અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને સૈન્ય કાર્યવાહી વચ્ચે અમેરિકન રાજકારણમાં મોટો વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકન સંસદના નીચલા ગૃહ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સે ઈરાન સામેની સૈન્ય કાર્યવાહીને રોકવા માટેનો મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ બહુમતીથી પસાર કર્યો છે. આ નિર્ણયને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે મોટા રાજકીય ઝટકા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે તેમની પોતાની રિપબ્લિકન પાર્ટીના કેટલાક સાંસદોએ પણ યુદ્ધ રોકવાના પક્ષમાં મતદાન કર્યું હતું.
હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સમાં રજૂ કરાયેલા ‘વોર પાવર્સ રિઝોલ્યુશન’ને 215 સામે 208 મતથી મંજૂરી મળી હતી. ખાસ વાત એ રહી કે રિપબ્લિકન પાર્ટીના ચાર સાંસદોએ પણ ટ્રમ્પ સરકારના વલણ સામે જઈ આ પ્રસ્તાવનું સમર્થન કર્યું હતું. પ્રસ્તાવમાં અમેરિકન સૈન્ય દળોને ઈરાન સામેની ચાલુ કાર્યવાહીમાંથી પાછા બોલાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
યુદ્ધ વિરુદ્ધ અમેરિકન સંસદનો પ્રથમ મોટો પ્રયાસ
આ પ્રસ્તાવને અમેરિકન રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. કારણ કે ઈરાન વિરુદ્ધની સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે સંસદમાં આટલી મજબૂત રીતે વિરોધ નોંધાવવાનો આ પ્રથમ સફળ પ્રયાસ ગણાઈ રહ્યો છે.
પ્રસ્તાવ પસાર થતાં સ્પષ્ટ સંકેત મળ્યો છે કે ભવિષ્યમાં કોઈપણ અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ સંસદની મંજૂરી વિના લાંબા ગાળાની સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી શકશે નહીં. સંસદના સભ્યોનું માનવું છે કે યુદ્ધ જેવા ગંભીર નિર્ણયો માત્ર વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા નહીં પરંતુ લોકશાહી પ્રક્રિયા હેઠળ લેવામાં આવવા જોઈએ.
આ પણ વાંચો: અમેરિકાનો મોટો દાવો : ઈરાન સામેનું ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ પૂર્ણ, છતાં મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને હુમલાઓ યથાવત્
હજુ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ નથી
જોકે આ પ્રસ્તાવ પસાર થયો હોવા છતાં તેનો કાનૂની પ્રભાવ તાત્કાલિક લાગુ પડતો નથી. અમેરિકન કાયદા અનુસાર હવે આ પ્રસ્તાવને ઉચ્ચ ગૃહ એટલે કે સેનેટમાં પણ મંજૂરી મેળવવી પડશે. જો સેનેટમાં પણ પ્રસ્તાવ પસાર થાય તો ત્યારબાદ તેને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવશે. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે સેનેટમાં આ પ્રસ્તાવ પસાર કરાવવો સરળ નહીં હોય, કારણ કે ત્યાં રાજકીય સમીકરણો અલગ છે. તેમ છતાં હાઉસમાં મળેલા સમર્થનને ટ્રમ્પ સરકાર માટે ચેતવણીરૂપ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પ પાસે હવે શું વિકલ્પો છે?
હાલની સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પાસે કેટલાક બંધારણીય વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. જો સેનેટ આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દે તો ટ્રમ્પ તેને મંજૂર કરી શકે છે અથવા વીટો પણ લગાવી શકે છે. જો ટ્રમ્પ વીટોનો ઉપયોગ કરે તો પ્રસ્તાવ આપમેળે અમલમાં નહીં આવે. આવી સ્થિતિમાં વીટોને રદ કરવા માટે હાઉસ અને સેનેટ બંનેમાં બે-તૃતિયાંશ બહુમતી જરૂરી બનશે. હાલના રાજકીય આંકડાઓ જોતા આટલી મોટી બહુમતી એકત્ર કરવી સરળ માનવામાં આવતી નથી. તેથી ભલે હાઉસમાં પ્રસ્તાવ પસાર થયો હોય, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય હજુ પણ સેનેટ અને વ્હાઇટ હાઉસના હાથમાં છે.
આ પણ વાંચો: લેબનોન-ઈઝરાયેલ સીઝફાયર બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું : મોંઘવારીમાંથી મોટી રાહત મળવાની આશા
ટ્રમ્પનો દાવો
આ સમગ્ર રાજકીય ઘટનાક્રમ વચ્ચે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન સાથે આ સપ્તાહના અંત સુધીમાં કોઈ મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ શકે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા મતભેદો દૂર કરવા માટે પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે અને ટૂંક સમયમાં કરાર પર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહીનો મુખ્ય હેતુ પ્રાપ્ત થઈ ગયો છે અને હવે રાજદ્વારીય માર્ગે આગળ વધવાની તક ઊભી થઈ છે.
વિદેશ મંત્રીનો દાવો
અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી Marco Rubioએ પણ મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપતાં જણાવ્યું છે કે ઈરાન સાથેનું યુદ્ધ હવે સમાપ્ત થઈ ચૂક્યું છે. તેમણે હાઉસ ફોરેન અફેર્સ કમિટીને માહિતી આપી હતી કે અમેરિકાએ પોતાના સૈન્ય લક્ષ્યો હાંસલ કરી લીધા છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર 'એપિક ફ્યુરી' નામનું સૈન્ય ઓપરેશન પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. રૂબિયોએ દાવો કર્યો કે ઈરાનની સરકાર અને સૈન્ય માળખું એટલું નબળું પડ્યું છે કે હવે તે તાત્કાલિક કોઈ મોટું યુદ્ધ લડી શકે તેવી સ્થિતિમાં નથી. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે અમેરિકા હવે ઈરાન પર વધુ હુમલા કરવાની યોજના ધરાવતું નથી અને સંઘર્ષનો સૈન્ય તબક્કો પૂર્ણ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક રાજકારણ પર પડશે અસર
અમેરિકન સંસદમાં પસાર થયેલો આ પ્રસ્તાવ માત્ર અમેરિકાની આંતરિક રાજનીતિ પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેની અસર સમગ્ર મધ્ય પૂર્વના ભૂરાજકીય સમીકરણો પર પડી શકે છે. જો યુદ્ધ રોકવાના પ્રયાસોને અંતિમ મંજૂરી મળે તો વૈશ્વિક બજારો, તેલના ભાવ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પરિસ્થિતિમાં પણ સ્થિરતા આવી શકે છે. હાલ વિશ્વની નજર અમેરિકન સેનેટ અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના આગામી નિર્ણય પર ટકેલી છે. આગામી દિવસોમાં આ પ્રસ્તાવનું શું થાય છે અને અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તે વૈશ્વિક રાજકારણ માટે મહત્વપૂર્ણ બનશે.
