દેશભરમાં એલપીજી સિલિન્ડરની કિંમતો આજે સ્થિર રહી છે, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઊભા થયેલા તણાવને કારણે આવનારા દિવસોમાં ગેસના ભાવ અને સપ્લાયને લઈને અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે. સરકાર ભલે પૂરતા સ્ટોકનો દાવો કરે છે, પરંતુ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ ભારત માટે પડકારરૂપ બની શકે છે.
આજના એલપીજી સિલિન્ડર રેટ: મોટા શહેરોમાં સ્થિતિ
મંગળવારે જાહેર થયેલા તાજા દર મુજબ ઘરેલુ અને કોમર્શિયલ બંને પ્રકારના એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. મુખ્ય શહેરોમાં ભાવ આ પ્રમાણે છે:
નવી દિલ્હી: ઘરેલુ ₹913 | કોમર્શિયલ ₹1,883
મુંબઈ: ઘરેલુ ₹912.50 | કોમર્શિયલ ₹1,835
કોલકાતા: ઘરેલુ ₹939 | કોમર્શિયલ ₹1,990
ચેન્નઈ: ઘરેલુ ₹928.50 | કોમર્શિયલ ₹2,043.50
આ ભાવો 7 માર્ચ પછી યથાવત છે, જ્યારે છેલ્લે ભાવમાં વધારો થયો હતો.
પશ્ચિમ એશિયા તણાવ અને ભારતની ચિંતાઓ
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૂરાજકીય સંઘર્ષનો સીધો અસર હવે ઊર્જા સપ્લાય પર દેખાઈ રહ્યો છે. ભારત પોતાની કુલ એલપીજી જરૂરિયાતમાંથી આશરે 60% સપ્લાય હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે આયાત કરે છે. આ વિસ્તાર વૈશ્વિક ઊર્જા પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વનો માર્ગ છે.
જો આ વિસ્તારમાં તણાવ વધે અથવા સપ્લાય ચેનમાં વિક્ષેપ થાય, તો ભારત માટે ગેસની ઉપલબ્ધતા અને ભાવ બંને પર દબાણ આવી શકે છે. હાલ સરકાર તરફથી જણાવાયું છે કે દેશમાં પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે અને ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ પરિસ્થિતિ બદલાય તો અસર ઝડપથી દેખાઈ શકે છે.
ઘરેલુ ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા, કોમર્શિયલ સપ્લાય મર્યાદિત
વર્તમાન પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે એલપીજીને જરૂરી વસ્તુઓના કાયદા હેઠળ રાખી છે. આ પગલાંથી ઘરેલુ વપરાશકારોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
કોમર્શિયલ ગ્રાહકો માટે સપ્લાયને તેમની સામાન્ય જરૂરિયાતના આશરે એક-પાંચમા ભાગ સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવી છે. આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે સામાન્ય લોકોની રસોઈ પર કોઈ અસર ન પડે.
માર્ચમાં વધ્યા હતા ભાવ, ત્યારથી સ્થિરતા
આ મહિને 7 માર્ચે એલપીજીના ભાવમાં વધારો નોંધાયો હતો. તે સમયે:
14.2 કિલો ઘરેલુ સિલિન્ડર ₹60 મોંઘો થયો
19 કિલો કોમર્શિયલ સિલિન્ડર ₹115 સુધી મોંઘો થયો
તે બાદથી અત્યાર સુધી કોઈ નવો વધારો થયો નથી, જે ગ્રાહકો માટે રાહતરૂપ છે. જોકે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને જોતા આ સ્થિરતા લાંબા સમય સુધી રહે તે જરૂરી નથી.
સરકારના પગલાં અને ભવિષ્યની વ્યૂહરચના
સરકાર એલપીજી પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સપ્લાયને મજબૂત બનાવવા માટે અનેક પગલાં લઈ રહી છે. તેમાં મુખ્યત્વે:
શહેરી ગેસ વિતરણ (CGD) પ્રોજેક્ટ્સને ઝડપી મંજૂરી
પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG)નો વ્યાપ વધારવો
કોમર્શિયલ સેક્ટરમાં એલપીજીનો ઉપયોગ ઘટાડવો
હાલમાં તેલ કંપનીઓ માત્ર 2–3 દિવસનો સ્ટોક જ રાખે છે, જે સંકટ સમયે જોખમકારક બની શકે છે. તેથી સરકાર લાંબા ગાળાના સ્ટોરેજ માટે કેવર્ન સ્ટોરેજ જેવી વ્યવસ્થાઓ વિકસાવવા પર કામ કરી રહી છે.
ભારત નવા આયાત વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે
ભારત હવે એલપીજી સપ્લાયને સુરક્ષિત બનાવવા માટે વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોની શોધમાં છે. અમેરિકા અને કેનેડા જેવા દેશોથી આયાત વધારવાની દિશામાં પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશને અમેરિકા સાથે એલપીજી આયાત માટે કરાર કર્યો છે, જે કુલ આયાતના લગભગ 10% ભાગને આવરી શકે છે. આ પગલાંથી ભવિષ્યમાં સપ્લાયનું વિવિધીકરણ થશે અને જોખમ ઓછું થશે.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વના છે?
ભારતમાં કરોડો ઘરોએ રોજિંદા જીવન માટે એલપીજી પર આધાર રાખે છે. આવા સમયે વૈશ્વિક તણાવ અને સપ્લાય પર પડતા પ્રભાવ સીધો ઘરખર્ચ અને જીવનશૈલીને અસર કરે છે.
જો સપ્લાયમાં વિક્ષેપ થાય અથવા આયાત મોંઘી થાય, તો તેનો સીધો અસર સિલિન્ડરના ભાવ પર પડશે. આથી, હાલની સ્થિરતા ભલે રાહત આપે છે, પરંતુ આવનારા સમયમાં સ્થિતિ બદલાય તેવી સંભાવના છે.
