Fact Check: સોશિયલ મીડિયામાં છેલ્લા થોડા સમયથી એક જુની દેખાતી “Walking Licence”ની તસ્વીર ઝડપથી વાયરલ થઈ રહી છે. તેમાં 1956નું વર્ષ દર્શાવવામાં આવ્યું છે અને લખ્યું છે કે મુંબઈમાં ચાલવા માટે પણ પોલીસ પાસેથી લાઇસન્સ લેવું પડતું હતું. પરંતુ શું આ દસ્તાવેજ ખરેખર સચ્ચો છે કે માત્ર મજાક કે બનાવટી ડિઝાઇન?
શું છે વાયરલ તસ્વીરમાં?
વાયરલ તસ્વીરમાં “Bombay City Walking Licence” નામનો એક દસ્તાવેજ દેખાય છે. તેમાં Bombay Municipal Corporation અને Bombay Police Act, 1951નો ઉલ્લેખ છે. દસ્તાવેજમાં વ્યક્તિનું નામ, સરનામું, ચાલવાની સ્ટાઈલ, રૂટ અને દૈનિક અંતર જેવી વિગતો પણ દર્શાવવામાં આવી છે. સાથે જ “10 miles daily distance permitted” જેવી માહિતી પણ લખાયેલી છે. આ બધી વિગતો જોઈને પ્રથમ નજરે તે સત્તાવાર દસ્તાવેજ લાગે છે.
હકીકત શું છે?
તપાસ અને ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક માહિતી મુજબ, મુંબઈ (તે સમયના બોમ્બે)માં ચાલવા માટે કોઈપણ પ્રકારનું “Walking Licence” લેવાનું કાયદેસર નિયમ ક્યારેય લાગુ નહોતું. વિશેષજ્ઞો અને ફેક્ટ-ચેક રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ પ્રકારના દસ્તાવેજો મૂળતઃ હાસ્યાસ્પદ અથવા કલાત્મક પ્રિન્ટ તરીકે બનાવવામાં આવ્યા હતા, ખાસ કરીને વિન્ટેજ ડિઝાઇનમાં. ઘણા લોકો આવા “લાઇસન્સ”ને ગિફ્ટ આઈટમ અથવા સોવેનીયર તરીકે પણ બનાવે છે, જે પછી સોશિયલ મીડિયામાં સાચા દસ્તાવેજ તરીકે ભ્રમ ફેલાવે છે.
કેમ થાય છે આવી ગેરસમજ?
સોશિયલ મીડિયામાં જૂની ડિઝાઇન, સીલ, સહી અને સરકારી ભાષાનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલા દસ્તાવેજો લોકોમાં વિશ્વસનીયતા ઊભી કરે છે. જ્યારે લોકો તેની સત્યતા ચકાસ્યા વગર શેર કરે છે, ત્યારે આવી ખોટી માહિતી ઝડપથી વાયરલ થઈ જાય છે. ખાસ કરીને “જૂના સમયના કડક કાયદા” જેવી વાતો લોકોને સહેલાઈથી વિશ્વાસ કરાવે છે.
શું કહે છે નિષ્ણાતો?
ઇતિહાસકારો અને નાગરિક પ્રશાસન સંબંધિત નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે બ્રિટિશ સમયગાળામાં અનેક પ્રકારના કાયદા લાગુ હતા, પરંતુ ચાલવા માટે લાઇસન્સ લેવાનો કોઈ કાયદો નહોતો. આ પ્રકારની વસ્તુઓને “novelty items” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે- જે મજા કે સંગ્રહ માટે બનાવવામાં આવે છે, કાયદેસર ઉપયોગ માટે નહીં.
આવી વાયરલ પોસ્ટ્સ આપણને એક મહત્વનો સંદેશ આપે છે કે, સોશિયલ મીડિયા પર ફરતી દરેક માહિતી સાચી નથી હોતી. ડિજિટલ યુગમાં ફેક કન્ટેન્ટ ઝડપથી ફેલાય છે, તેથી કોઈપણ માહિતી શેર કરતા પહેલા તેની સત્યતા ચકાસવી ખૂબ જરૂરી છે. આ પ્રકારની ઘટનાઓ સમાચાર માધ્યમોમાં મીડિયા લિટરેસી અને ફેક્ટ-ચેકિંગની જરૂરિયાતને ફરી એકવાર ઉજાગર કરે છે.
