, બાહ્ય દખલગીરી કેવી રીતે થઈ તે તપાસનો વિષય છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, આ પક્ષીઓ ખૂબ જ શરમાળ પ્રકૃતિના હોય છે અને માનવીય દખલગીરીને કારણે તેમના પ્રજનન ચક્ર પર ગંભીર અસર પડે છે.
PM મોદી અને ઘોરાડનું કનેક્શન
PM મોદીએ અનેક પ્રસંગોએ વન્યજીવ સંરક્ષણની વાત કરતી વખતે ઘોરાડ પક્ષીનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. ભારત સરકારે આ પક્ષીને બચાવવા માટે કરોડો રૂપિયાનું બજેટ ફાળવ્યું છે. ગુજરાત અને રાજસ્થાન આ પક્ષીઓના મુખ્ય નિવાસસ્થાન હોવાથી બંને રાજ્યોની સરકારો તેને 'સ્ટેટ બર્ડ' જેવો દરજ્જો આપીને સાચવી રહી છે. પીએમની પ્રાથમિકતામાં રહેલા આ પ્રોજેક્ટમાં સુરક્ષાની ખામી દેખાતા જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કડક પગલાં લેવાય તેવી શક્યતા છે.
ગુજરાત માટે કેમ ચિંતાનો વિષય?
ગુજરાતનું કચ્છ અને રાજસ્થાનનું જેસલમેર ઘોરાડ માટે એકમાત્ર 'સેફ હેવન' ગણાય છે. ઘણીવાર પક્ષીઓ સરહદ ઓળંગીને એક રાજ્યમાંથી બીજા રાજ્યમાં સ્થળાંતર કરતા હોય છે. જેસલમેરમાં સુરક્ષામાં ખામી સર્જાતા ગુજરાતના વન વિભાગે પણ કચ્છના અબડાસા વિસ્તારમાં તકેદારી વધારી દીધી છે. જો આ વિસ્તારમાં શિકારીઓ કે અનધિકૃત પ્રવૃત્તિઓ વધે તો પક્ષીઓના અસ્તિત્વ પર જોખમ ઉભું થઈ શકે છે.
આગામી પગલાં અને તપાસ
વન વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ આ ઘટનાને ગંભીરતાથી લઈને રાત્રિ પેટ્રોલિંગ વધારવા અને ટેકનોલોજીકલ મોનિટરિંગને વધુ સજ્જ કરવા સૂચના આપી છે. સાથે જ, સ્થાનિક ગ્રામજનોને પણ આ પક્ષીની સુરક્ષામાં સહયોગ આપવા અપીલ કરવામાં આવી છે. સુરક્ષામાં થયેલી આ ખામી માટે કોણ જવાબદાર છે અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટના ન બને તે માટે કયા સુધારાની જરૂર છે, તે અંગેનો રિપોર્ટ ટૂંક સમયમાં સરકારને સોંપવામાં આવશે.
