BrahMos : હાલના વર્ષોમાં વૈશ્વિક સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારતની ભૂમિકા ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારત દુનિયાભરમાંથી હથિયારોની આયાત કરતો મુખ્ય દેશ હતો, પરંતુ હવે ભારત એક મોટા નિકાસકાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. મિડલ ઈસ્ટ એટલે કે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ભારતે તેની સંરક્ષણ નીતિમાં એક મોટો માસ્ટર સ્ટ્રોક લગાવ્યો છે. ભારત હવે UAE ને પોતાની સુપરસોનિક બ્રહ્મોસ મિસાઈલ આપવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈઝરાયલ સાથે પણ શસ્ત્ર ઉત્પાદન માટે ખૂબ જ મહત્વની ભાગીદારી આગળ વધી રહી છે. મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધે ભારત માટે રક્ષણ ક્ષેત્રે નવા દ્વાર ખોલી દીધા છે.
ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષ અને ભારત માટે નવી તક
મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે વધી રહેલા તણાવે સમગ્ર પ્રદેશની સુરક્ષા ચિંતાઓમાં વધારો કર્યો છે. આ બદલાતી પરિસ્થિતિ વચ્ચે UAE અને અન્ય અખાતી દેશોને સમજાયું છે કે હથિયારો માટે માત્ર અમેરિકા જેવા પશ્ચિમી દેશો પર આંધળો વિશ્વાસ કરવો પૂરતો નથી. આ દેશોને હવે એવી આધુનિક અને સચોટ સૈન્ય સિસ્ટમની જરૂર છે જે ખૂબ ઝડપી હોય. આ જરૂરિયાતને ભારતની બ્રહ્મોસ મિસાઈલ અને આકાશતીર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ બિલકુલ યોગ્ય રીતે પૂરી કરે છે. બ્રહ્મોસ મિસાઈલ પોતાની મેક 3ની સુપર ફાસ્ટ સ્પીડથી દુશ્મનોને ચોંકાવી દે છે. વર્ષ 2025માં ઓપરેશન સિંદૂરમાં આ મિસાઈલના પ્રદર્શને દુનિયાભરનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું, જેના કારણે UAE હવે ભારતને એક મજબૂત અને વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : IAFના નવા દસ્તાવેજમાં શું ખુલ્યું? : ભારતીય વાયુસેનાના લેટેસ્ટ દસ્તાવેજોમાં 'ઓપરેશન સિંદૂર' નો મોટો ખુલાસો
ઈઝરાયલ સાથે હથિયારોનું સંયુક્ત ઉત્પાદન
ભારત માત્ર નિકાસ જ નથી કરી રહ્યું, પરંતુ ટેક્નોલોજીના મામલામાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. તાજેતરમાં જ ઈઝરાયલના સંરક્ષણ મંત્રાલયની એક ઉચ્ચ સ્તરીય ટીમ ભારતની મુલાકાતે આવી છે. જેમાં ડિરેક્ટર જનરલ મેજર જનરલ (નિવૃત્ત) અમીર બરામે ભારતના સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ અને ઉચ્ચ સૈન્ય અધિકારીઓ સાથે ખાસ મુલાકાત કરી છે. આ બેઠકમાં બંને દેશો વચ્ચે માત્ર હથિયારોની ખરીદી કે વેચાણ પૂરતી સીમિત વાત નથી થઈ, પરંતુ સંયુક્ત ઉત્પાદન, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) અને સાયબર સુરક્ષા પર ચર્ચા થઈ છે. ભારત અને ઈઝરાયલ હવે સાથે મળીને હથિયારો બનાવશે અને તેને ત્રીજા દેશોમાં નિકાસ કરશે. ભારતીય સેનામાં બરાક-8 મિસાઈલ અને હેરોન ડ્રોન પહેલાથી જ સફળ રહ્યા છે, અને હવે સહ-વિકાસ પર વધુ ભાર મુકાશે.
ડિફેન્સ એક્સપોર્ટમાં ભારતનો ઐતિહાસિક રેકોર્ડ
સરકારની નીતિઓને કારણે છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતની સંરક્ષણ નિકાસમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ભારતની સંરક્ષણ નિકાસ રેકોર્ડબ્રેક 38,424 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષ કરતા 62%નો મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે. ભારત સરકારનો ટાર્ગેટ વર્ષ 2030 સુધીમાં આ નિકાસને 50,000 કરોડ રૂપિયા સુધી લઈ જવાનો છે. દુનિયાના દેશોને હવે ભરોસો બેઠો છે કે ભારત માત્ર સારા હથિયારો જ નથી બનાવતું, પરંતુ સમયસર તેની ડિલિવરી પણ આપે છે. ફિલિપાઇન્સ દેશે ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ મિસાઈલ ખરીદી લીધી છે, અને હવે UAE ઉપરાંત સાઉદી અરેબિયા જેવા શક્તિશાળી દેશો પણ ભારતીય હથિયારો ખરીદવામાં રસ દાખવી રહ્યા છે. અહીં ભારતની તટસ્થ વિદેશ નીતિ પણ મોટો ફાયદો કરાવી રહી છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : 'અમેરિકા તરફથી મળેલી મદદનો આભાર' : હવે અલગ માર્ગ પર ચાલશે ઈઝરાયેલ; નેતન્યાહુ બોલ્યા- હથિયારો માટે કોઈના પર નિર્ભર નહીં રહીએ
વ્યૂહાત્મક સંતુલન અને ભવિષ્યના પડકારો
આ નવો વિકાસ ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે એક મોટો ડિફેન્સ પ્લેયર બનાવી રહ્યો છે. ભારતની આ નીતિ મિડલ ઈસ્ટમાં ખૂબ જ સંતુલિત છે, કારણ કે ભારત એક તરફ ઈઝરાયલ સાથે ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે ઊંડા સંબંધો ધરાવે છે અને બીજી તરફ આરબ દેશો સાથે આર્થિક તથા સુરક્ષા ભાગીદારી મજબૂત કરી રહ્યું છે. જો કે, આ સફળતાની સાથે કેટલાક ભૌગોલિક-રાજકીય પડકારો પણ છે. જેમ કે, બ્રહ્મોસ મિસાઈલના ઉત્પાદનમાં રશિયા પણ હિસ્સેદાર હોવાથી તેની નિકાસ માટે રશિયાની મંજૂરી જરૂરી બને છે. આમ છતાં, ભારત પોતાની ઉત્કૃષ્ટ રાજદ્વારી કુશળતાથી આ પડકારોનો સામનો કરવા સક્ષમ છે. ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધ ભલે દુનિયા માટે અસ્થિરતા લાવ્યું હોય, પણ ભારતે તેને આત્મનિર્ભર બનવાની અને વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની તાકાત બતાવવાની એક મોટી તકમાં બદલી નાખ્યું છે.
