દેશમાં પેટ્રોલમાં એથેનોલ બ્લેન્ડિંગને મળેલી સફળતા બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર ડીઝલ માટે પણ નવી પહેલ કરવાની તૈયારીમાં છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ સંકેત આપ્યા છે કે ભવિષ્યમાં ડીઝલમાં 15 ટકા સુધી Isobutanol મિશ્રણ કરવામાં આવી શકે છે. સરકારનું માનવું છે કે આ પગલું માત્ર આયાતી ક્રૂડ ઓઇલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે નહીં, પરંતુ બાયો ફ્યુઅલ ક્ષેત્રને પણ નવી ગતિ આપશે. જો આ યોજના અમલમાં આવશે તો તેની અસર દેશના કરોડો ડીઝલ વાહનો, પરિવહન ઉદ્યોગ અને કૃષિ ક્ષેત્ર પર જોવા મળી શકે છે.
ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઊર્જા સુરક્ષા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણને ધ્યાનમાં રાખીને વૈકલ્પિક ઇંધણના વિકલ્પો પર સતત કામ કરી રહ્યું છે. પેટ્રોલમાં એથેનોલ મિશ્રણની સફળતા બાદ હવે સરકાર ડીઝલ માટે પણ નવા બાયો ફ્યુઅલ વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીના તાજેતરના નિવેદન બાદ ડીઝલમાં Isobutanol મિશ્રણનો મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. સરકાર ભવિષ્યમાં ડીઝલમાં આશરે 15 ટકા સુધી Isobutanol ભેળવવાની શક્યતાઓ પર કામ કરી રહી છે, જે ભારતની ઊર્જા નીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન સાબિત થઈ શકે છે.
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકાર દેશોમાંનો એક છે. દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો વિદેશી તેલ આયાત દ્વારા પૂર્ણ થાય છે. દર વર્ષે કરોડો ડોલરનું વિદેશી ચલણ ક્રૂડ ઓઇલ આયાત પાછળ ખર્ચાય છે. આ સ્થિતિ માત્ર આર્થિક દબાણ જ ઊભું કરતી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં થતી વધઘટનો સીધો પ્રભાવ પણ ભારતીય અર્થતંત્ર પર પડે છે. આવી સ્થિતિમાં સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત બાયો ફ્યુઅલનો ઉપયોગ વધારવો સરકાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહરચના બની ગયો છે.
Isobutanol એક પ્રકારનું અદ્યતન બાયો ફ્યુઅલ છે, જે કૃષિ આધારિત કાચા માલ અને અન્ય જૈવિક સ્ત્રોતોમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકો અને ઊર્જા નિષ્ણાતોના મતે આ ઇંધણ ડીઝલ સાથે વધુ અસરકારક રીતે મિશ્રિત થઈ શકે છે અને પરંપરાગત બાયોફ્યુઅલની સરખામણીએ કેટલાક ટેકનિકલ ફાયદા પણ ધરાવે છે. તેની ઊર્જા ક્ષમતા વધુ સારી હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તે એન્જિનના પ્રદર્શન પર ઓછો નકારાત્મક પ્રભાવ પેદા કરે છે. આ જ કારણસર તેને ભવિષ્યના વિકલ્પ ઇંધણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
જો સરકારની આ યોજના અમલમાં આવશે તો તેની અસર માત્ર ખાનગી વાહનો પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે. ભારતના પરિવહન ક્ષેત્રમાં મોટી સંખ્યામાં ટ્રક, બસ, ટેમ્પો, પિકઅપ વાહનો અને ઔદ્યોગિક મશીનરી ડીઝલ પર આધારિત છે. કૃષિ ક્ષેત્રમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ટ્રેક્ટર અને અન્ય સાધનો પણ મુખ્યત્વે ડીઝલથી સંચાલિત થાય છે. એટલે ડીઝલમાં Isobutanol મિશ્રણનો નિર્ણય દેશના કરોડો વાહનચાલકો અને વિવિધ ઉદ્યોગો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સરકાર હાલમાં આ ટેક્નોલોજીનું પરીક્ષણ કરી રહી છે. સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે Isobutanol મિશ્રિત ડીઝલ લાંબા ગાળે એન્જિન પર કેવી અસર કરશે. પરીક્ષણ દરમિયાન એન્જિનની કાર્યક્ષમતા, માઇલેજ, ઉત્સર્જન સ્તર, મેન્ટેનન્સ ખર્ચ અને વાહનની કુલ આયુષ્ય જેવા મુદ્દાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. સરકાર અને ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ બંને ઇચ્છે છે કે કોઈપણ નવો ઇંધણ વિકલ્પ ગ્રાહકો માટે વધારાનો બોજ ન બને અને વાહનોના પ્રદર્શન પર તેની નકારાત્મક અસર ન પડે.
પર્યાવરણના દૃષ્ટિકોણથી પણ આ પહેલ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ડીઝલ વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો અને હાનિકારક ઉત્સર્જન વાયુ પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણોમાંથી એક છે. સરકારનો દાવો છે કે Isobutanol મિશ્રિત ડીઝલનો ઉપયોગ વધવાથી કેટલીક હાનિકારક ગેસોના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. જો આ દાવો પરીક્ષણોમાં સાચો સાબિત થાય તો દેશના મોટા શહેરોમાં વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે પણ આ પહેલ ઉપયોગી બની શકે છે.
આ યોજના કૃષિ ક્ષેત્ર માટે પણ નવી તકો ઊભી કરી શકે છે. બાયો ફ્યુઅલ ઉત્પાદન માટે કૃષિ આધારિત કાચા માલની જરૂર પડે છે. પરિણામે ખેડૂતો માટે નવા બજારો ઉભા થઈ શકે છે અને કૃષિ ક્ષેત્રને વધારાની આવકનો સ્ત્રોત મળી શકે છે. સરકાર લાંબા સમયથી બાયો ફ્યુઅલ ઉદ્યોગને ગ્રામિણ અર્થતંત્ર સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જેથી ઊર્જા અને કૃષિ બંને ક્ષેત્રને એકસાથે લાભ મળી શકે.
જોકે સામાન્ય વાહનચાલકોના મનમાં અનેક પ્રશ્નો છે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન માઇલેજને લઈને છે. ઘણા લોકો જાણવા માંગે છે કે Isobutanol મિશ્રિત ડીઝલથી વાહનની ઇંધણ કાર્યક્ષમતા ઘટશે કે નહીં. કેટલાક લોકો એન્જિનની ટકાઉપણું અને મેન્ટેનન્સ ખર્ચ અંગે પણ ચિંતિત છે. ઉપરાંત હાલમાં રસ્તાઓ પર દોડતા જૂના ડીઝલ વાહનો આ નવા ઇંધણ સાથે સરળતાથી સુસંગત રહેશે કે નહીં તે પણ એક મહત્વનો મુદ્દો છે. હાલમાં આ તમામ પ્રશ્નોના સ્પષ્ટ જવાબ ઉપલબ્ધ નથી, કારણ કે પરીક્ષણ પ્રક્રિયા હજુ ચાલુ છે.
ઊર્જા સુરક્ષા, આયાત ખર્ચમાં ઘટાડો, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ખેડૂતોને લાભ જેવા અનેક પાસાઓને ધ્યાનમાં લેતા Isobutanol બ્લેન્ડિંગ યોજના ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રયોગ બની શકે છે. જો પરીક્ષણો સફળ રહેશે અને ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ તરફથી સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળશે તો આગામી વર્ષોમાં દેશના ડીઝલ બજારમાં એક મોટો પરિવર્તન જોવા મળી શકે છે. પેટ્રોલમાં એથેનોલ બાદ હવે ડીઝલમાં Isobutanolનો ઉપયોગ ભારતની વૈકલ્પિક ઊર્જા યાત્રાનો આગામી મહત્વપૂર્ણ પડાવ બની શકે છે.
