મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા પર પડેલા પ્રભાવ વચ્ચે ભારત માટે એક સકારાત્મક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે શાંતિ તરફ આગળ વધતા પ્રયાસો તથા વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ફરી ખુલતા દેશમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના પુરવઠામાં સ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. કેન્દ્રના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે જાહેરાત કરી છે કે દેશમાં એલપીજી (LPG)નો બેકલોગ હવે ઘટીને માત્ર 3.1 દિવસ રહ્યો છે અને પેટ્રોલ, ડીઝલ, એલપીજી તેમજ નેચરલ ગેસની સપ્લાય સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ ગઈ છે.
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર દેશભરની ગેસ એજન્સીઓ અને રિટેલ આઉટલેટ્સ પર હાલમાં કોઈ અછત નથી. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ઊભી થયેલી સપ્લાયની સમસ્યાઓ હવે મોટા ભાગે દૂર થઈ ગઈ છે, જેના કારણે સામાન્ય ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળી છે.
108 દિવસના વૈશ્વિક સંકટ બાદ સપ્લાય ચેઇન ફરી પાટા પર
ગત 28 ફેબ્રુઆરી 2026થી મધ્ય પૂર્વમાં વધેલા યુદ્ધજન્ય તણાવના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા વ્યવસ્થામાં ભારે ખલેલ પહોંચી હતી. ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ મારફતે થતો કાચા તેલ, LNG અને LPGનો વેપાર પ્રભાવિત થતા અનેક દેશોમાં ઊર્જા સુરક્ષા અંગે ચિંતા ઊભી થઈ હતી.
ભારત માટે આ સ્થિતિ વધુ મહત્વની હતી કારણ કે દેશ પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર આધારિત છે. ભારત લગભગ 85 ટકા કાચું તેલ, 50 ટકા LNG અને 60 ટકા LPG વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેમાં પણ મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વમાંથી આવે છે, જે હોર્મુઝ જળમાર્ગ મારફતે જ દેશમાં પહોંચે છે. જળમાર્ગ બંધ થવાના કારણે સપ્લાયમાં વિલંબ, શિપિંગ ખર્ચમાં વધારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવવધારો જોવા મળ્યો હતો. જોકે હવે પરિસ્થિતિ સુધરતાં ભારતને રાહત મળી રહી છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકા-ચીનની નવી દોસ્તી ભારત માટે ખતરાની ઘંટડી? : જાણો કેમ ટ્રમ્પના 'G2' પ્લાનથી વધી રહી છે ચિંતા
LPG બેકલોગ ઘટીને 3.1 દિવસ
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ જણાવ્યું કે એલપીજી વિતરણમાં સર્જાયેલો બેકલોગ હવે માત્ર 3.1 દિવસ સુધી સીમિત રહ્યો છે. અગાઉ કેટલીક જગ્યાએ ગ્રાહકોને સિલિન્ડર મેળવવામાં વિલંબ થતો હતો, પરંતુ હવે વિતરણ વ્યવસ્થા સામાન્ય બની ગઈ છે. દેશભરની ગેસ એજન્સીઓમાં પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ હોવાથી ગ્રાહકોને સમયસર સિલિન્ડર મળી રહ્યા છે. ગ્રામ્ય અને શહેરી વિસ્તારોમાં સપ્લાય ચેઇન પણ સ્થિર થઈ રહી છે.
આ પણ વાંચો: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ 60 દિવસ માટે જ ટોલ ફ્રી? : અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ કરારના 5મા મુદ્દાએ ઊભા કર્યા નવા સવાલો
હવે પેટ્રોલ-ડીઝલ અને LPG સસ્તા થશે?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી શરૂ થતાં અને સપ્લાય સામાન્ય બનતાં સામાન્ય લોકોમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું હવે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPGના ભાવમાં ઘટાડો થશે? હાલ માટે સરકાર અથવા તેલ કંપનીઓ તરફથી ભાવ ઘટાડા અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં હજુ પણ અસ્થિરતા યથાવત છે અને તેલ કંપનીઓને નોંધપાત્ર નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે. મંત્રાલયના આંકડા મુજબ હાલમાં પણ એક LPG સિલિન્ડર પર સરેરાશ રૂ. 700 જેટલી અન્ડર-રિકવરી છે. એટલે કે કંપનીઓને ગ્રાહકો પાસેથી મળતી રકમની તુલનાએ વધુ ખર્ચ કરવો પડી રહ્યો છે. તે જ રીતે ડીઝલના પ્રતિ લિટર પર આશરે રૂ. 27 અને પેટ્રોલના પ્રતિ લિટર પર રૂ. 3 જેટલી અન્ડર-રિકવરી હોવાનું જણાવાયું છે. આ પરિસ્થિતિને જોતા નજીકના ભવિષ્યમાં ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો થવાની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવી રહી છે.
સરકારના વૈકલ્પિક આયાત પ્રયાસો સફળ રહ્યા
વૈશ્વિક સંકટ દરમિયાન ભારત સરકારે તેલ કંપનીઓ સાથે મળીને આયાતના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંપરાગત સપ્લાયર્સ ઉપરાંત અન્ય દેશોમાંથી પણ કાચું તેલ અને ગેસ આયાત કરવામાં આવ્યા હતા.
આ પગલાંના કારણે દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં સફળતા મળી અને મોટા પાયે અછત સર્જાતી અટકાવવામાં આવી. નિષ્ણાતોના મતે, આ સંકટે ભારતને ઊર્જા સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં વધુ વ્યૂહાત્મક આયોજનની જરૂરિયાત પણ સમજાવી છે.
આ પણ વાંચો: ભારતની ચિંતા વધી! : 1971ની હાર બાદ પાકિસ્તાનનો મોટો પ્લાન, બંગાળની ખાડીમાં વધશે હાજરી?
સામાન્ય લોકોને શું ફાયદો?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલવાથી સૌથી મોટો ફાયદો સપ્લાયની સ્થિરતા રૂપે જોવા મળશે. ગેસ સિલિન્ડર માટે લાંબી રાહ જોવાની જરૂર નહીં રહે, પેટ્રોલ પંપ પર પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ રહેશે અને ઉદ્યોગોને પણ ગેસ તથા ઇંધણની ઉપલબ્ધિ સરળ બનશે. જોકે હાલ ભાવમાં રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી છે, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે અને કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો થાય તો આગામી મહિનાઓમાં સરકાર અને તેલ કંપનીઓ ભાવ સમીક્ષા કરી શકે છે. હાલ માટે સૌથી મોટી રાહત એ છે કે દેશની ઊર્જા સપ્લાય ચેઇન ફરી સામાન્ય બની છે અને ઇંધણની અછતનો ખતરો ટળી ગયો છે.
