લેબનોન-ઈઝરાયેલ સીઝફાયર બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું : મોંઘવારીમાંથી મોટી રાહત મળવાની આશા

Lebanon Israel ceasefire: મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી વિકાસ સામે આવ્યો છે. ઇઝરાયલ અને લેબનોન યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થતાં વૈશ્વિક તેલ બજારમાં રાહતનો માહોલ સર્જાયો છે. રોકાણકારો હવે આશા રાખી રહ્યા છે કે આ પગલું અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવને પણ ઘટાડશે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે તેલ પુરવઠો ફરી સામાન્ય બની શકે છે. આ આશાવાદી સંકેતોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો છે.

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો

ગુરુવારે એશિયન ટ્રેડિંગ દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ 87 સેન્ટ અથવા 0.89 ટકા ઘટીને પ્રતિ બેરલ 96.92 ડોલર પર પહોંચ્યા હતા. બીજી તરફ, અમેરિકન બેન્ચમાર્ક વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ 78 સેન્ટ અથવા 0.81 ટકા ઘટીને 95.24 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું.

અગાઉના સત્રમાં મધ્ય પૂર્વના વધતા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક વધેલી સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓને કારણે બંને બેન્ચમાર્ક લગભગ 2 ટકા સુધી ઉછળ્યા હતા. પરંતુ હવે યુદ્ધવિરામના સમાચારોએ બજારનું મનોબળ બદલ્યું છે.

યુદ્ધવિરામથી કેમ બદલાયું બજારનું સમીકરણ?

ઇઝરાયલ અને લેબનોન દ્વારા યુદ્ધવિરામ અમલમાં મૂકવા માટેની સંમતિ માત્ર બંને દેશો માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.

વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો આ કરાર સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે તો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી પરોક્ષ વાટાઘાટોને પણ નવી ગતિ મળી શકે છે. ઈરાન વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે અને તેના પર લાગેલા પ્રતિબંધો તથા પ્રાદેશિક સંઘર્ષો વૈશ્વિક પુરવઠા પર સીધી અસર કરે છે.

રોકાણકારો હવે એ સંભાવના જોઈ રહ્યા છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે તેલ પરિવહન પર રહેલા જોખમો ધીમે ધીમે ઘટી શકે છે. વિશ્વના સમુદ્રી તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ જ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો અવરોધ વૈશ્વિક ભાવોને ઝડપથી ઊંચા લઈ જાય છે.

અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો પર સૌની નજર

અમેરિકાના પ્રમુખ Donald Trumpએ સંકેત આપ્યો છે કે આ સપ્તાહના અંતમાં ઈરાન સાથેની ચર્ચાઓમાં કેટલીક પ્રગતિ થઈ શકે છે.

બીજી તરફ, Abbas Araghchiએ જણાવ્યું કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેનો સંપર્ક સંપૂર્ણપણે તૂટ્યો નથી, પરંતુ હજી સુધી કોઈ અંતિમ પ્રગતિ થઈ નથી. બંને પક્ષો દ્વારા વિનિમય કરાયેલા દસ્તાવેજો અને પ્રસ્તાવોની સમીક્ષા ચાલી રહી છે.

આ નિવેદનો દર્શાવે છે કે રાજદ્વારી માર્ગ હજુ ખુલ્લો છે, જે તેલ બજાર માટે સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવે છે.

અમેરિકન રાજકારણની અસર પણ મહત્વપૂર્ણ

અમેરિકામાં પણ ઈરાન સંબંધિત નીતિઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. રિપબ્લિકન નિયંત્રિત પ્રતિનિધિ ગૃહે એક ઠરાવને મંજૂરી આપી છે, જેનો હેતુ પ્રમુખને ઈરાન સામે લાંબા ગાળાનું સૈન્ય અભિયાન ચલાવવાથી રોકવાનો છે.

જોકે આ ઠરાવ અમલમાં આવવા માટે સેનેટની મંજૂરી અને બંને ગૃહોમાં બે-તૃતીયાંશ બહુમતી જરૂરી છે, તેમ છતાં તે દર્શાવે છે કે અમેરિકાની અંદર પણ વધુ યુદ્ધ અંગે સાવચેતીનો અભિગમ જોવા મળી રહ્યો છે.

અમેરિકન તેલ ભંડારમાં મોટો ઘટાડો

તેલ બજારને ટેકો આપતું બીજું મહત્વપૂર્ણ પરિબળ અમેરિકન ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરીમાં નોંધાયેલ મોટો ઘટાડો છે.

અમેરિકાની એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) મુજબ 29 મેના રોજ પૂર્ણ થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન અમેરિકાના ક્રૂડ તેલના ભંડારમાં 8 મિલિયન બેરલનો ઘટાડો થયો છે. કુલ સ્ટોક હવે 433.7 મિલિયન બેરલ રહ્યો છે.

વિશ્લેષકો માત્ર 4 મિલિયન બેરલના ઘટાડાની અપેક્ષા રાખી રહ્યા હતા. વાસ્તવિક આંકડો અપેક્ષા કરતાં બમણો હોવાથી તે બજારમાં પુરવઠા અંગેની ચિંતાઓને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

ચીનની માંગમાં ઘટાડા છતાં પુરવઠા અંગે ચિંતા

તાજેતરમાં International Energy Agency (IEA) એ ચેતવણી આપી હતી કે મે મહિનામાં ચીનની ક્રૂડ આયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. માર્ચની સરખામણીમાં દરરોજ લગભગ 6 મિલિયન બેરલ ઓછું તેલ આયાત થયું હતું.

તેમ છતાં વૈશ્વિક ઇન્વેન્ટરી સતત ઘટતી રહે તો ઉનાળાની ટોચની માંગ પહેલાં બજારમાં ફરીથી કડકાઈ સર્જાઈ શકે છે. ખાસ કરીને પ્રવાસ અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ વધતા ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં માંગમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે.

આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પને પોતાની જ સંસદમાં મોટો ઝટકો! : ઈરાન સાથેના યુદ્ધ પર રોક લગાવતો પ્રસ્તાવ અમેરિકી સંસદમાં પસાર

તેલ આયાતકાર દેશો માટે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો સકારાત્મક

વૈશ્વિક તેલના ભાવ માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્રને જ અસર કરતા નથી. તેનો સીધો પ્રભાવ પેટ્રોલ, ડીઝલ, એરલાઇન ખર્ચ, શિપિંગ, મોંઘવારી અને દેશોની આર્થિક વૃદ્ધિ પર પડે છે.

ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો માટે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો સકારાત્મક માનવામાં આવે છે. જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધુ ઘટશે અને પુરવઠા માર્ગો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત બનશે તો આગામી મહિનાઓમાં ઇંધણ ખર્ચ પર દબાણ ઓછું થઈ શકે છે.

જોકે બજાર નિષ્ણાતો હજુ પણ સાવચેત છે. INGના વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તેલ પ્રવાહ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થવામાં સમય લાગી શકે છે. તેથી ટૂંકા ગાળામાં વૈશ્વિક ઇન્વેન્ટરી કડક રહેવાની અને ભાવોમાં ફરી ઉછાળો આવવાની શક્યતા સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં.