ડિજિટલ યુગમાં મહિલાઓની ભાગીદારી ઝડપથી વધી રહી છે, ખાસ કરીને ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં. પરંતુ સાથે સાથે સાયબર જોખમો પણ વધી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં Reliance Foundation અને C-DACએ મળીને એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ શરૂ કરી છે ‘સાયબર સખી’. આ પ્રોગ્રામનો હેતુ માત્ર મહિલાઓને ઈન્ટરનેટ સાથે જોડવાનો નથી, પરંતુ તેમને સુરક્ષિત ડિજિટલ જીવન જીવવા માટે સશક્ત બનાવવાનો છે.
Cyber Sakhi શું છે અને તેનો હેતુ શું છે?
‘Cyber Sakhi’ એક એવી પહેલ છે જેમાં ગ્રામિણ વિસ્તારોની મહિલાઓને સાયબર સુરક્ષા વિશે તાલીમ આપવામાં આવશે. આ પ્રોગ્રામ ‘e-SafeHER’ નામથી શરૂ કરવામાં આવ્યો છે, જેનો મુખ્ય હેતુ આગામી ત્રણ વર્ષમાં લગભગ 10 લાખ મહિલાઓને ડિજિટલ સુરક્ષા અંગે જાગૃત બનાવવાનો છે. આ પહેલનો કેન્દ્રબિંદુ છે સમુદાય આધારિત શીખણ. એટલે કે, તાલીમ લીધેલી મહિલાઓ પોતે જ પોતાના ગામ કે વિસ્તારમાં અન્ય મહિલાઓને સાયબર સુરક્ષા વિશે શીખવશે. આ રીતે આ અભિયાન ઝડપથી અને વ્યાપક રીતે ફેલાશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ પ્રોગ્રામ?
આ પ્રોગ્રામ Ministry of Electronics and Information Technologyના Information Security Education and Awareness (ISEA) પ્રોજેક્ટ હેઠળ ચલાવવામાં આવશે. આમાં C-DAC તાલીમ માટે જરૂરી સામગ્રી તૈયાર કરશે અને તેને વિવિધ સ્થાનિક ભાષાઓમાં રૂપાંતરિત કરશે. જ્યારે Reliance Foundation આ પ્રોગ્રામને જમીન સ્તરે અમલમાં મૂકાશે. પ્રારંભિક તબક્કામાં આ પહેલ મધ્ય પ્રદેશ અને ઓડિશામાં શરૂ થશે, ત્યારબાદ તેને દેશના અન્ય રાજ્યોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવશે.
તાલીમ કેવી રીતે આપવામાં આવશે?
આ પ્રોગ્રામમાં મહિલાઓને સરળ રીતે સમજાય તે માટે ઑડિયો-વિઝ્યુઅલ અને મલ્ટી-લૅન્ગ્વેજ મોડ્યુલનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આથી ઓછું શિક્ષણ ધરાવતી મહિલાઓ પણ સરળતાથી આ તાલીમ મેળવી શકશે.
તાલીમમાં મુખ્યત્વે નીચેના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થશે:
ઑનલાઇન ઠગાઈથી કેવી રીતે બચવું
ડેટા પ્રાઇવસી અને પાસવર્ડ સુરક્ષા
ફેક કોલ્સ અને મેસેજની ઓળખ
ડિજિટલ પેમેન્ટ સુરક્ષા
ડિજિટલ વધારાની સાથે વધતો જોખમ
ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં સ્માર્ટફોન અને ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. મહિલાઓ હવે ઑનલાઇન પેમેન્ટ, સોશિયલ મીડિયા અને સરકારી સેવાઓનો વધુ ઉપયોગ કરી રહી છે. પરંતુ આ સાથે જ સાયબર ક્રાઇમ, ડેટા ચોરી અને ઑનલાઇન ફ્રોડના કેસોમાં પણ વધારો થયો છે. ઘણી મહિલાઓ આ જોખમો વિશે અજાણ હોવાને કારણે સરળતાથી ઠગાઈનો ભોગ બને છે. આ જ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને ‘Cyber Sakhi’ જેવી પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે, જેથી મહિલાઓ ડિજિટલ દુનિયામાં સુરક્ષિત રહી શકે.
સમુદાય આધારિત મોડેલ: સૌથી મોટી ખાસિયત
આ પ્રોગ્રામની સૌથી અનોખી બાબત તેનું ‘Community-driven model’ છે. તેમાં તાલીમ મેળવેલી મહિલાઓ જ પોતાના વિસ્તારમાં જાગૃતિ ફેલાવશે.
આ મોડેલથી બે મોટા ફાયદા થાય છે:
મહિલાઓ એકબીજા સાથે સરળતાથી જોડાઈ શકે છે
નવી સિસ્ટમ ઉભી કર્યા વગર જ અભિયાન ઝડપથી ફેલાય છે
આથી ગામ સ્તરે જ ડિજિટલ સુરક્ષા અંગે મજબૂત નેટવર્ક ઉભું થઈ શકે છે.
મહિલાઓના સશક્તિકરણ તરફ મોટું પગલું
Isha Ambaniએ જણાવ્યું છે કે ગ્રામિણ ભારતની મહિલાઓ ઝડપથી ડિજિટલ બની રહી છે. આવી સ્થિતિમાં તેમને માત્ર ઈન્ટરનેટ આપવું પૂરતું નથી, પરંતુ તેનો સુરક્ષિત ઉપયોગ શીખવવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. ‘Cyber Sakhi’ પહેલ મહિલાઓને માત્ર સાયબર સુરક્ષા શીખવશે નહીં, પરંતુ તેમને આત્મનિર્ભર અને આત્મવિશ્વાસી પણ બનાવશે. આથી તેઓ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરી શકશે.
