Petrol pump fraud: ભારતમાં મોટાભાગના વાહનચાલકોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે પેટ્રોલ કે ડીઝલ ભરાવતા પહેલાં ડિસ્પેન્સર મશીન પર ‘0’ (ઝીરો) ચકાસવું જોઈએ. વર્ષોથી આ એક સામાન્ય સાવચેતી તરીકે અપનાવવામાં આવી છે. પરંતુ શું માત્ર ઝીરો જોવાથી જ ખાતરી થઈ જાય કે તમને ચૂકવેલી રકમ પ્રમાણે સંપૂર્ણ ઇંધણ મળ્યું છે? ગ્રાહક હિત સાથે જોડાયેલા અનેક કિસ્સાઓ દર્શાવે છે કે કેટલીક વખત મીટર પર ઝીરો હોવા છતાં પણ છેતરપિંડીની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકોએ કઈ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ અને શંકા થાય તો શું કરવું જોઈએ, તે જાણવું જરૂરી છે.
માત્ર ઝીરો ચિહ્ન જોવાથી શું સંપૂર્ણ સુરક્ષા મળે છે?
પેટ્રોલ પંપ પર ઇંધણ ભરાવતા પહેલાં મીટર પર ઝીરો દેખાડવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે અગાઉની ટ્રાન્ઝેક્શનની રીડિંગ ચાલુ ન રહે અને ગ્રાહકને નવી ગણતરીથી ઇંધણ મળે. આ એક મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા પગલું છે અને દરેક ગ્રાહકે તેને અવશ્ય ચકાસવું જોઈએ.
પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર ઝીરો જોવું પૂરતું નથી. જો કોઈ મશીન સાથે ગેરકાયદેસર રીતે છેડછાડ કરવામાં આવી હોય અથવા તેની કેલિબ્રેશનમાં ખામી સર્જાઈ હોય, તો ડિસ્પ્લે પર યોગ્ય રકમ અને લીટર દેખાતા હોવા છતાં વાસ્તવિક રીતે ઓછું ઇંધણ મળવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે. તેથી ગ્રાહકોએ માત્ર એક જ બાબત પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અન્ય સંકેતો પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
પેટ્રોલ પંપ પર છેતરપિંડી કેવી રીતે થઈ શકે?
કેટલાક કિસ્સાઓમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ વિતરણ કરતી મશીનોમાં ગેરરીતિઓ અથવા ટેકનિકલ છેડછાડના આરોપો સામે આવ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં મશીન ગ્રાહકને સંપૂર્ણ રકમ અને સંપૂર્ણ માત્રા દર્શાવે છે, પરંતુ વાસ્તવિક રીતે ટાંકીમાં પહોંચતું ઇંધણ ઓછું હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ ગ્રાહક ₹200નું પેટ્રોલ ભરાવે છે, તો મીટર પર ₹200ની રીડિંગ અને સંબંધિત લીટર દર્શાવવામાં આવે છે. છતાં, જો મશીનમાં ગેરરીતિ હોય તો ગ્રાહકને વાસ્તવિક માત્રા કરતાં ઓછું ઇંધણ મળી શકે છે. જોકે આવા કિસ્સાઓ દરેક પેટ્રોલ પંપ પર બનતા નથી, પરંતુ ગ્રાહકોને સતર્ક રહેવું જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત, ઇંધણની ગુણવત્તા પણ એક મહત્વનો મુદ્દો છે. જો પેટ્રોલ અથવા ડીઝલમાં અનધિકૃત રીતે અન્ય પદાર્થો ભેળવવામાં આવ્યા હોય, તો વાહનની કામગીરી પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે.
ખરાબ ઇંધણના સંકેતો શું હોઈ શકે?
જો વાહનમાં ભરાવવામાં આવેલ ઇંધણની ગુણવત્તા નબળી હોય, તો કેટલાક સામાન્ય સંકેતો જોવા મળી શકે છે:
વાહનમાંથી અસામાન્ય અથવા વધુ કાળો ધુમાડો નીકળવો
એન્જિનની કામગીરીમાં ઘટાડો થવો
માઈલેજમાં અચાનક ઘટાડો થવો
એન્જિનનો અવાજ બદલાઈ જવો
વાહન સ્ટાર્ટ કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવવી
એક્સેલરેશન દરમિયાન ઝટકા અનુભવાવા
આવા સંકેતો હંમેશા ઇંધણની ગેરગુણવત્તા દર્શાવે છે એવું નથી, પરંતુ જો ઇંધણ ભરાવ્યા બાદ અચાનક આવા ફેરફારો દેખાય તો સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
શંકા થાય તો ગ્રાહક શું કરી શકે?
જો તમને લાગે કે ચૂકવેલી રકમ પ્રમાણે પૂરતું ઇંધણ મળ્યું નથી, તો ગ્રાહક તરીકે તમારા કેટલાક અધિકારો છે. તમે પેટ્રોલ પંપ સંચાલકને ચોક્કસ પરીક્ષણોની માંગ કરી શકો છો.
5-લિટર કેલિબ્રેશન ટેસ્ટ
આ પરીક્ષણમાં પ્રમાણિત માપન વાસણનો ઉપયોગ કરીને મશીનમાંથી 5 લિટર ઇંધણ કાઢવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ચકાસવામાં આવે છે કે મશીન દ્વારા દર્શાવેલી માત્રા અને વાસ્તવિક માત્રા વચ્ચે કોઈ તફાવત છે કે નહીં.
ફિલ્ટર પેપર ટેસ્ટ
આ ટેસ્ટનો ઉપયોગ ઇંધણની શુદ્ધતા તપાસવા માટે થાય છે. તેનાથી ઇંધણમાં ગંદકી, પાણી અથવા અન્ય ભેળસેળ હોવાની શક્યતા વિશે પ્રાથમિક માહિતી મળી શકે છે.
જો ગ્રાહકને કોઈ શંકા હોય તો તે આ પરીક્ષણોની માંગ કરી શકે છે અને પેટ્રોલ પંપ સંચાલકને તેમાં સહકાર આપવો જોઈએ.
ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે નોંધાવી શકાય?
જો તમને લાગે કે પેટ્રોલ પંપ પર ગેરરીતિ થઈ છે, તો માત્ર મૌખિક વિરોધ પૂરતો નથી. યોગ્ય પુરાવા સાથે સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવવી વધુ અસરકારક રહે છે.
ગ્રાહકો નીચેના વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરી શકે છે:
સંબંધિત તેલ કંપનીના ગ્રાહક સેવા કેન્દ્રમાં ફરિયાદ
ઇન્ડિયન ઓઇલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અથવા હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમના ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન નંબર પર સંપર્ક
રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇન 1915 પર ફરિયાદ નોંધાવવી
ગ્રાહક પોર્ટલ અથવા ઓનલાઈન ફરિયાદ વ્યવસ્થા દ્વારા અરજી કરવી
ફરિયાદ કરતી વખતે નીચેની વિગતો સાચવી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે:
પેટ્રોલ/ડીઝલનું બિલ
પેટ્રોલ પંપની સંપૂર્ણ માહિતી
તારીખ અને સમય
ભરાવેલી રકમ
વાહન સંબંધિત વિગતો
આ માહિતી તપાસ દરમિયાન મદદરૂપ બને છે.
આ પણ વાંચો: નોકરિયાતો માટે મોટા બદલાવની તૈયારી! : PF ઉપાડ બનશે વધુ સરળ, શું રહશે EPFO નો નવો નિયમ?
ઇંધણની માત્રા અને ગુણવત્તા બંને અંગે જાગૃત રહેવું જરૂરી
દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ખર્ચ વચ્ચે ગ્રાહકો માટે દરેક રૂપિયાનું મૂલ્ય મહત્વનું બની ગયું છે. આવી સ્થિતિમાં ઇંધણની માત્રા અને ગુણવત્તા બંને અંગે જાગૃત રહેવું જરૂરી છે. માત્ર ઝીરો ચકાસવાની જૂની ટેવ સારી છે, પરંતુ હવે ગ્રાહકોને તેમના અધિકારો, ટેસ્ટિંગ પ્રક્રિયા અને ફરિયાદ વ્યવસ્થા વિશે પણ જાણકારી હોવી જોઈએ.
જાગૃત ગ્રાહક જ છેતરપિંડી સામે સૌથી મોટું હથિયાર બની શકે છે. તેથી આગામી વખત જ્યારે તમે પેટ્રોલ પંપ પર જાઓ, ત્યારે ઝીરો ચકાસો, બિલ લો અને જરૂર પડે તો પરીક્ષણ માંગવામાં સંકોચ ન રાખો.
