ભારતમાં LPG સિલિન્ડરની અછત અને વધતી કિંમતો વચ્ચે હવે રસોડામાં એક ક્રાંતિ આવી રહી છે. હવે ગેસ કે ઇન્ડક્શન નહીં, પણ હાઇડ્રોજનથી ભોજન બનશે. દેશના સ્ટાર્ટઅપ Greenvize એ એક અનોખું હાઇડ્રોજન કુકિંગ સ્ટોવ લોન્ચ કર્યું છે, જે પાણી અને વીજળીથી પોતાનું ઈંધણ જાતે જ તૈયાર કરે છે. આ ટેક્નોલોજી ભવિષ્યના ગ્રીન કિચનની દિશામાં મોટું પગલું માનવામાં આવી રહી છે.
પાણીમાંથી બનતું ઈંધણ: કેવી રીતે કામ કરે છે આ ચુલ્હું?
આ હાઇડ્રોજન કુકિંગ સ્ટોવમાં પ્રોટોન એક્સચેન્જ મેમ્બ્રેન (PEM) ઇલેક્ટ્રોલાઇઝર ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે. આ ટેક્નોલોજી પાણી (H₂O) ને વીજળીની મદદથી હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનમાં વહેંચે છે.
ચુલ્હો ચાલુ કરતા જ સિસ્ટમ લગભગ 100 મિલીલીટર પાણી અને લગભગ 1 kWh વીજળીનો ઉપયોગ કરીને હાઇડ્રોજન ગેસ બનાવે છે. આ ગેસ તરત જ ઈંધણ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે, એટલે કોઈ સ્ટોરેજની જરૂર પડતી નથી.
ગેસ સિલિન્ડર અને પાઇપલાઇનથી મુક્તિ
Greenvize નું આ સ્ટોવ સંપૂર્ણ ‘પ્લગ-એન્ડ-પ્લે’ સિસ્ટમ છે. તેમાં ગેસ સ્ટોર કરવાની કે પાઇપલાઇનની જરૂર નથી. આ ખાસિયત તેને પરંપરાગત LPG સિલિન્ડર અને પાઇપ ગેસ સિસ્ટમથી અલગ બનાવે છે. ખાસ કરીને શહેરોમાં જ્યાં ગેસ સપ્લાય અનિયમિત હોય, ત્યાં આ ટેક્નોલોજી ખૂબ ઉપયોગી બની શકે છે.
ધુમાડા વગરનું સ્વચ્છ કુકિંગ
આ સ્ટોવની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં હાઇડ્રોજન બળવાથી ધુમાડો કે પ્રદૂષણ ઉત્પન્ન થતું નથી. તેના બદલે માત્ર પાણીની વરાળ (steam) બહાર આવે છે. તે ઉપરાંત, સિસ્ટમમાંથી ઓક્સિજન પણ બહાર પડે છે, જે આસપાસની હવા વધુ શુદ્ધ બનાવવામાં મદદ કરે છે. આ કારણે આ સ્ટોવ પર્યાવરણ માટે પણ અનુકૂળ વિકલ્પ માનવામાં આવે છે.
6 કલાક સતત રસોઈ, સોલર સાથે પણ જોડાઈ શકે
રિપોર્ટ મુજબ, આ સિસ્ટમથી લગભગ 6 કલાક સુધી સતત રસોઈ કરી શકાય છે. ખાસ વાત એ છે કે તેને સોલર પેનલ સાથે પણ જોડાવી શકાય છે, જેના કારણે વીજળીનો ખર્ચ ઓછો થઈ શકે છે.
આથી, ગ્રામ્ય વિસ્તારો અથવા વીજળીની મર્યાદિત સુવિધાવાળા વિસ્તારોમાં પણ તેનો ઉપયોગ શક્ય બની શકે છે.
ઇન્ડક્શન સ્ટોવથી કેવી રીતે અલગ?
હાઇડ્રોજન કુકિંગ સ્ટોવ અને ઇન્ડક્શન સ્ટોવ બંને વીજળીનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ તેમની કાર્યપદ્ધતિમાં મોટો તફાવત છે.
ઇન્ડક્શન સીધી વીજળીથી હીટ ઉત્પન્ન કરે છે
હાઇડ્રોજન સ્ટોવ પહેલા વીજળીથી ઈંધણ બનાવે છે, પછી તેનો ઉપયોગ કરે છે
કંપની મુજબ, આ સિસ્ટમ વધુ ફ્લેક્સિબલ છે અને લાંબા ગાળે ઊર્જા બચતમાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
કિંમત હજુ પણ મોટો પડકાર
હાલમાં આ ટેક્નોલોજી સામાન્ય લોકો માટે થોડું મોંઘું છે.
સિંગલ બર્નર સ્ટોવ: લગભગ ₹1,05,000
ડબલ બર્નર સ્ટોવ: લગભગ ₹1,50,000
આ કારણે મોટા પાયે તેનો સ્વીકાર થવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે.
‘નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન’ સાથે જોડાયેલ પ્રયાસ
આ સ્ટોવ ભારતના ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યો સાથે સંકળાયેલ છે. ખાસ કરીને ‘National Green Hydrogen Mission’ હેઠળ દેશમાં સ્વચ્છ અને ટકાઉ ઊર્જા વિકસાવવા માટે આવા પ્રયોગો મહત્વપૂર્ણ છે.
