દર વર્ષે, 11 નવેમ્બરને ભારતમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ શિક્ષણ પ્રધાન મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદને સમર્પિત છે. લોકો મહાન સ્વતંત્રતા સેનાની, વિદ્વાન અને પ્રખ્યાત શિક્ષણશાસ્ત્રી અબુલ કલામ આઝાદની જન્મજયંતિ ઉજવે છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ એ ભારતના પ્રથમ શિક્ષણ પ્રધાન ભારત રત્ન મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો દિવસ છે, જેમણે સામાજિક સંવાદિતા અને શિક્ષણ માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું હતું. સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ શિક્ષણ પ્રધાન તરીકે, મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદે UGC, IITs, ICCR, ACMR, ICSR, સાહિત્ય અકાદમી, લલિત કલા અકાદમી અને સંગીત નાટક અકાદમી જેવી સંસ્થાઓનો પાયો નાખ્યો હતો.
રાષ્ટ્રીય શિક્ષક દિવસની ઉજવણીનો મુખ્ય હેતુ શિક્ષણના અધિકાર અને તેના મહત્વ વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે. દર વર્ષે 11 નવેમ્બરના રોજ શાળાઓ અને કોલેજોમાં વિવિધ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે. આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો સાક્ષરતાના મહત્વ અને શિક્ષણના વિવિધ પાસાઓ પર પોતાના મંતવ્યો શેર કરે છે. વિવિધ સેમિનાર અને વર્કશોપ યોજવામાં આવે છે. વિવિધ શાળાઓમાં નિબંધ, ભાષણ અને પોસ્ટર-મેકિંગ સ્પર્ધાઓ યોજવામાં આવે છે.
મૌલાના આઝાદનો જન્મ...
આઝાદ સ્વતંત્રતા પછી રાષ્ટ્રનિર્માણ અને વિકાસમાં સારા શિક્ષણના મહત્વથી સારી રીતે વાકેફ હતા. પરિણામે, મૌલાના અબુલ કલામે દેશમાં આધુનિક શિક્ષણ પ્રણાલી દાખલ કરવા માટે ઘણા મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં. આજે, રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ પર, શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના ઉત્કૃષ્ટ કાર્યને યાદ કરવામાં આવે છે. મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદનો જન્મ 11 નવેમ્બર, 1888 ના રોજ સાઉદી અરેબિયાના મક્કામાં થયો હતો. તેમનું પૂરું નામ અબુલ કલામ મોહિઉદ્દીન અહેમદ હતું. તેમના પિતા ખૈરુદ્દીન દિલ્હીમાં રહેતા હતા પરંતુ 1857ના બળવા પહેલા સાઉદી અરેબિયા ચાલ્યા ગયા હતા. ખૈરુદ્દીન 1895 માં તેમના પરિવાર સાથે ભારત પાછા ફર્યા અને કલકત્તામાં સ્થાયી થયા. મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદે "આઝાદ" નામને પોતાના ઉપનામ તરીકે અપનાવ્યું.
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ ક્યારે શરૂ થયો?
11 સપ્ટેમ્બર, 2008 ના રોજ, કેન્દ્ર સરકારે અબુલ કલામ આઝાદની જન્મજયંતિ, 11 નવેમ્બરને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો. ત્યારથી, દેશભરની તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં 11 નવેમ્બરના રોજ રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.
તેમના કાર્યકાળમાં IIT, IISc, UGC સહિત ઘણી સંસ્થાઓની સ્થાપના
આઝાદના નેતૃત્વ હેઠળ, શિક્ષણ મંત્રાલયે 1951 માં દેશની પ્રથમ IIT ની સ્થાપના કરી. ત્યારબાદ, 1953 માં યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ની રચના કરવામાં આવી. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન જ IISc અને સ્કૂલ ઓફ પ્લાનિંગ એન્ડ આર્કિટેક્ચરની સ્થાપના કરવામાં આવી. તેમનું માનવું હતું કે ભવિષ્યમાં આ સંસ્થાઓ ભારતના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન ઓલ ઈન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેકનિકલ એજ્યુકેશન (AICTE) અને સેકન્ડરી એજ્યુકેશન કમિશનની સ્થાપના પણ કરવામાં આવી હતી. તેમણે પ્રખ્યાત જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા યુનિવર્સિટીની સ્થાપનામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે સાહિત્યના વિકાસ માટે સાહિત્ય અકાદમી, ભારતીય સંગીત અને નૃત્યના વિકાસ માટે સંગીત નાટક અકાદમી અને ચિત્રકામના વિકાસ માટે લલિત કલા અકાદમીની સ્થાપના કરી.
