નવી દિલ્હી: દેશમાં ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ (E20) બાદ હવે ડીઝલમાં આઇસોબ્યુટેનોલ (Isobutanol) મિશ્રિત કરવાની ચર્ચા તેજ બની છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ તાજેતરમાં જણાવ્યું છે કે સરકાર ડીઝલમાં સીધું ઇથેનોલ ઉમેરી શકતી નથી, તેથી ઇથેનોલમાંથી તૈયાર થતું આઇસોબ્યુટેનોલ ડીઝલના વિકલ્પ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. સરકાર ડીઝલમાં 15 ટકા આઇસોબ્યુટેનોલ મિશ્રિત કરવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે, જેનાથી ઇંધણ આયાતમાં ઘટાડો, પ્રદૂષણમાં ઘટાડો અને ખેડૂતોને વધારાની આવક જેવા અનેક લાભ મળી શકે છે. ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ વધારવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. હાલમાં દેશમાં E20 પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ છે, જેમાં 20 ટકા ઇથેનોલ અને 80 ટકા પેટ્રોલનો સમાવેશ થાય છે. હવે સરકારનું આગામી લક્ષ્ય ડીઝલ માટે પણ વૈકલ્પિક અને પર્યાવરણમિત્ર ઇંધણ વિકસાવવાનું છે.
શું કહ્યું નીતિન ગડકરીએ?
કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ જણાવ્યું કે ડીઝલમાં ઇથેનોલનું સીધું મિશ્રણ શક્ય નથી. આ કારણે ઇથેનોલને પ્રોસેસ કરીને આઇસોબ્યુટેનોલ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે આઇસોબ્યુટેનોલ ભવિષ્યમાં ડીઝલ માટે અસરકારક વિકલ્પ બની શકે છે અને હાલમાં ડીઝલમાં 15 ટકા આઇસોબ્યુટેનોલ ભેળવવાની પ્રક્રિયા પર કામ ચાલી રહ્યું છે. ગડકરી અગાઉ પણ અનેક પ્રસંગોએ વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકી ચૂક્યા છે. તેમનું માનવું છે કે ભારતે ક્રૂડ ઓઇલ પરની આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે બાયોફ્યુઅલ અને ગ્રીન એનર્જી તરફ ઝડપથી આગળ વધવું પડશે.
આઇસોબ્યુટેનોલ શું છે?
આઇસોબ્યુટેનોલ એક પ્રકારનું બાયો-આલ્કોહોલ છે, જે ઇથેનોલ જેવી જ બાયોમાસ આધારિત પ્રક્રિયાથી તૈયાર થઈ શકે છે. જોકે તેની ઊર્જા ક્ષમતા ઇથેનોલ કરતાં વધુ હોય છે અને તે ડીઝલ જેવા ઇંધણ સાથે વધુ સારી રીતે સુસંગત માનવામાં આવે છે. વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર આઇસોબ્યુટેનોલનો ઉપયોગ કરવાથી એન્જિનની કામગીરી પર ઓછી અસર પડે છે અને લાંબા ગાળે તે ડીઝલ માટે વધુ ઉપયોગી બાયો-ફ્યુઅલ સાબિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત તેનું સ્ટોરેજ અને પરિવહન પણ પ્રમાણમાં સરળ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
સરકાર શા માટે આપી રહી છે પ્રાધાન્ય?
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકાર દેશોમાં સામેલ છે. દર વર્ષે લાખો કરોડ રૂપિયાનું વિદેશી ચલણ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની આયાત પાછળ ખર્ચાય છે. આવી સ્થિતિમાં સ્થાનિક સ્તરે તૈયાર થતા બાયોફ્યુઅલને પ્રોત્સાહન આપવાથી આયાત ખર્ચમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. સરકારનો બીજો મહત્વપૂર્ણ હેતુ ખેડૂતોની આવક વધારવાનો પણ છે. ઇથેનોલનું ઉત્પાદન શેરડી, મકાઈ અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનોમાંથી થાય છે. જો આઇસોબ્યુટેનોલનું ઉત્પાદન પણ મોટા પાયે શરૂ થશે તો ખેડૂતોને તેમની ઉપજ માટે વધારાનું બજાર મળશે અને કૃષિ ક્ષેત્રને નવી તકો મળશે.
ક્યારે મળશે આઇસોબ્યુટેનોલ મિશ્રિત ડીઝલ?
સરકાર તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ પર છેલ્લા કેટલાક સમયથી કામગીરી ચાલી રહી છે. વિવિધ અહેવાલો અનુસાર, વર્ષના અંત સુધી અથવા ત્યારબાદ તેની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ થઈ શકે છે. તાજેતરમાં કન્ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રી (CII)ના કાર્યક્રમ દરમિયાન માર્ગ પરિવહન મંત્રાલયના સચિવ વી. ઉમાશંકરે જણાવ્યું હતું કે સરકાર આ મુદ્દે ગંભીરતાથી કામ કરી રહી છે અને 2026ના અંત સુધી ડીઝલમાં આઇસોબ્યુટેનોલ મિશ્રણ સંબંધિત નીતિગત નિર્ણય લેવાઈ શકે છે.
BPCL કરી રહી છે સંશોધન
ડીઝલમાં આઇસોબ્યુટેનોલના ઉપયોગથી વાહનોના એન્જિન પર શું અસર થાય છે અને તેની કાર્યક્ષમતા કેટલી રહે છે તે જાણવા માટે ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL) દ્વારા સંશોધન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર અત્યાર સુધીના પરીક્ષણોના પરિણામો ઉત્સાહજનક રહ્યા છે. જો અંતિમ પરીક્ષણો પણ સફળ રહેશે તો સરકાર આ દિશામાં આગળ વધીને વ્યાપારી ધોરણે તેનો અમલ શરૂ કરી શકે છે.
વાહનચાલકો માટે શું અર્થ?
જો ડીઝલમાં 15 ટકા આઇસોબ્યુટેનોલ મિશ્રણ અમલમાં આવશે તો તેનો સીધો લાભ પર્યાવરણ અને દેશની ઊર્જા સુરક્ષાને મળી શકે છે. જોકે સામાન્ય વાહનચાલકો માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ રહેશે કે શું વર્તમાન ડીઝલ વાહનો આ ઇંધણ સાથે સુસંગત રહેશે. આ અંગે અંતિમ નિર્ણય ટેક્નિકલ પરીક્ષણો અને સરકારની માર્ગદર્શિકા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે. કોઈ પણ નવા ઇંધણને બજારમાં લાવતાં પહેલાં તેના લાંબા ગાળાના પ્રભાવ, એન્જિનની કામગીરી, માઇલેજ અને ઉત્સર્જન સહિતના તમામ પાસાઓનું વિસ્તૃત મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.
ભારતનું ગ્રીન ફ્યુઅલ તરફ આગળ વધતું પગલું
ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી બાયોફ્યુઅલ, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને અન્ય સ્વચ્છ ઊર્જા સ્ત્રોતોને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. E20 પેટ્રોલ બાદ હવે ડીઝલ માટે આઇસોબ્યુટેનોલનો વિચાર પણ આ જ વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે. જો સરકાર આ યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં મૂકે છે તો તે માત્ર ઇંધણ ક્ષેત્રમાં જ નહીં પરંતુ કૃષિ, પર્યાવરણ અને અર્થતંત્ર માટે પણ મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન સાબિત થઈ શકે છે. હાલ સરકારના અંતિમ નિર્ણય અને સફળ પરીક્ષણોની રાહ જોવામાં આવી રહી છે.
