MEDEPCની ચોથી AGMમાં પીયૂષ ગોયલનું સંબોધન કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે નવી દિલ્હીના વાણિજ્ય ભવન ખાતે આયોજિત મોબાઇલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસીસ નિકાસ પ્રમોશન કાઉન્સિલ (MEDEPC) ની ચોથી વાર્ષિક સામાન્ય સભા (AGM) ને સંબોધિત કરી. આ પ્રસંગે વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય, વિદેશ વેપાર મહાનિર્દેશાલય (DGFT) અને દેશના અગ્રણી ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ સંગઠનોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા.
દરેક તબક્કે આત્મનિર્ભરતા જરૂરી
પોતાના સંબોધનમાં, ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મૂલ્ય શૃંખલાના દરેક તબક્કે આત્મનિર્ભરતા વધારવાની જરૂર છે. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે જો દેશે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં સતત વૃદ્ધિ જાળવી રાખવી હોય, તો તેણે તૈયાર ઉત્પાદનો અને ઘટકો બંનેનું ઉત્પાદન કરવા માટે સ્થાનિક ક્ષમતા વિકસાવવી જોઈએ. આનાથી માત્ર આયાત પર નિર્ભરતા ઓછી થશે નહીં પરંતુ ભારતની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા પણ વધશે.
ભારતનો ઝડપી વિકાસશીલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્ર
ભારતનો ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન ક્ષેત્ર હાલમાં અભૂતપૂર્વ પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. દૂરંદેશી સરકારી નીતિઓ, મોટા પાયે રોકાણો અને વૈશ્વિક ભાગીદારી ભારતને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ડિઝાઇન, ઉત્પાદન અને નિકાસ માટે વિશ્વસનીય વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનવા તરફ આગળ ધપાવી રહી છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના 2030 સુધીમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનમાં $500 બિલિયન હાંસલ કરવાના વિઝનને અનુરૂપ, ભારતે આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં રેકોર્ડ વધારો: $22.2 બિલિયન
નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ભારતની કુલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ $38.6 બિલિયન સુધી પહોંચી, જે પાછલા વર્ષ કરતાં 32.6%નો વધારો દર્શાવે છે. એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર 2025ના સમયગાળા દરમિયાન ભારતની કુલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ 41.9% વધીને $22.2 બિલિયન થઈ, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં $15.6 બિલિયન હતી.
સૌથી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, સ્માર્ટફોન નિકાસમાં 58%નો રેકોર્ડ વધારો નોંધાયો છે - $8.47 બિલિયન (2024) થી $13.38 બિલિયન (2025). આ સિદ્ધિ સાથે, ભારત હવે વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો સ્માર્ટફોન નિકાસકાર દેશ બની ગયો છે.
સ્થાનિક ઉત્પાદન અને મૂલ્ય શૃંખલાઓને મજબૂતી
ગોયલે જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં ભારતની વધતી જતી ભૂમિકા તેની વિશ્વસનીયતા અને સ્થિતિસ્થાપકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓના પુનર્ગઠન વચ્ચે ભારત હવે સ્થિરતા અને સ્કેલ બંને પ્રદાન કરતા પસંદગીના કેટલાક દેશોમાંનો એક છે. સરકાર હવે બેટરી, ચાર્જર, કેમેરા મોડ્યુલ, ડિસ્પ્લે યુનિટ વગેરે જેવા મહત્વપૂર્ણ ઘટકોના સ્થાનિક ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આનાથી સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધનમાં વધારો થયો છે, પરંતુ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા પણ મજબૂત થઈ છે.
વ્યવસાય સરળતા માટે સરકારી પહેલ
વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય અને ઔદ્યોગિક સંબંધોના મહાનિર્દેશાલય (DGFT)ના માર્ગદર્શન હેઠળ, સરકારે નિકાસને સરળ બનાવવા અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે ઘણા સુધારા પગલાં લીધા છે. આમાં કસ્ટમ્સ ઓટોમેશન, સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ અને નિકાસ સુવિધા કેન્દ્રોની સ્થાપનાનો સમાવેશ થાય છે, જે મુખ્ય બંદરો અને ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરો પર નિકાસકારોને મદદ કરી રહ્યા છે.
આ ઉપરાંત, યુરોપિયન યુનિયન (EU), યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) અને EFTA દેશો સાથે ચાલી રહેલી મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) વાટાઘાટો ભારતીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદકો માટે નવા બજાર તકો ખોલવામાં મદદ કરશે.
નવી નીતિઓ અને 2031નું લક્ષ્ય: $180-200 બિલિયન
બેઠકમાં 2031 સુધીમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં $180-200 બિલિયન હાંસલ કરવાના ભારતના લક્ષ્યને પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિ સ્થિરતા, મજબૂત માળખાગત સુવિધા, ગ્રીન એનર્જીનું એકીકરણ અને ઉદ્યોગ-સરકાર સહયોગને આવશ્યક ઘટકો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા.
ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (ECMS) અને પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ સ્કીમ (PLI સ્કીમ) જેવા સરકારી કાર્યક્રમો સ્થાનિક ઉત્પાદનને વધુ ગાઢ બનાવી રહ્યા છે અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડી રહ્યા છે.
MEDEPCની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળ સ્થાપિત મોબાઇલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસીસ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ (MEDEPC), મોબાઇલ ફોન અને ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોના નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દેશની સર્વોચ્ચ સંસ્થા છે. તે નીતિ સુધારાઓ અમલમાં મૂકવા, નિકાસકાર સમર્થન આપવા અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે DGFT અને વાણિજ્ય વિભાગ સાથે કામ કરે છે.
નીતિગત અવરોધોને ઓળખવા, નિકાસકારોને સહાય કરવા અને ભારતને વિશ્વસનીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં યોગદાન આપવા કામ કરે છે. બેઠકના અંતે, શ્રી ગોયલે વાણિજ્ય મંત્રાલય, DGFT અને તમામ હિસ્સેદારોના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરતા જણાવ્યું હતું કે સામૂહિક પ્રયાસો દ્વારા, ભારત વૈશ્વિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વેપારમાં એક મુખ્ય ખેલાડી બનવા તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.
