New Labour Code India : ભારત સરકારે 21 નવેમ્બર 2025ના રોજ ચાર નવી શ્રમ સંહિતાઓ (Labour Codes) અમલમાં મૂકી છે, જે 29 જૂના કાયદાઓને એકીકૃત કરે છે. આમાં Code on Wages 2019, Industrial Relations Code 2020, Code on Social Security 2020 અને Occupational Safety, Health and Working Conditions (OSH) Code 2020નો સમાવેશ થાય છે. આ સંહિતાઓ 1 એપ્રિલ 2026થી વ્યાપક અમલીકરણ તરફ આગળ વધી છે અને કામદારોના અધિકારોને આધુનિક બનાવવાનો ઉદ્દેશ ધરાવે છે.
નોઇડા જેવા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં તાજેતરના વિરોધ (મુખ્યત્વે વેતન વધારાની માંગ સાથે) વચ્ચે આ નવા નિયમો વિશે વાકેફ રહેવું જરૂરી છે. નીચે મુખ્ય પ્રાવધાનો સરળ ભાષામાં સમજાવેલ છે (આધારિત અધિકૃત સરકારી જાહેરાતો અને FAQs પર).
કામના કલાકો અને 12-કલાકની શિફ્ટમૂળ મર્યાદા
દરરોજ 8 કલાક અને અઠવાડિયામાં 48 કલાકની કેપ યથાવત્ છે.
લવચીકતા: કંપનીઓ 12 કલાક સુધીની શિફ્ટ લાગુ કરી શકે છે (સ્પ્રેડ-ઓવર સહિત), પરંતુ અઠવાડિયાના કુલ કલાકો 48થી વધુ ન થાય.
ઉદાહરણ: 4-દિવસની અઠવાડિયામાં 12 કલાકની શિફ્ટ અને બાકીના દિવસોમાં આરામ.
ફરજિયાત વિરામ: સતત 5 કલાક કામ પછી અડધો કલાકનો બ્રેક અને શિફ્ટ વચ્ચે 12 કલાકનું આરામ.
સંમતિ: ઓવરટાઇમ અથવા લાંબી શિફ્ટ માટે કર્મચારીની લેખિત સંમતિ જરૂરી છે. કોઈને ફરજિયાત કરી શકાતું નથી.
12-કલાકની શિફ્ટ "ફરજિયાત" નથી; તે માત્ર વ્યવસ્થા માટેની વિકલ્પ છે જેથી અઠવાડિયાના કલાકો 48માં રહે.
ઓવરટાઇમ અને વેતનના નિયમો
ઓવરટાઇમ: 8 કલાકથી વધુ અથવા 48 કલાક અઠવાડિયામાં વધુ કામ પર બમણું વેતન (double the ordinary rate). 15 મિનિટથી વધુનું વધારાનું કામ ઓવરટાઇમ ગણાય છે.
વેતન વ્યાખ્યા: મૂળભૂત પગાર (basic) કુલ CTCના ઓછામાં ઓછા 50% હોવો જોઈએ. આનાથી PF, Gratuity વગેરેમાં વધારો થાય છે.
પગાર ચુકવણી: મહિનાના અંત પછી 7 દિવસમાં પગાર ચૂકવવો ફરજિયાત.
મિનિમમ વેતન: તમામ કામદારો (સમાવેશ ગિગ વર્કર્સ) માટે લાગુ; રાષ્ટ્રીય ફ્લોર વેતનની જોગવાઈ.
રજાઓ અને સામાજિક સુરક્ષા
પેઇડ લીવ: 240 દિવસના બદલે 180 દિવસ કામ પછી પેઇડ રજાનો અધિકાર.
ગિગ/પ્લેટફોર્મ વર્કર્સ (જેમ કે Zomato, Swiggy): પ્રથમ વખત સામાજિક સુરક્ષા (PF, ESI, મેટર્નિટી, આરોગ્ય)ના દાયરામાં.
મહિલાઓ માટે: નાઇટ શિફ્ટમાં લેખિત સંમતિ અને સલામતીની જોગવાઈઓ ફરજિયાત.
ગ્રેચ્યુઇટી: નવી વેતન વ્યાખ્યા અનુસાર 1 વર્ષ પછી પણ લાભ.
વિરોધ અને ફરિયાદ નિવારણ
કામદારોને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ અને માંગણીઓ ઉઠાવવાનો અધિકાર છે.
વિવાદો માટે લેબર ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા 45 દિવસમાં નિરાકરણ.
કંપનીની HR પાસેથી નવી સંહિતાની નકલ અને નીતિ માંગવી જોઈએ.
