El Nino Impact Monsoon 2026: દેશભરમાં ચોમાસાની રાહ જોતા ખેડૂતો અને સામાન્ય નાગરિકો માટે ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વૈશ્વિક હવામાન પ્રણાલીમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતી ‘અલ નીનો’ની અસર હવે સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળવા લાગી છે. હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર પ્રશાંત મહાસાગરના સપાટી તાપમાનમાં આશરે 0.7 ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો નોંધાયો છે, જે અલ નીનોની સ્થિતિ મજબૂત બનવાનો સંકેત માનવામાં આવે છે. આ પરિસ્થિતિના કારણે ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડવાની અને સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હવામાન વિભાગથી લઈને ખાનગી હવામાન સંસ્થાઓ સુધીના અનેક નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો અલ નીનોની અસર વધુ મજબૂત બનશે તો દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદની ભારે ખાધ સર્જાઈ શકે છે. ખાસ કરીને જુલાઈ અને ઓગસ્ટ જેવા ચોમાસાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ મહિનાઓ દરમિયાન વરસાદમાં ઘટાડો જોવા મળે તો કૃષિ ક્ષેત્ર પર તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે.
શું છે અલ નીનો અને કેમ વધે છે ચિંતા?
અલ નીનો એ પ્રશાંત મહાસાગરમાં બનતી એક હવામાનિક ઘટના છે, જેમાં દરિયાના પાણીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ થઈ જાય છે. આ વધતું તાપમાન વૈશ્વિક હવામાન ચક્રને પ્રભાવિત કરે છે અને દુનિયાભરના અનેક દેશોમાં વરસાદ, તાપમાન અને હવામાનની સ્થિતિમાં મોટા ફેરફારો સર્જે છે. ભારત માટે અલ નીનો ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની તીવ્રતા પર સીધી અસર કરે છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે અલ નીનોના ઘણા વર્ષોમાં ભારતમાં સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે અને કેટલીક વખત દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ છે.
ભારતમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ રહેવાની શક્યતા
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અગાઉથી જ સંકેત આપી ચૂક્યું છે કે આ વર્ષે અલ નીનોની અસરને કારણે ચોમાસું નબળું રહી શકે છે. નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે દેશભરમાં કુલ વરસાદ સામાન્ય કરતાં આશરે 10 ટકા સુધી ઓછો રહી શકે છે. લકેટલાક અંદાજો મુજબ સિઝનનો કુલ વરસાદ લાંબા ગાળાની સરેરાશના 90 ટકા કરતાં પણ નીચે જઈ શકે છે. જો આવું બને તો કૃષિ આધારિત અર્થતંત્ર ધરાવતા વિસ્તારોમાં મોટી મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિનો ખતરો
ચોમાસાના બે સૌથી મહત્વપૂર્ણ મહિના ગણાતા જુલાઈ અને ઓગસ્ટ દરમિયાન વરસાદમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા સૌથી વધુ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને મધ્ય ભારત અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારો, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશના ભાગોમાં વરસાદની ખાધ ખેતીને સીધી અસર કરી શકે છે. જો વરસાદ લાંબા સમય સુધી અટકી રહેશે તો જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટશે અને પાકને નુકસાન થવાની સંભાવના વધશે.
ખેતી અને ખાદ્ય ઉત્પાદન પર પડી શકે છે અસર
ભારતમાં કૃષિ હજુ પણ મોટા પ્રમાણમાં ચોમાસા પર આધારિત છે. ઓછો વરસાદ થવાથી વાવેતર મોડું પડી શકે છે અથવા કેટલીક જગ્યાએ પાકની ઉપજમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ખેડૂતો માટે સિંચાઈનો ખર્ચ વધવાની શક્યતા રહેશે, જ્યારે અનાજ, કઠોળ અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનોના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થતાં બજારમાં ભાવવધારો પણ જોવા મળી શકે છે. કૃષિ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો વરસાદમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે તો ખાદ્ય સુરક્ષા પર પણ અસર પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતમાં મેઘો ભૂક્કા કાઢશે કે ખેડૂતોને ચોંધાર આંસુએ રડાવશે?: અંબાલાલ પટેલની ચોમાસા અંગે સૌથી ઘાતક આગાહી
જળાશયો અને વીજ ઉત્પાદન માટે પણ ચિંતાજનક સ્થિતિ
અલ નીનોની અસર માત્ર ખેતી પૂરતી મર્યાદિત નથી. ઓછો વરસાદ થવાને કારણે ડેમ, તળાવો અને અન્ય જળાશયોમાં પાણીની આવક પણ ઘટી શકે છે. નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, જળવિદ્યુત ઉત્પાદન પર પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે. પાણીની અછતને કારણે હાઇડ્રો પાવર પ્લાન્ટ્સમાં વીજ ઉત્પાદન 10 ટકા સુધી ઘટવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. તેની અસર ઊર્જા ક્ષેત્ર અને વીજ પુરવઠા પર પણ પડી શકે છે.
વિશ્વના અનેક દેશો પર પડશે પ્રભાવ
અલ નીનોની અસર માત્ર ભારત સુધી મર્યાદિત નથી રહેતી. દક્ષિણ અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા અને આફ્રિકાના અનેક દેશોમાં પણ તેના કારણે હવામાનમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિશય વરસાદ અને પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં ગરમી અને દુષ્કાળનું જોખમ વધી શકે છે. આ કારણે વૈશ્વિક ખાદ્ય ઉત્પાદન, પાણીના સ્ત્રોતો અને ઊર્જા વ્યવસ્થાઓ પર પણ અસર થવાની સંભાવના રહે છે.
આગામી અઠવાડિયાં રહેશે નિર્ણાયક
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર આગામી કેટલાક અઠવાડિયાં અલ નીનોની તીવ્રતા અને ચોમાસાની ગતિ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો પ્રશાંત મહાસાગરનું તાપમાન વધુ વધશે તો વરસાદની સ્થિતિ વધુ નબળી પડી શકે છે.લ ખેડૂતો, કૃષિ વિભાગો અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે હવે હવામાનના દરેક અપડેટ પર નજર રાખવી જરૂરી બની ગઈ છે, કારણ કે આવનારા મહિનાઓ દેશની કૃષિ અને અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
