ભારતના પ્રથમ માનવસહિત અવકાશ મિશન 'ગગનયાન'ને લઈને ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)એ વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ગગનયાન મિશનની સફળતા અને અંતરિક્ષયાત્રીઓની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને વિકસાવવામાં આવેલા SOLVE (Sub-Orbital Launch Vehicle for Experiments) રોકેટની સોલિડ મોટરનું પ્રથમ પરીક્ષણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે. આ સફળતા ગગનયાન મિશનને વાસ્તવિક ઉડાન તરફ આગળ વધારતું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહી છે. ISRO દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર આ પરીક્ષણ 3 જુલાઈના રોજ આંધ્ર પ્રદેશના શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરમાં કરવામાં આવ્યું હતું. પરીક્ષણ દરમિયાન સોલિડ મોટરે વૈજ્ઞાનિકોની અપેક્ષા મુજબનું પ્રદર્શન કર્યું હતું અને તમામ જરૂરી માપદંડો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા હતા. આ સફળતા બાદ હવે આગામી તબક્કાના પરીક્ષણો માટે પણ માર્ગ વધુ સરળ બન્યો છે.
શું છે SOLVE રોકેટ અને શા માટે છે મહત્વપૂર્ણ?
SOLVE એટલે Sub-Orbital Launch Vehicle for Experiments, જે ખાસ કરીને ગગનયાન મિશન માટે જરૂરી વિવિધ ટેક્નિકલ સિસ્ટમોની ચકાસણી કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આ કોઈ સામાન્ય લોન્ચ વ્હીકલ નથી, પરંતુ ક્રૂ મોડ્યુલ અને તેની સુરક્ષા સંબંધિત પ્રયોગો માટે ઉપયોગમાં લેવાતું વિશેષ પરીક્ષણ પ્લેટફોર્મ છે. ગગનયાન મિશનમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત અંતરિક્ષયાત્રીઓની સલામતી છે. જો ઉડાન દરમિયાન કોઈ પણ પ્રકારની ટેક્નિકલ ખામી સર્જાય તો ક્રૂ મોડ્યુલને સુરક્ષિત રીતે પૃથ્વી પર પાછું લાવવાની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા કાર્યક્ષમ હોવી જરૂરી છે. SOLVE રોકેટનું પરીક્ષણ આ જ હેતુ માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે.
10થી 17 કિલોમીટર સુધી લઈ જવામાં આવશે ક્રૂ મોડ્યુલ
આ પરીક્ષણ દરમિયાન ભવિષ્યમાં ક્રૂ મોડ્યુલને લગભગ 10થી 17 કિલોમીટરની ઊંચાઈ સુધી લઈ જવાની પ્રક્રિયાની ચકાસણી કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ ક્રૂ મોડ્યુલને રોકેટથી અલગ કરવામાં આવશે અને તેના પર એક પછી એક કુલ 10 પેરાશૂટ કાર્યરત થશે. આ પેરાશૂટ ક્રૂ મોડ્યુલની ઝડપને ધીમે ધીમે ઘટાડશે જેથી અંતે તે સુરક્ષિત રીતે સમુદ્રમાં ઉતરી શકે. ગગનયાન મિશનમાં ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રીઓની સુરક્ષિત વાપસી માટે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: મ્યાનમાર સરહદે ચીનનું શક્તિશાળી LPAR રડાર તૈનાત : ભારતના મિસાઇલ પરીક્ષણો પર રહેશે નજર?
ગગનયાન મિશન શું છે?
ગગનયાન ભારતનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મહત્વાકાંક્ષી માનવ અવકાશ મિશન છે. આ મિશન હેઠળ ભારત પ્રથમ વખત પોતાના અંતરિક્ષયાત્રીઓને સ્વદેશી ટેક્નોલોજીની મદદથી પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં મોકલશે.
યોજનાના મુજબ બે અથવા ત્રણ ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રીઓને પૃથ્વીથી લગભગ 400 કિલોમીટરની ઊંચાઈએ અવકાશમાં મોકલવામાં આવશે. તેઓ લગભગ ત્રણ દિવસ સુધી પૃથ્વીની કક્ષામાં રહેશે અને ત્યારબાદ સુરક્ષિત રીતે ભારતીય સમુદ્રી વિસ્તારમાં ઉતરશે. આ મિશનની સફળતા બાદ ભારત અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પછી માનવસહિત અવકાશ મિશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરનારા પસંદગીના દેશોમાં સ્થાન મેળવી શકે છે.
ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ પણ બની રહી છે વધુ મજબૂત
ISRO ગગનયાન મિશન માટે અત્યાધુનિક ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ પણ વિકસાવી રહ્યું છે. આ સિસ્ટમનો હેતુ લોન્ચ દરમિયાન કોઈ પણ પ્રકારની ગંભીર ખામી સર્જાય તો સેકન્ડોમાં ક્રૂ મોડ્યુલને મુખ્ય રોકેટથી અલગ કરીને અંતરિક્ષયાત્રીઓનો જીવ બચાવવાનો છે. અગાઉ પણ ISRO દ્વારા ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમના વિવિધ પરીક્ષણો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે. હવે SOLVE સોલિડ મોટરનું સફળ પરીક્ષણ સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
આ પણ વાંચો: આમિર ખાનના લગ્ન બાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો એજ ગેપ : જાણો પતિ-પત્ની વચ્ચે ઉંમરનો કેટલો તફાવત ગણાય છે સૌથી યોગ્ય?
HLVM-3 રોકેટથી થશે ગગનયાનનું પ્રક્ષેપણ
ગગનયાન મિશન માટે ISRO પોતાના Human Rated LVM-3 (HLVM-3) રોકેટનો ઉપયોગ કરશે. આ રોકેટને ખાસ માનવસહિત મિશન માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે અને તેમાં સામાન્ય લોન્ચ વ્હીકલ કરતાં વધુ સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી છે. HLVM-3માં અનેક મહત્વપૂર્ણ ટેક્નિકલ સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા છે જેથી અંતરિક્ષયાત્રીઓની સલામતી સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન ન થાય. સમગ્ર મિશનમાં રોકેટ, ક્રૂ મોડ્યુલ, જીવનરક્ષક સિસ્ટમો અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાની અનેક વખત અલગ-અલગ પરીક્ષણો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો: આમિર ખાન અને ગૌરી સ્પ્રેટ લગ્નના બંધનમાં બંધાયા : ખાનગી સમારોહના ફોટાએ સોશિયલ મીડિયા પર મચાવી ધૂમ
ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમ માટે ઐતિહાસિક મિશન
ગગનયાન માત્ર એક વૈજ્ઞાનિક મિશન નથી, પરંતુ ભારતની ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતાનું વૈશ્વિક પ્રદર્શન પણ છે. આ મિશનમાં ISRO ઉપરાંત દેશની અનેક સરકારી સંસ્થાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ, જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ અને ખાનગી ઉદ્યોગો પણ સહભાગી બન્યા છે. તાજેતરમાં થયેલું SOLVE સોલિડ મોટરનું સફળ પરીક્ષણ દર્શાવે છે કે ગગનયાન મિશન આયોજન મુજબ આગળ વધી રહ્યું છે. આગામી મહિનાઓમાં વધુ પરીક્ષણો અને ટેક્નિકલ ચકાસણીઓ પૂર્ણ થયા બાદ ભારત પોતાના પ્રથમ માનવસહિત અવકાશ મિશનની ઐતિહાસિક ક્ષણ તરફ વધુ એક પગલું આગળ વધશે. ગગનયાન મિશનની દરેક સફળતા ભારતને વૈશ્વિક અવકાશ શક્તિ તરીકે વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહી છે.
