Global Market Alert : જાપાનના સરકારી બોન્ડ બજારમાં 2026 દરમિયાન જોવા મળેલા મોટા ફેરફારોએ વૈશ્વિક નાણાકીય વર્તુળોમાં નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે. જાન્યુઆરી 2026 માં જાપાનની 40 વર્ષની સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ પ્રથમ વખત 4 ટકા સુધી પહોંચી હતી, જે આ બોન્ડની 2007 માં શરૂઆત બાદનું સર્વોચ્ચ સ્તર છે. બજાર વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ માત્ર જાપાનની આંતરિક નાણાકીય ઘટના નથી, પરંતુ તેની અસર વિશ્વના અન્ય નાણાકીય બજારો પર પણ પડી શકે છે. જાપાન વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે અને સાથે સાથે અમેરિકન ટ્રેઝરી બોન્ડ્સનો સૌથી મોટો વિદેશી ધારક પણ છે. હાલના આંકડા મુજબ જાપાન પાસે આશરે 1.2 ટ્રિલિયન ડૉલરથી વધુ અમેરિકન સરકારી દેવું છે. આ કારણસર જાપાનમાં થતી નાણાકીય હિલચાલ પર વોલ સ્ટ્રીટથી લઈને યુરોપિયન બજારો સુધી નજીકથી નજર રાખવામાં આવે છે.
બેન્ક ઓફ જાપાનની નીતિમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર
દાયકાઓ સુધી લગભગ શૂન્ય વ્યાજદર અને અતિ નરમ નાણાકીય નીતિ અપનાવ્યા બાદ બેન્ક ઓફ જાપાને 2025 ના અંતમાં વ્યાજદર વધારીને 0.75 ટકા કર્યા હતા. આ પગલું લગભગ 30 વર્ષમાં સૌથી મોટાં નીતિગત પરિવર્તનોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. જાપાન લાંબા સમયથી ડિફ્લેશન અને ધીમી વૃદ્ધિ સામે લડી રહ્યું હતું. આ કારણસર વ્યાજદર ખૂબ નીચા રાખવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ તાજેતરમાં મોંઘવારી સતત બેન્ક ઓફ જાપાનના 2 ટકા લક્ષ્યથી ઉપર રહેતાં નીતિમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી.
RBIએ રૂ.1.14 લાખ કરોડનું સોનું વેચી દીધું?: સરકારની સ્પષ્ટતા બાદ સામે આવી આખી હકીકત, જાણો શું છે સત્ય
દેવાનું વિશાળ ભારણ
જાપાનની સૌથી મોટી સમસ્યા તેનું જાહેર દેવું છે. વિવિધ અંદાજો અનુસાર દેશનું કુલ સરકારી દેવું GDP ના 200 ટકાથી પણ વધુ છે, જે વિકસિત અર્થતંત્રોમાં સૌથી ઊંચા સ્તરોમાંનું એક છે. વર્ષો સુધી નીચા વ્યાજદરને કારણે આ દેવું સંભાળવું સરળ હતું. પરંતુ હવે યીલ્ડ વધતા સરકારના દેવા પર ચૂકવવાના વ્યાજ ખર્ચમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા વધી રહી છે. આ જ કારણસર બોન્ડ બજાર સરકારની નાણાકીય સ્થિતિ અંગે વધુ સંવેદનશીલ બન્યું છે.
'યેન કેરી ટ્રેડ' કેમ મહત્વનો છે?
જાપાનના નીચા વ્યાજદરને કારણે ઘણા વર્ષોથી વૈશ્વિક રોકાણકારો યેનમાં સસ્તું ધિરાણ લઈને અન્ય દેશોમાં ઊંચા વળતરવાળા રોકાણ કરતા આવ્યા છે. આ વ્યવસ્થાને 'યેન કેરી ટ્રેડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જ્યારે જાપાનમાં વ્યાજદર વધે છે ત્યારે આવી વ્યૂહરચના ઓછી આકર્ષક બની શકે છે. પરિણામે કેટલાક રોકાણકારો વિદેશી સંપત્તિ વેચીને નાણાં પાછાં જાપાનમાં લાવવાનું પસંદ કરી શકે છે. બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ પ્રક્રિયા મોટા પાયે થાય તો અમેરિકન ટ્રેઝરીઝ સહિતના વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે.
શેરબજારમાં હાહાકાર!: સેન્સેક્સ 890 પોઇન્ટ તૂટ્યો, નિફ્ટી 23,250ની નજીક; IT અને બેન્કિંગ શેરોમાં વેચવાલી
શું વૈશ્વિક સંકટ નજીક છે?
આ પ્રશ્નનો ટૂંકો જવાબ છે: હજુ સુધી નહીં. જોકે જાપાનના બોન્ડ બજારમાં દબાણ વધ્યું છે, મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ અને બજાર વિશ્લેષકો હજુ તેને તાત્કાલિક વૈશ્વિક સંકટ તરીકે નથી જોતા. હા, વધતી યીલ્ડ, ઊંચું દેવું અને નાણાકીય નીતિના પરિવર્તનો આગામી વર્ષોમાં વૈશ્વિક મૂડીપ્રવાહને અસર કરી શકે છે. હાલની સ્થિતિ વધુ યોગ્ય રીતે "વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે ચેતવણી" તરીકે વર્ણવી શકાય. જાપાન હવે એક મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણનો સામનો કરી રહ્યું છે - શું તે દાયકાઓની અતિ નરમ નાણાકીય નીતિમાંથી બહાર આવી શકશે અને સાથે સાથે પોતાના વિશાળ દેવા પર નિયંત્રણ જાળવી શકશે? તેનો જવાબ માત્ર જાપાન માટે નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા માટે મહત્વનો બની શકે છે.
