Chicken Or Egg: દુનિયામાં પહેલાં શું આવ્યું-મરઘી કે ઈંડું? આ પ્રશ્ન પેઢીથી પેઢી સુધી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. બાળપણમાં મિત્રો સાથેની ચર્ચાથી લઈને વૈજ્ઞાનિક મંચો સુધી, આ સવાલે હંમેશા લોકોના વિચારને પડકાર્યો છે. સામાન્ય રીતે આ ચર્ચા મજાકીય અંદાજમાં શરૂ થાય છે, પરંતુ તેની પાછળ વિજ્ઞાન, ઉત્ક્રાંતિ અને જૈવિક પ્રક્રિયાઓ સાથે જોડાયેલો ગંભીર આધાર પણ છે. હવે આ લાંબા સમયથી ચાલતા રહેલા કોયડાને લઈને વૈજ્ઞાનિકોએ કેટલીક નોંધપાત્ર શોધો રજૂ કરી છે, જેના આધારે ચર્ચા ફરી ગરમાઈ છે.
આ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ આપવો એટલો સરળ નથી, કારણ કે “મરઘી” અને “ઈંડું” બંને કુદરતી ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. તેમ છતાં, તાજેતરના કેટલાક અભ્યાસો એ દિશામાં ઈશારો કરે છે કે જવાબ કદાચ હવે પહેલાં કરતાં વધુ સ્પષ્ટ બન્યો છે. ખાસ કરીને બ્રિટનની જાણીતી સંસ્થાઓ University of Sheffield અને University of Warwickના વૈજ્ઞાનિકોએ આ મુદ્દે મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ કર્યો છે.
વૈજ્ઞાનિકો શું કહે છે?
આ સંશોધન અનુસાર, ઈંડાના કઠોર છીપ (shell)ના નિર્માણ માટે એક ખાસ પ્રકારનું પ્રોટીન જરૂરી છે, જેને “ઓવોક્લાઈડિન” કહેવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ પ્રોટીન ઈંડાની રચનામાં કેન્દ્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. વધુ મહત્વની વાત એ છે કે આ પ્રોટીન માત્ર મરઘીના શરીરમાં, ખાસ કરીને તેના ગર્ભાશયમાં જ ઉત્પન્ન થાય છે. આથી સંશોધકો એ તારણ આપે છે કે જો ઈંડા બનવા માટે આ પ્રોટીન જરૂરી છે અને તે મરઘી દ્વારા જ બને છે, તો તર્કસર રીતે પહેલા મરઘી આવવી જોઈએ અને પછી ઈંડું. આ દલીલના આધારે કેટલાક વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે “મરઘી પહેલા આવી” એવો જવાબ યોગ્ય ગણાય.
શું આ આખરી જવાબ છે?
જોકે, આ નિષ્કર્ષ સંપૂર્ણપણે સર્વસંમતિથી સ્વીકારાયેલો નથી. ઉત્ક્રાંતિશાસ્ત્ર (evolutionary biology)ના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો ઘણી વિજ્ઞાનીઓ અલગ અભિપ્રાય પણ આપે છે. કેટલાક નિષ્ણાતો કહે છે કે મરઘી જેવા પક્ષીઓના પૂર્વજોએ ઈંડાં મૂકી જ પ્રજનન કર્યું હતું, અને કોઈ એક સમયે જૈવિક ફેરફાર (mutation) દ્વારા પહેલું “મોડર્ન મરઘી” ઈંડામાંથી જન્મ્યું હશે. આ દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો “ઈંડું પહેલા આવ્યું” એવી દલીલ પણ મજબૂત બને છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પ્રશ્નનો જવાબ આપણે કયા વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી જોયે છીએ તેના પર આધાર રાખે છે. એક તરફ બાયોકેમિસ્ટ્રી આધારિત અભ્યાસ મરઘીને પહેલા માને છે, તો બીજી તરફ ઉત્ક્રાંતિશાસ્ત્ર ઈંડાને પહેલું માને છે.
આ પણ વાંચોઃ સસંદ ભવન ચલાવવામાં થાય છે અધધ ખર્ચ... : એક એક મિનિટ પડે છે લાખો રૂપિયામાં
ઉત્ક્રાંતિ અને પ્રાણીજગતનો સંબંધ
આ ચર્ચા માત્ર મરઘી અને ઈંડા સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે સમગ્ર પ્રાણીજગતના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલી છે. પૃથ્વી પર લાખો વર્ષ પહેલાંથી જ ઈંડા મૂકીને પ્રજનન કરવાની પ્રક્રિયા ચાલતી આવી છે- ડાયનાસોરથી લઈને વિવિધ સરીસૃપો સુધી. આથી “ઈંડું” એક બહુ પ્રાચીન પ્રજનન પદ્ધતિ છે, જ્યારે “મરઘી” એક વિશિષ્ટ પ્રજાતિ તરીકે ઘણાં પછી વિકસિત થઈ છે. આ સંદર્ભમાં, વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે પ્રશ્નનો જવાબ એક લાઇનમાં આપવો મુશ્કેલ છે, કારણ કે તે જીવવિજ્ઞાનના અલગ-અલગ ક્ષેત્રોને સ્પર્શે છે. તેમ છતાં, તાજેતરના અભ્યાસોએ ચર્ચાને નવી દિશા આપી છે અને સામાન્ય લોકોમાં પણ આ વિષય પ્રત્યે નવી ઉત્સુકતા જગાવી છે.
શું કહે છે સામાન્ય સમજ?
સામાન્ય લોકો માટે આ પ્રશ્ન આજે પણ એક રસપ્રદ કોયડો છે. કેટલાક માટે મરઘી પહેલા આવવી તર્કસંગત લાગે છે, જ્યારે કેટલાક માટે ઈંડું પહેલું હોવું વધુ યોગ્ય લાગે છે. વિજ્ઞાન હજુ પણ આ મુદ્દે સંપૂર્ણ અંતિમ જવાબ આપ્યું નથી, પરંતુ વિવિધ સંશોધનો દ્વારા સમજણ વધુ ઊંડી બની રહી છે.
આખરે, “મરઘી કે ઈંડું”નો પ્રશ્ન માત્ર જવાબ મેળવવાનો નથી, પરંતુ વિચારવાની અને સમજવાની પ્રક્રિયાનો એક રસપ્રદ ભાગ છે. આ જ કારણ છે કે આ પ્રશ્ન આજે પણ એટલો જ જીવંત છે જેટલો વર્ષો પહેલાં હતો.
