ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા ભૂરાજકીય તણાવની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર જોવા મળી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત સરકારે ઈંધણ અને રસોઈ ગેસની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં શરૂ કર્યા છે. પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ મંત્રાલયે સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs)ને ઓછામાં ઓછા 30 દિવસની માંગ જેટલો એલપીજી (LPG) જથ્થો જાળવી રાખવા માટે સૂચના આપી છે.
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ જણાવ્યું કે સરકાર LPG ઉપરાંત કાચા તેલના વ્યૂહાત્મક ભંડાર વધારવા પર પણ કામ કરી રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં સંભવિત વિક્ષેપોને ધ્યાનમાં રાખીને ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનાવવી જરૂરી બની છે.
LPGની માંગમાં ઘટાડો, પરંતુ તૈયારીમાં કોઈ કસર નહીં
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર હાલમાં દેશમાં LPGની દૈનિક માંગ આશરે 72,000 મેટ્રિક ટન સુધી ઘટી છે, જ્યારે અગાઉ તે 80,000 મેટ્રિક ટન આસપાસ હતી. બીજી તરફ ભારતીય રિફાઈનરીઓ હાલમાં લગભગ 52,000 મેટ્રિક ટન LPGનું ઉત્પાદન કરી રહી છે. સરકારનું માનવું છે કે માંગમાં ઘટાડો થવા છતાં ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતાઓ સામે પૂરતી તૈયારી રાખવી જરૂરી છે.
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા LPG આયાતકાર દેશોમાંનો એક છે. પશ્ચિમ એશિયામાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા, ખાસ કરીને હોર્મુઝની ખાડી જેવા મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાં વિક્ષેપ, ભારતના ઊર્જા પુરવઠા પર સીધી અસર કરી શકે છે. આ કારણસર કેન્દ્ર સરકાર અગાઉથી જ સુરક્ષાત્મક પગલાં લઈ રહી છે.
કેવી રીતે વધારવામાં આવી રહ્યું છે LPG ઉત્પાદન?
સુજાતા શર્માના જણાવ્યા અનુસાર LPGનું ઉત્પાદન રિફાઈનરીઓની કામગીરી અને ઓપ્ટિમાઇઝેશન પર આધારિત છે. વિવિધ રિફાઈનરીઓમાં ટેકનિકલ સુધારાઓ અને C3 તથા C4 હાઈડ્રોકાર્બન અણુઓના વધુ સારા ઉપયોગ દ્વારા LPG ઉત્પાદન વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. કેટલીક રિફાઈનરીઓ ફરી સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કાર્યરત થતાં પુરવઠાની સ્થિતિમાં પણ સુધારો નોંધાયો છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ઋતુગત પરિબળો પણ LPG ની માંગને અસર કરે છે. ગરમી અને ચોમાસાના સમયગાળામાં વપરાશના પેટર્નમાં ફેરફાર જોવા મળે છે, જેના કારણે માંગમાં વધઘટ થતી રહે છે.
પેટ્રોલ-ડીઝલ કંપનીઓ પર વધતો નાણાકીય બોજ
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં થયેલા ઉછાળાને કારણે સરકારી તેલ કંપનીઓ પર દબાણ વધી રહ્યું છે. સુજાતા શર્માના જણાવ્યા મુજબ હાલની સ્થિતિમાં તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને દરરોજ અંદાજે રૂ. 550 કરોડનું નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે.
તાજેતરના દિવસોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં અનેક વખત વધારો કરવામાં આવ્યો છે. માહિતી અનુસાર માત્ર દસ દિવસના ગાળામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કુલ મળીને લગભગ રૂ. 7.5 પ્રતિ લિટરનો વધારો નોંધાયો છે. સાથે જ ભારતીય રિફાઈનરો દ્વારા આયાત થતા કાચા તેલની સરેરાશ કિંમત ફેબ્રુઆરીમાં પ્રતિ બેરલ 69.01 ડોલરથી વધીને મે મહિનામાં 106.83 ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે.
આ પણ વાંચો: ક્યારે મળશે 8માં પગાર પંચનો વધેલો પગાર અને એરિયર : જાણો એરિયર, ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અને નવા નિયમોનું અપડેટ
ભારત પાસે હાલમાં કેટલો જથ્થો છે?
સરકાર અગાઉથી જ ખાતરી આપી ચૂકી છે કે દેશમાં ઈંધણ અને LPG ની કોઈ તાત્કાલિક અછત નથી. તાજેતરમાં પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે સંસદીય સમિતિને માહિતી આપી હતી કે ભારત પાસે આશરે 78 દિવસની કાચા તેલની ઉપલબ્ધતા છે. ઉપરાંત LPG પુરવઠો પણ સામાન્ય હોવાનું જણાવાયું હતું.
કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી Hardeep Singh Puri એ પણ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે દેશ પાસે ઘણા અઠવાડિયાં સુધી પૂરતો કાચા તેલ અને LPG નો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે અને પુરવઠા અંગે ગભરાવાની જરૂર નથી.
જમાખોરી અને કાળાબજારી સામે કડક પગલાં
સરકારે રાજ્યોને ઈંધણ અને LPGની જમાખોરી, કાળાબજારી તથા ગેરકાયદેસર સંગ્રહ પર નજર રાખવા માટે વિશેષ અમલીકરણ દળો રચવાની સલાહ આપી છે. સાથે જ નાગરિકોને અફવાઓથી દૂર રહેવા અને માત્ર સત્તાવાર માહિતી પર વિશ્વાસ રાખવાની અપીલ કરવામાં આવી છે. અગાઉ પણ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ગભરાઈને સિલિન્ડરની બુકિંગ કરવાથી પુરવઠા વ્યવસ્થા પર અનાવશ્યક દબાણ ઊભું થાય છે.
આ પણ વાંચો: "SORRY, AI ને લઈને અમે ખોટા હતા!" : 2.5 લાખ નોકરીઓ ગયા પછી ટેક દિગ્ગજોને આવ્યું ભાન, જાણો શું છે આખો વિવાદ?
આગળ શું?
પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ પર ભારત સતત નજર રાખી રહ્યું છે. જો વૈશ્વિક સપ્લાય રૂટ્સ પર વધુ અસર પડે તો વ્યૂહાત્મક ભંડાર અને સ્થાનિક ઉત્પાદન દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા કવચ સાબિત થઈ શકે છે. હાલ માટે સરકારનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે - દેશમાં ઈંધણ અને LPGનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ ભવિષ્યના જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતીરૂપે ભંડાર ક્ષમતા વધારવામાં આવી રહી છે.
