Galteshwar : ગુજરાતના ખેડા જિલ્લાના પ્રાકૃતિક અને સાંસ્કૃતિક વારસામાં ગળતેશ્વર વનના નામે એક સુવર્ણ પ્રકરણ ઉમેરાઈ ચુક્યું છે. રાજ્યના વન વિભાગ દ્વારા પ્રકૃતિ અને સંસ્કૃતિના સુમેળ સમાન એક અનોખી ભેટ જિલ્લાને અર્પણ કરવામાં આવી છે. 76 મા વન મહોત્સવના પાવન અવસરે ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક વનોની શૃંખલામાં 24 મા મણકા તરીકે “ગળતેશ્વર વન” નું ભવ્ય લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું. જો તમે પણ ઉનાળાના સમયમાં વન ડે પિકનિક જવા માંગતા હોવ અને કોઈ સારા પ્રવાસન સ્થળની શોધ કરી રહ્યાં હોવ તો ગળતેશ્વર વન તમારા માટે બેસ્ટ પ્લેસ બની શકે છે. મહીસાગર નદીના રળિયામણા કિનારે 5 હેક્ટરના વિશાળ ફલક પર ફેલાયેલું આ વન માત્ર વૃક્ષોનો શંભુમેળો નથી, પરંતુ તે ધર્મ, પર્યાવરણ અને લોકજાગૃતિનો એક જીવંત દસ્તાવેજ છે. આજે આ સ્થળ સ્થાનિકો તેમજ પ્રવાસીઓ માટે મનોરંજનની સાથે માનસિક શાંતિ આપતું એક આદર્શ પિકનિક સ્પોટ બની ગયું છે.
ઐતિહાસિક વારસો અને આસ્થાનું કેન્દ્ર
ખેડા જિલ્લાના પર્યટન ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો મહીસાગર અને ગળતી નદીના સંગમ સ્થાને આવેલું ગળતેશ્વર મહાદેવનું મંદિર સદીઓથી શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. 12 મી સદીમાં સોલંકી અને ચાલુક્ય સ્થાપત્ય શૈલીમાં નિર્મિત આ મંદિર ‘ભૂમિજા શૈલી’ નું એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. મંદિરની દીવાલો પર કંડારાયેલા શિલ્પો તે સમયના કસબીઓની અદભુત કલાકારીગરીની મૂર્ત સાક્ષી પૂરે છે. ડાકોરના રણછોડરાયજીના ધામથી માત્ર 10-12 કિલોમીટરના અંતરે હોવાથી અહીં દર વર્ષે લાખો ભક્તો દર્શનાર્થે આવે છે. આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો વર્ષે અંદાજે 25 લાખ જેટલા પ્રવાસીઓ અહીં ઉમટી પડે છે. પવિત્ર શ્રાવણ માસ હોય કે મહાશિવરાત્રી, મહીસાગરના જળમાં સ્નાન કરી મહાદેવના આશીર્વાદ લેવા આવતા શ્રદ્ધાળુઓ માટે હવે ‘ગળતેશ્વર વન’ એક નવું નજરાણું બન્યું છે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા આ મંદિરને ‘રાષ્ટ્રીય સ્મારક’ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે, જે તેની ઐતિહાસિક અગત્યતા દર્શાવે છે.
પ્રકૃતિ અને જ્ઞાનનો સમન્વય : ગળતેશ્વર વનની વિવિધતાઓ
ગળતેશ્વર વનના પ્રવેશદ્વારમાં પગ મૂકતાં જ એક અલગ પ્રકારની સકારાત્મકતાનો અનુભવ થાય છે. અહીં શિવભક્તિને કેન્દ્રમાં રાખીને બિલિપત્ર વન અને શિવલિંગ વન તૈયાર કરાયા છે. મધ્યમાં બિરાજમાન ભગવાન શિવની ભવ્ય પ્રતિમા મુલાકાતીઓને આધ્યાત્મિક ભાવ પૂરો પાડે છે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, આ વન માત્ર હરવા-ફરવા માટે નથી, પરંતુ તે આપણી પ્રાચીન ભારતીય વિજ્ઞાની પરંપરાને પણ રજૂ કરે છે. અહીં તૈયાર કરવામાં આવેલું ‘નક્ષત્ર વન’, ‘રાશિ વન’ અને ‘નવગ્રહ વન’ પ્રકૃતિનો માનવ જીવન અને જ્યોતિષ સાથેનો ગાઢ સંબંધ સમજાવે છે. મનોરંજન માટે અહીં બટરફ્લાય ગાર્ડન, મેઝ ગાર્ડન અને એડવેન્ચર પ્રેમીઓ માટે બામ્બુ મિસ્ટ ટનલ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. બાળકો માટે ખાસ પ્લે એરિયા અને વડીલો માટે ગઝેબોની વ્યવસ્થા છે. પ્રવાસીઓના જ્ઞાનવર્ધન માટે વન્યજીવ સૃષ્ટિની સમજ આપતા ફોટો પોઈન્ટ્સ અને ચરોતર પ્રદેશની ગૌરવશાળી વિભૂતિઓને સમર્પિત ‘ચરોતર સંકુલ’ અહીંની વિશેષતા છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : એક જ વર્ષમાં 12.4 કરોડ પ્રવાસીઓએ લીધી ગુજરાતની મુલાકાત! : રેકોર્ડબ્રેક વૃદ્ધિ પાછળનું શું છે મોટું કારણ?
પર્યાવરણીય મૂલ્ય અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર પ્રભાવ
વર્ષ 2004 માં ગાંધીનગરના ‘પુનીત વન’ થી શરૂ થયેલી સાંસ્કૃતિક વનોની પરંપરા આજે વટવૃક્ષ બની છે. જંગલોના સંરક્ષણમાં જનભાગીદારી વધે તે આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે. ગળતેશ્વર વનમાં 300 થી વધુ વિવિધ પ્રજાતિના હજારો રોપાઓનું વાવેતર કરવામાં આવ્યું છે, જે આગામી સમયમાં કોતર વિસ્તારની જૈવવિવિધતાને પુનર્જીવિત કરશે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, આ સાંસ્કૃતિક વન સ્થાનિક અર્થતંત્ર માટે પણ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યું છે. પ્રવાસન વધવાને કારણે આસપાસના ગામોમાં રોજગારીની નવી તકો ઊભી થઈ છે. પરિવહન, હસ્તકલા અને સ્થાનિક ખાનપાનના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા પરિવારો માટે આ વન આર્થિક સશક્તિકરણનું માધ્યમ બન્યું છે. આરોગ્ય વન અને ચરક વનમાં વાવેલી ઔષધીય વનસ્પતિઓ આયુર્વેદિક વારસાને જાળવી રાખવાનું કામ કરી રહી છે.
ભાવિ ફલક પર ગળતેશ્વર
ગળતેશ્વર હવે ધાર્મિક આસ્થા, ઐતિહાસિક સંશોધન અને પ્રાકૃતિક શિક્ષણનું એક વૈશ્વિક કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. પ્રકૃતિના ખોળે શાંતિ શોધતા પ્રવાસીઓ અને શહેરી ભીડભાડથી દૂર વીકેન્ડ મનાવવા માંગતા લોકો માટે ખેડાનું આ વન હરિયાળી ક્રાંતિનું પ્રતીક બની રહેશે. ઐતિહાસિક શિવાલય અને આધુનિક સાંસ્કૃતિક વનનો આ સંગમ આગામી સમયમાં ગુજરાતના પ્રવાસન નકશા પર એક નવું સિમાચિહ્ન સ્થાપિત કરશે. આ પ્રોજેક્ટ ધાર્મિક પ્રવાસનને પર્યાવરણ જાળવણી સાથે જોડે છે. તે માત્ર એક પર્યટન સ્થળ નથી, પરંતુ આવનારી પેઢીને આપણી સંસ્કૃતિ અને પ્રકૃતિ સાથે જોડતું એક જીવંત માધ્યમ છે, જે સ્થાનિક રોજગારીમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
