Constitution Amendment: વડાપ્રધાન, મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીઓને લાંબા સમય સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં (જેલમાં) રહ્યા બાદ પદ પરથી હટાવવા સંબંધિત બિલમાં ફેરફાર કરવામાં આવી શકે છે. સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) એ આ વિધેયકમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સુધારા સૂચવ્યા છે. જેપીસીએ ૧૩૦મા સુધારા વિધેયક પર પોતાનો અહેવાલ આપી દીધો છે. જેપીસીએ 'સનસેટ ક્લોઝ' (એક ચોક્કસ સમયમર્યાદા પછી કાયદો આપોઆપ સમાપ્ત થઈ જવો) ની ભલામણ કરી છે.
જેપીસીએ પોતાના સૂચનમાં જણાવ્યું છે કે જેલમાંથી સરકાર ન ચાલવી જોઈએ. ધરપકડ બાદ જો પીએમ, સીએમ કે મંત્રી ૩૦ દિવસ સુધી કસ્ટડીમાં રહે છે, તો તેમની ખુરશી જતી રહેશે. જોકે, તેમને કાયમ માટે હટાવવાને બદલે અસ્થાયી (કામચલાઉ) ધોરણે પદ પરથી હટાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આનો હેતુ એ છે કે જે લોકો પાછળથી નિર્દોષ જાહેર થાય, તેમને હંમેશા માટે પદ પરથી હાથ ધોવા ન પડે. સંસદીય સમિતિએ પોતાના સુધારામાં જણાવ્યું છે કે જો નિર્ધારિત સમયની અંદર મંત્રી નિર્દોષ છૂટી જાય છે અથવા તો પ્રોસિક્યુશન (અભિયોજન પક્ષ) આગળની કાર્યવાહી નથી કરતું, તો તેઓ ફરીથી પોતાના પદ પર પુનઃસ્થાપિત થઈ શકે છે. આ સાથે જ, સમિતિએ ગંભીર ગુનાહિત ગુનાઓને વ્યાખ્યાયિત કરીને આ બિલના દાયરાને મર્યાદિત કરવાનું પણ સૂચન કર્યું છે.
પીએમ-સીએમને હટાવવાના બિલમાં JPCની મુખ્ય ભલામણો
સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) એ બંધારણના ૧૩૦મા સુધારા વિધેયક પર પોતાનો અંતિમ અહેવાલ તૈયાર કરી લીધો છે. કાયદાનો દુરુપયોગ રોકવા માટે જેપીસી દ્વારા કેટલાક મહત્વના સુધારા સૂચવવામાં આવ્યા છે. પદ પરથી કાયમી ધોરણે હટાવવાને બદલે અસ્થાયી રૂપે હટાવવાની જોગવાઈ રાખવાની ભલામણ કરાઈ છે. જો મંત્રી નિયત સમયમાં નિર્દોષ છૂટી જાય અથવા કેસ આગળ ન વધે, તો તેઓ ફરી પોતાનું પદ સંભાળી શકશે.
પોલીસ કસ્ટડીના ૩૧મા દિવસે ગુમાવવી પડશે ખુરશી
સમિતિએ જણાવ્યું છે કે જે ગુનાઓમાં પાંચ વર્ષ કે તેથી વધુની સજાની જોગવાઈ હોય, માત્ર તેવા જ આરોપોમાં કસ્ટડીમાં જવા પર ખુરશી જશે. કેસોની ઝડપી સુનાવણી માટે ફાસ્ટ ટ્રેક અથવા વિશેષ અદાલતો પણ બનાવી શકાય છે. બિલની વર્તમાન જોગવાઈ મુજબ, ૩૦ દિવસની કસ્ટડીના બીજા જ દિવસે એટલે કે ૩૧મા દિવસે વડાપ્રધાન કે મુખ્યમંત્રી રાષ્ટ્રપતિ, રાજ્યપાલ કે ઉપરાજ્યપાલને સંબંધિત મંત્રીને હટાવવા માટે કહેશે. જેપીસીએ જણાવ્યું કે, જો કસ્ટડીના ૩૧મા દિવસે પીએમ, સીએમ કે મંત્રી રાજીનામું નહીં આપે, તો તેમને મંત્રી પરિષદમાંથી હટાવી દેવાયેલા માનવામાં આવશે. આ સુધારાથી તેમની સાંસદ કે ધારાસભ્ય (MLA) તરીકેની સદસ્યતા રદ નહીં થાય, તે યથાવત રહેશે. તેઓ માત્ર વડાપ્રધાન, મુખ્યમંત્રી કે મંત્રીનું કાર્યકારી પદ છોડશે. જ્યાં સુધી લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ (RP Act) હેઠળ તેઓ અયોગ્ય જાહેર ન થાય, ત્યાં સુધી તેઓ ચૂંટાયેલા લોકપ્રતિનિધિ તરીકે ચાલુ રહેશે.
જેલમાંથી છૂટ્યા પછી 'ઘર વાપસી' નો પ્લાન
સમિતિએ લોકપ્રતિનિધિઓને કાયમી ધોરણે હટાવવાને બદલે અસ્થાયી રીતે હટાવવાની ભલામણ કરી હોવાથી, કસ્ટડીમાંથી મુક્ત થયા પછી પદ પર પરત ફરવાની જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે. તેઓ ફરીથી વડાપ્રધાન, મુખ્યમંત્રી કે મંત્રી બની શકશે. જેપીસીએ બંધારણના અનુચ્છેદ 75, 164 અને 239AA માં સુધારાની ભલામણ કરી છે. આ સુધારો જમ્મુ-કાશ્મીર પુનર્ગઠન કાયદો ૨૦૧૯ અને યુટી એક્ટ ૧૯૬૩ (પુડુચેરી) પર પણ લાગુ થશે. જોકે, સૂચિત સુધારાથી ગુનાહિત કાયદાઓ કે 'જ્યાં સુધી દોષિત સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી નિર્દોષ' હોવાના સિદ્ધાંતમાં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં. સાંસદો અને ધારાસભ્યોની અયોગ્યતા સાથે જોડાયેલા અનુચ્છેદ 102 અને 191 માં પણ કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં.
શું સરકાર JPCની ભલામણો સ્વીકારીને ફેરફાર કરશે?
વડાપ્રધાન, મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીઓને લાંબા સમય સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં રહ્યા બાદ પદ પરથી હટાવવા સંબંધિત બિલ પર જેપીસી પોતાનો અહેવાલ ૧૭ જુલાઈની બેઠકમાં પસાર કરી શકે છે. જેપીસીમાંથી પાસ થયા બાદ આ બિલ ફરીથી કેબિનેટમાં જશે. મોદી સરકાર કેબિનેટમાં બિલ પાસ કરાવીને તેને ૨૦ જુલાઈથી શરૂ થઈ રહેલા ચોમાસુ સત્રમાં રજૂ કરી શકે છે.
રામ મંદિર ટ્રસ્ટે બહાર પાડી CEOની ભરતી : ઉંમરથી લઈને લાયકાત સુધી જાણો તમામ વિગતો
મોટાભાગના વિરોધ પક્ષો આ બિલનો વિરોધ કરી રહ્યા છે અને તેમણે જેપીસીમાં પોતાના સભ્યો પણ નિયુક્ત કર્યા નથી. આ બિલને પાસ કરાવવા માટે સરકારને બંને ગૃહોમાં બે-તૃતીયાંશ (2/3) બહુમતીની જરૂર પડશે, કારણ કે આ વિધેયક બંધારણીય સુધારા દ્વારા જ પસાર થઈ શકે તેમ છે.
