US Iran Ceasefire Deals: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે બહુપ્રતીક્ષિત બે સપ્તાહના યુદ્ધવિરામની જાહેરાત થઈ ચૂકી છે. દુનિયાએ માંડ રાહતનો શ્વાસ લીધો ત્યાં જ ખાડી દેશોના આકાશમાં ફરીથી મિસાઇલો અને કિલર ડ્રોન ઘૂમરાવા લાગ્યા. કુવૈત, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને બહેરીન પર થયેલા આ તાબડતોબ હુમલાઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં હિંસાની આગ હજુ ઓલવાઈ નથી. આ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો સૈન્ય ટકરાવ નથી, પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને ઊર્જા પુરવઠાને બાનમાં લેતો એક અત્યંત ખતરનાક ઘટનાક્રમ છે.
40 દિવસીય સંઘર્ષ: હુમલાથી લઈને અલ્ટીમેટમ સુધીની સમયરેખા
યુદ્ધ કેવી રીતે આ હદે પહોંચ્યું તેનું વિશ્લેષણ કરીએ તો 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલો આ 40 દિવસનો સંઘર્ષ હવે સત્તાવાર રીતે 'યુએસ-ઇઝરાયેલ વિરુદ્ધ ઈરાન યુદ્ધ' તરીકે ઇતિહાસના ચોપડે નોંધાઈ રહ્યો છે. આ દિવસોમાં રોજેરોજ ભયાનક ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યા છે. દિવસ ૧ (૨૮ ફેબ્રુઆરી): અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના સંયુક્ત દળોએ ઈરાનના ગુપ્ત પરમાણુ મથકો, રડાર સ્ટેશનો અને ડ્રોન ઉત્પાદન ફેક્ટરીઓ પર અગમચેતીના ભાગરૂપે (પ્રી-એમ્પ્ટિવ) વિનાશક એરસ્ટ્રાઇક કરી. મધ્ય પૂર્વમાં રાતોરાત અફરાતફરી મચી ગઈ. દિવસ ૫ થી ૧૦ (૪ થી ૯ માર્ચ): આક્રમણનો વળતો જવાબ આપતા ઈરાને વૈશ્વિક વેપારની જીવાદોરી સમાન 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધી. અહીંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ટેન્કરો પર ઈરાની નૌકાદળ અને ડ્રોન દ્વારા સીધા હુમલાઓ શરૂ થયા.
મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે.. 29 માર્ચના રોજ વૈશ્વિક તેલના ભાવે ઐતિહાસિક સપાટી વટાવી દીધી હતી.
દિવસ 30 (29 માર્ચ): અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આખરી અને કડક અલ્ટીમેટમ આપ્યું: ઈરાન શરણાગતિ સ્વીકારે, અન્યથા દેશના 'સંપૂર્ણ વિનાશ' (obliteration) નો સામનો કરવા તૈયાર રહે. દિવસ ૪૦ (૮ એપ્રિલ) ના રોજ વોશિંગ્ટન અને તેહરાને બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામની નાટ્યાત્મક ઘોષણા કરી.
શાંતિની બ્લુપ્રિન્ટ: ઈરાનની '10-સૂત્રીય શાંતિ યોજના'
આ અશાંતિ વચ્ચે પણ યુદ્ધવિરામનો પાયો ઈરાને રજૂ કરેલા ૧૦-સૂત્રીય શાંતિ પ્રસ્તાવ પર નખાયો હતો. ખુદ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આ પ્રસ્તાવને "વાટાઘાટો માટેનો યોગ્ય આધાર" ગણાવ્યો છે. જેમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝની સુરક્ષા અને આર્થિક પ્રતિબંધો હળવા કરવાની શરતો મુખ્ય છે. આ યોજના હેઠળ ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી જહાજોને પસાર થવા દેશે, સામે પક્ષે અમેરિકા ઈરાનની બેન્કિંગ સિસ્ટમ અને તેલ નિકાસ પરના પ્રતિબંધો પાછા ખેંચશે. તેમજ દક્ષિણ કોરિયા અને યુરોપિયન બેંકોમાં જપ્ત કરાયેલા ઈરાનના અબજો ડોલર તબક્કાવાર રીતે પરત અપાશે. કરારમાં નોન-એગ્રેશન પેક્ટ, પરમાણુ કાર્યક્રમનું IAEA નિરીક્ષણ અને પ્રોક્સી હુમલાઓ પર લગામ જેવી કઠોર શરતોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત કેદીઓની અદલાબદલી અને માનવીય સહાય માટે કોરિડોર ઊભો કરવાની વાત પણ સ્વીકારવામાં આવી છે.
કુવૈતમાં માનવીય કટોકટી: વોટર ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ પર પ્રહાર
શાંતિ કરારો ભલે ટેબલ પર થતા હોય, પરંતુ તેની કિંમત જમીન પર સામાન્ય નાગરિકો ચૂકવે છે. ૮ એપ્રિલના હુમલામાં સૌથી મોટો ફટકો કુવૈતને પડ્યો છે. કુવૈતી સેનાએ ૨૮ જેટલા ઈરાની ડ્રોન હવામાં જ તોડી પાડ્યા, છતાં કેટલાક ડ્રોન 'વોટર ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ' પર ત્રાટક્યા. રણ પ્રદેશ હોવાને કારણે કુવૈત પાસે મીઠા પાણીના કુદરતી સ્ત્રોતો નહિવત્ છે. દેશની વસ્તી પીવાના પાણીના ૯૦% થી વધુ હિસ્સા માટે આ જ પ્લાન્ટ્સ પર નિર્ભર છે. આ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નાશ પામતા લાખો નાગરિકો માટે પીવાના પાણીનો પુરવઠો રાતોરાત બંધ થઈ ગયો છે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે.. હોસ્પિટલોમાં ડાયાલિસિસ અને સર્જરી જેવી પ્રક્રિયાઓ માટે શુદ્ધ પાણી ન મળતા દર્દીઓના જીવ જોખમમાં મુકાયા છે.
આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પનો આશ્ચર્યજનક યુ-ટર્ન : હુમલાની ધમકી બાદ ઈરાન સાથે સીઝફાયર, 2 અઠવાડિયાનો નાટકીય વિરામ
UAE ની આકાશ સુરક્ષા: ટેકનોલોજીકલ યુદ્ધ અને હાઇ-ટેક ડિફેન્સ
જ્યારે ઈરાન તરફથી બેલિસ્ટિક અને ક્રૂઝ મિસાઈલોનો મારો ચલાવાયો, ત્યારે UAE ના આકાશમાં એક આધુનિક ટેકનોલોજીકલ ટકરાવ જોવા મળ્યો. અમીરાતના સંરક્ષણ મંત્રાલયે અમેરિકન બનાવટની THAAD અને Patriot PAC-3 સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને દુબઈ અને અબુ ધાબીને બચાવ્યા. THAAD સિસ્ટમ વાતાવરણની બહારથી પ્રવેશી રહેલી બેલિસ્ટિક મિસાઈલોને 'કાઇનેટિક એનર્જી' ના સિદ્ધાંત પર હવામાં જ નષ્ટ કરે છે. જ્યારે Patriot PAC-3 સિસ્ટમે જમીનની નજીકથી આવતા ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઈલોને તોડી પાડીને સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડ્યું હતું.
ઇસ્લામાબાદ વાટાઘાટો: ભૌગોલિક અને રાજકીય શતરંજ
આગામી શુક્રવારે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં ઉચ્ચ સ્તરીય શાંતિ વાટાઘાટો યોજાવા જઈ રહી છે. પાકિસ્તાન ઈરાન સાથે લાંબી સરહદ અને અમેરિકા-સાઉદી સાથે ઐતિહાસિક સંબંધો ધરાવતું હોવાથી તે એક આદર્શ મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ વાટાઘાટોમાં ચીન પડદા પાછળ મોટી ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. જો આ કરાર સફળ રહેશે, તો મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકન પ્રભાવ સામે એક નવી એશિયન રાજદ્વારી ધરી મજબૂત બનશે. જોકે, યુદ્ધવિરામના તાજેતરના ભંગને કારણે મંત્રણાની સફળતા પર શંકાના વાદળો છે. આ ૪૦મા દિવસના હુમલાઓએ છતું કર્યું છે કે કાગળ પરના કરારો અને જમીની સચ્ચાઈ અલગ છે. બહેરીન અને ઈરાનના આઇલેન્ડ્સ પરના હુમલાઓએ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાને હચમચાવી નાખ્યો છે. જો ઇસ્લામાબાદની વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગઈ, તો વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા વિનાશના આરે આવી જશે.
