માત્ર પૃથ્વી પર જ નહીં, આ ગ્રહ પર પણ છે જીવન : ભારતીય વૈજ્ઞાનિકે કર્યો મોટો દાવો

માનવી સદીઓથી આ પ્રશ્ન સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે. શું આપણે આ બ્રહ્માંડમાં એકલા છીએ? હવે આ રહસ્ય પરથી પડદો ઉંચકતો જણાય છે. વૈજ્ઞાનિકોને પૃથ્વીથી સાતસો ટ્રિલિયન માઈલ દૂર આવેલા K2-18b નામના ગ્રહ પરથી સંકેતો મળ્યા છે જે જીવનની સંભાવના તરફ ઈશારો કરે છે. આ ગ્રહ પૃથ્વી કરતાં અઢી ગણો મોટો છે અને તેના વાતાવરણની તપાસ કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોની ટીમ કરી રહી છે.

K2-18b ના વાતાવરણમાં વૈજ્ઞાનિકોને ડાયમિથાઈલ સલ્ફાઈડ (DMS) અને ડાયમિથાઈલ ડાઈસલ્ફાઈડ (DMDS) જેવા રસાયણો મળ્યા છે જે પૃથ્વી પર સામાન્ય રીતે માત્ર ફાયટોપ્લાંકટોન અને બેક્ટેરિયા જેવા જીવંત જીવો દ્વારા જ ઉત્પન્ન થાય છે. જો કે આ સિગ્નલોને હજુ અંતિમ પુરાવો ગણી શકાય તેમ નથી પરંતુ મુખ્ય સંશોધક પ્રોફેસર નિક્કુ મધુસુદનનું માનવું છે કે આગામી એક કે બે વર્ષમાં તે સાબિત થઈ શકશે કે K2-18b પર જીવનની હાજરી શક્ય છે.
મહાસાગરની હાજરીનો સંકેત પણ છે

આ ગ્રહના વાતાવરણમાં એમોનિયાની ગેરહાજરીએ પણ વૈજ્ઞાનિકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે K2-18b પર એક વિશાળ મહાસાગર હોઈ શકે છે જે એમોનિયાને શોષી રહ્યો છે. એમોનિયાની હાજરી સામાન્ય રીતે જીવન માટે મુખ્ય સંકેત હોય છે તેથી તેની ગેરહાજરી એ સંભાવનાને વધારી દે છે કે ગ્રહ પર જીવન-સહાયક માળખું હોઈ શકે છે જેમ કે મહાસાગર. જો કે તે પણ શક્ય છે કે સપાટીની નીચે લાવાના મહાસાગર હોઈ શકે જે જીવન માટે પ્રતિકૂળ હશે.

વધુ સચોટ માહિતી ભેગી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ
વૈજ્ઞાનિકોને અત્યાર સુધી K2-18bના વાતાવરણમાંથી 'થ્રી-સિગ્મા' સ્તરની પુષ્ટિ મળી છે. 'સિગ્મા' એ વૈજ્ઞાનિક ચોકસાઈ માપવા માટેનું ધોરણ છે. સામાન્ય રીતે શોધને મજબૂત કહેવા માટે 'ફાઇવ-સિગ્મા' જરૂરી છે. જો કે થ્રી-સિગ્મા સ્તરે મળેલા સંકેતો આ દિશામાં એક મોટું પગલું છે તેમ છતાં વૈજ્ઞાનિક સમુદાયને સંપૂર્ણ રીતે આશ્વાસન આપવા માટે હજુ પણ વધુ ચોકસાઈની જરૂર છે.

પ્રોફેસર નિક્કુ મધુસુદન કહે છે કે જો K2-18b પર જીવન જોવા મળે છે તો તે માત્ર એક ગ્રહની વાર્તા નહીં હોય પરંતુ તે સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં જીવનની વ્યાપક શક્યતાઓને ઉજાગર કરશે. આ શોધ માત્ર વિજ્ઞાનની દૃષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ માનવતાના ભવિષ્યની સમજણ માટે પણ ઐતિહાસિક ગણાશે.