ભારત સરકાર પેટ્રોલિયમ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને પર્યાવરણને વધુ સ્વચ્છ બનાવવા માટે ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આ દિશામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું તરીકે ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) દ્વારા E22, E27 અને E30 પેટ્રોલ માટેના નવા ધોરણોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. E30નો અર્થ એવો પેટ્રોલ છે જેમાં 30 ટકા ઇથેનોલ અને 70 ટકા સામાન્ય પેટ્રોલનું મિશ્રણ હશે. સરકાર દ્વારા આવા ઇંધણ પર એક્સાઇઝ ડ્યૂટીમાં રાહત આપવાના નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભવિષ્યમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ શકે છે. જોકે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે હાલમાં રસ્તા પર દોડતી લાખો કાર અને બાઇકો આ નવા ઇંધણ માટે તૈયાર છે કે નહીં?
E20થી E30 સુધીનો સફર, પરંતુ પડકારો હજુ બાકી
ભારતમાં હાલમાં E20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ શરૂ થઈ ચૂક્યો છે. 2023 પછી લોન્ચ થયેલી મોટાભાગની નવી કારો અને ટુ-વ્હીલર્સ E20 ઇંધણને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. વાહન ઉત્પાદક કંપનીઓએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એન્જિન અને ફ્યુઅલ સિસ્ટમમાં જરૂરી ફેરફારો કરીને તેને E20-સંગત બનાવ્યા છે.
પરંતુ E30 સુધી પહોંચતા જ પરિસ્થિતિ બદલાઈ જાય છે. ઇથેનોલના પ્રમાણમાં વધારો થતાં એન્જિન અને ફ્યુઅલ સિસ્ટમ પર તેની અસર પણ વધી શકે છે. નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ઇથેનોલ પાણી શોષવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જેના કારણે જૂના વાહનોમાં ફ્યુઅલ લાઇન, રબર પાઇપ, ફ્યુઅલ પંપ અને ઇન્જેક્ટર્સ જેવા ભાગોમાં જંગ અથવા નુકસાન થવાનું જોખમ વધી શકે છે.
ખાસ કરીને 2023 પહેલાં બનાવવામાં આવેલી ઘણી કારો અને બાઇકો માત્ર E10 અથવા મર્યાદિત ઇથેનોલ મિશ્રણ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી. આવી સ્થિતિમાં E30 ઇંધણનો લાંબા ગાળાનો ઉપયોગ તેમના માટે પડકારરૂપ બની શકે છે.
માઇલેજ પર પડી શકે છે સીધી અસર
વાહન માલિકો માટે સૌથી મહત્વની બાબત માઇલેજ છે અને E30 અંગે સૌથી વધુ ચર્ચા પણ આ મુદ્દે થઈ રહી છે. હકીકતમાં ઇથેનોલની ઊર્જા ઘનતા (Energy Density) સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં ઓછી હોય છે. એટલે કે સમાન માત્રામાં ઇથેનોલમાંથી પેટ્રોલની સરખામણીએ ઓછી ઊર્જા મળે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘણા વાહનચાલકોએ સોશિયલ મીડિયા અને ઓટોમોબાઇલ ફોરમ્સ પર E20 પેટ્રોલના ઉપયોગ બાદ માઇલેજમાં 10થી 20 ટકા સુધીના ઘટાડાની ફરિયાદ કરી છે. જોકે આ અસર દરેક વાહનમાં સમાન નથી હોતી, પરંતુ ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધતાં માઇલેજમાં ઘટાડાની શક્યતા વધી શકે છે.
જો E30 પેટ્રોલ મોટા પાયે અમલમાં આવશે તો કેટલાક વાહનોમાં ઇંધણ વપરાશ વધી શકે છે, જેના કારણે ગ્રાહકોને વધુ વાર ફ્યુઅલ ભરાવવું પડી શકે છે. જોકે ઉત્પાદક કંપનીઓ ભવિષ્યમાં એવા એન્જિન વિકસાવી શકે છે જે ઇથેનોલ મિશ્રણ સાથે વધુ કાર્યક્ષમતા આપે.
Flex-Fuel ટેક્નોલોજી કેમ બનશે જરૂરી?
E30 અને તેનાથી વધુ ઇથેનોલ મિશ્રણ ધરાવતા ઇંધણના ઉપયોગ માટે Flex-Fuel ટેક્નોલોજી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. Flex-Fuel વાહનો એવા હોય છે જે પેટ્રોલ અને ઊંચા પ્રમાણના ઇથેનોલ મિશ્રણ બંને પર સરળતાથી ચાલી શકે છે.
આ માટે વાહન ઉત્પાદકોને એન્જિન મેપિંગ, ફ્યુઅલ ઇન્જેક્શન સિસ્ટમ, સેન્સર્સ અને વિવિધ મટિરિયલ્સમાં ફેરફાર કરવા પડે છે. કારણ કે ઇથેનોલનું રાસાયણિક વર્તન સામાન્ય પેટ્રોલથી અલગ હોય છે.
ભારતમાં કેટલીક ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ પહેલેથી જ Flex-Fuel વાહનો પર કામ કરી રહી છે. કેટલાક પ્રોટોટાઇપ મોડલ્સ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ હજુ સુધી આ ટેક્નોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ શરૂ થયો નથી. આગામી વર્ષોમાં E30 અને E100 જેવા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં રાખીને વધુ કંપનીઓ Flex-Fuel મોડલ્સ બજારમાં લાવી શકે છે.
જૂના વાહનો માટે શું બની શકે છે પડકાર?
દેશમાં હજુ પણ કરોડો વાહનો એવા છે જે E10 ધોરણને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યા હતા. આવા વાહનોમાં E30 પેટ્રોલનો સતત ઉપયોગ કરવાથી ફ્યુઅલ સિસ્ટમના ભાગો પર વધારાનો ભાર પડી શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે જૂના વાહન માલિકોએ કંપની દ્વારા મંજૂર કરાયેલા ઇંધણનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો કોઈ વાહન E20 અથવા E30 માટે સત્તાવાર રીતે મંજૂર ન હોય તો લાંબા ગાળે મેન્ટેનન્સ ખર્ચ વધી શકે છે.
સરકાર અને ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ બંને માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે, કારણ કે નવા ઇંધણ તરફના પરિવર્તન દરમિયાન જૂના વાહન માલિકોને મુશ્કેલી ન પડે તેની પણ કાળજી લેવી પડશે.
શું ભારત E30 માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે?
હાલની સ્થિતિ જોવામાં આવે તો ભારતે E30 માટે નિયમો અને ટેક્નિકલ ધોરણો નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે, પરંતુ સમગ્ર ઓટોમોબાઇલ ઇકોસિસ્ટમ હજુ સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર નથી. નવી પેઢીના વાહનો ધીમે ધીમે Flex-Fuel અને વધુ ઇથેનોલ મિશ્રણ માટે તૈયાર થઈ રહ્યા છે, પરંતુ હાલ રસ્તા પર ચાલતા મોટાભાગના વાહનો માટે આ પરિવર્તન તરત સરળ નહીં બને.
આ કારણે આગામી કેટલાક વર્ષો સુધી E10 અને E20 જેવા વિકલ્પો બજારમાં ઉપલબ્ધ રાખવાની જરૂર પડી શકે છે. જેથી ગ્રાહકોને નવી ટેક્નોલોજી તરફ ધીમે ધીમે પરિવર્તન કરવાનો સમય મળી શકે.
