મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન : મુંબઈમાં પ્રથમ ટનલ બોરિંગ મશીનથી ભૂગર્ભ ટનલનું કામ શરૂ

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ (બુલેટ ટ્રેન) પ્રોજેક્ટમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ થયું છે. પ્રોજેક્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી પ્રથમ ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) દ્વારા રવિવારે મુંબઈના વિક્રોલી શાફ્ટથી બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) તરફ ભૂગર્ભ ટનલ ખોદકામની સત્તાવાર શરૂઆત કરવામાં આવી છે. આ કામગીરી દેશના સૌથી મહત્ત્વાકાંક્ષી રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટને નવી ગતિ આપનારું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ અને મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસના હસ્તે આ કામગીરીનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન થવાનું હતું. જોકે મુંબઈ અને આસપાસના વિસ્તારમાં ભારે વરસાદ તથા હવામાન વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા રેડ એલર્ટને કારણે કાર્યક્રમ છેલ્લી ઘડીએ રદ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમ છતાં પૂર્વનિર્ધારિત આયોજન મુજબ ટનલ બોરિંગ મશીનને કાર્યરત કરવામાં આવ્યું હતું.

21 કિલોમીટરનો ભૂગર્ભ માર્ગ, જેમાંથી 16 કિમી TBM દ્વારા તૈયાર થશે

નેશનલ હાઈ સ્પીડ રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (NHSRCL) દ્વારા અમલમાં મુકાયેલા આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ સાવલી (ઘાંસોલી)થી બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ સુધી કુલ 21 કિલોમીટર લાંબો ભૂગર્ભ કોરિડોર તૈયાર થઈ રહ્યો છે. જેમાંથી 16 કિલોમીટરનું ટનલ ખોદકામ અત્યાધુનિક ટનલ બોરિંગ મશીન દ્વારા કરવામાં આવશે, જ્યારે બાકીના પાંચ કિલોમીટરનું કામ ન્યૂ ઓસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ (NATM) દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે.

વિક્રોલીથી લોન્ચ કરાયેલું આ TBM લગભગ 6 કિલોમીટર લાંબી સિંગલ-ટ્યુબ ટનલ તૈયાર કરશે. આ ટનલમાં બુલેટ ટ્રેનના બંને ટ્રેક માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. ટનલનું નિર્માણ મુંબઈના ગીચ શહેરી વિસ્તારની નીચે થઈ રહ્યું છે, જેમાં બહુમાળી ઇમારતો, મુખ્ય માર્ગો, મીઠી નદી અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ માળખાઓની નીચેથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થવાનું છે.

આ પણ વાંચો: ગગનયાન મિશન તરફ ISROનું વધુ એક મોટું પગલું : SOLVE રોકેટ મોટરનું પ્રથમ પરીક્ષણ સફળ

ભારતના સૌથી મોટા TBM પૈકીનું એક

આ પ્રોજેક્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાતું ટનલ બોરિંગ મશીન ભારતના રેલવે ક્ષેત્રમાં વપરાતા સૌથી મોટા TBM પૈકીનું એક છે. તેના કટરહેડનો વ્યાસ 13.6 મીટર છે, જે ચાર માળની ઇમારત જેટલી ઊંચાઈ ધરાવે છે. મશીનનું કુલ વજન આશરે 3,100 ટન છે અને તેની લંબાઈ લગભગ 96 મીટર છે.

મશીનમાં કટર વ્હીલ, મુખ્ય બેરિંગ, જૉ ક્રશર, ઇરેક્ટર, મુખ્ય શીલ્ડ, ટેઇલ શીલ્ડ અને ચાર વિશિષ્ટ ગેન્ટ્રી જેવા આધુનિક ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે. કટરહેડ પ્રતિ મિનિટ ચાર રિવોલ્યુશનની ઝડપે ફરે છે અને સતત ટનલ ખોદવાની કામગીરી કરે છે.

મિક્સશીલ્ડ ટેકનોલોજીથી સુરક્ષિત ટનલિંગ

આ પ્રોજેક્ટમાં મિક્સશીલ્ડ TBM ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે ખાસ કરીને મિશ્ર પ્રકારની જમીન, ઊંચા ભૂગર્ભજળ દબાણ અને ગીચ વસ્તીવાળા શહેરી વિસ્તારો માટે સૌથી વધુ અસરકારક માનવામાં આવે છે.

આ ટેકનોલોજીમાં દબાણયુક્ત બેન્ટોનાઇટ સ્લરીનો ઉપયોગ કરીને ટનલના આગળના ભાગને સ્થિર રાખવામાં આવે છે. પરિણામે જમીન બેસી જવાની શક્યતા ઓછી રહે છે અને આસપાસના રસ્તા, ઇમારતો તથા અન્ય માળખાઓ પર અસર પડતી નથી. મુંબઈ જેવા મહાનગર માટે આ પદ્ધતિને સૌથી સલામત અને આધુનિક માનવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો: મ્યાનમાર સરહદે ચીનનું શક્તિશાળી LPAR રડાર તૈનાત : ભારતના મિસાઇલ પરીક્ષણો પર રહેશે નજર?

ટનલ ખોદકામ સાથે જ રિંગ્સનું સ્થાપન

TBMની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે એકસાથે ટનલ ખોદવાનું અને કોંક્રિટ સેગમેન્ટ્સથી ટનલની દિવાલો તૈયાર કરવાનું કામ કરે છે. આ પ્રક્રિયાથી સલામતીમાં વધારો થાય છે તેમજ બાંધકામની ગતિ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.

વિક્રોલીમાં TBM લોન્ચ કરવા માટે જમીનની અંદર આશરે 56 મીટર ઊંડો વિશાળ શાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ શાફ્ટ લગભગ 20 માળની ઇમારત જેટલી ઊંડાઈ ધરાવે છે અને તેમાં વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, સ્લરી ટ્રીટમેન્ટ સિસ્ટમ, બેન્ટોનાઇટ સ્ટોરેજ, પાવર સબસ્ટેશન, બેકઅપ જનરેટર, કોંક્રિટ પ્લાન્ટ સહિતની તમામ જરૂરી સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં આવી છે.

77 હજાર કોંક્રિટ સેગમેન્ટ્સથી બનશે ટનલ

થાણે જિલ્લાના માપે ખાતે ખાસ કાસ્ટિંગ યાર્ડ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યાં 16 કિલોમીટર લાંબા TBM વિભાગ માટે 77 હજારથી વધુ કોંક્રિટ સેગમેન્ટ્સનું ઉત્પાદન થઈ રહ્યું છે. આ સેગમેન્ટ્સમાંથી કુલ 7,700 ટનલ રિંગ્સ તૈયાર કરવામાં આવશે.

દરેક રિંગમાં નવ વક્ર સેગમેન્ટ અને એક કી સેગમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. એક રિંગનું વજન અંદાજે 100 ટન છે. ટનલને સંપૂર્ણપણે વોટરપ્રૂફ બનાવવા માટે ડબલ લેયર EPDM ગાસ્કેટ અને હાઇડ્રોફિલિક સીલનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી લાંબા ગાળે પાણીનું લીકેજ અટકાવી શકાય અને ટનલની મજબૂતી જળવાઈ રહે.

આ પણ વાંચો: આમિર ખાનના લગ્ન બાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો એજ ગેપ : જાણો પતિ-પત્ની વચ્ચે ઉંમરનો કેટલો તફાવત ગણાય છે સૌથી યોગ્ય?

અત્યાધુનિક મોનિટરિંગથી રહેશે સુરક્ષા

ટનલિંગ દરમિયાન આસપાસની જમીન અને ઇમારતો પર કોઈ અસર ન થાય તે માટે સમગ્ર વિસ્તારમાં રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ કાર્યરત કરવામાં આવી છે. તેમાં સપાટી સેટલમેન્ટ પોઇન્ટ, ઓપ્ટિકલ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ સેન્સર, ટિલ્ટ મીટર, સ્ટ્રેન ગેજ અને સિસ્મોગ્રાફ જેવા અદ્યતન ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જેના કારણે બાંધકામ દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારના ફેરફારો પર સતત નજર રાખી શકાય છે.

મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ ભારતના પરિવહન ક્ષેત્રનો સૌથી મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ માનવામાં આવે છે. ટનલ બોરિંગની શરૂઆત સાથે પ્રોજેક્ટના મુંબઈ વિભાગમાં હવે કામગીરી વધુ ઝડપી બનવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.