ગ્લોબલ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની સ્પર્ધામાં ભારતે એક અત્યંત નિર્ણાયક અને મહત્વકાંક્ષી ડગલું ભર્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સત્તાવાર રીતે IAIRO એટલે કે Indian AI Research Organisation ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ સંસ્થા ભારતની AI સાર્વભૌમત્વને સુરક્ષિત રાખવા અને દેશમાં જ સ્વદેશી એઆઈ ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટેની મુખ્ય સંસ્થા તરીકે કાર્ય કરશે. અત્યાર સુધી ભારત પોતાની એઆઈ વ્યૂહરચના બનાવી રહ્યું હતું, પરંતુ IAIRO ની શરૂઆત સાથે હવે અમલીકરણના તબક્કે મજબૂત પહેલ કરવામાં આવી છે.
શું છે IAIRO અને કેમ છે તે વિશેષ?
IAIRO ને ખાસ કરીને ભારતને એઆઈ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક લીડર બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ સંસ્થાના સ્થાપક નિયામક ડૉ. અમિત શેઠના જણાવ્યા અનુસાર, આ સંગઠન માત્ર સંશોધન પૂરતું સીમિત નહીં રહે, પરંતુ એવા એઆઈ મોડલ્સ તૈયાર કરશે જેનો દેશમાં સીધો ઉપયોગ કરી શકાય. IAIRO ની વિશેષતા એ છે કે તે ChatGPT જેવા વિશાળ અને સામાન્ય મોડલ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે નાના અને ચોક્કસ ક્ષેત્ર (Domain-specific) આધારિત એઆઈ મોડલ્સ પર ધ્યાન આપશે. આ મોડલ્સ સરકારી કામકાજ અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં ઓછા ખર્ચે સચોટ પરિણામો આપશે.
AI દુનિયાનું 'ISRO' બનવાનું લક્ષ્ય
સરકારનો હેતુ છે કે IAIRO એઆઈ ક્ષેત્રે તે જ દરજ્જો પ્રાપ્ત કરે જે સ્પેસ સેક્ટરમાં ISRO ધરાવે છે. આ મિશનને સફળ બનાવવા માટે વિશ્વભરમાંથી શ્રેષ્ઠ પ્રતિભાઓને એકત્ર કરવામાં આવી છે. આ સંસ્થાના સલાહકાર બોર્ડમાં Google, OpenAI, Apple, Amazon અને IBM જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓના ભૂતપૂર્વ ટેકનિકલ લીડર્સનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, પદ્મ ભૂષણ ડૉ. અજય ચૌધરી અને IIT ગાંધીનગરના નિયામક જેવા ભારતીય નિષ્ણાતો પણ આ મિશનમાં જોડાયા છે. આ સંગઠન વિશ્વસ્તરીય એઆઈ ટેલેન્ટને ભારતમાં જ જાળવી રાખવાનું કામ પણ કરશે.
AIમાં આત્મનિર્ભરતા અને સુરક્ષા
IAIROનું મુખ્ય કાર્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનું હશે કે ભારતનો ડેટા અને એઆઈનું ભવિષ્ય ભારતીય સંસ્થાઓના નિયંત્રણમાં જ રહે. ડૉ. અમિત શેઠના મતે, હવે એઆઈ માત્ર ટેકનોલોજી નથી રહી, પરંતુ તે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતાનો મુદ્દો બની ગયો છે. આ મિશન દ્વારા ભારત એઆઈની દોડમાં માત્ર એક ભાગીદાર બનીને નહીં રહે, પરંતુ પોતાની કિસ્મત પોતે લખનારા એક મજબૂત નેતા તરીકે ઉભરી આવશે.
