ભારતમાં દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓ ડોક્ટર બનવાનું સપનું લઈને NEET પરીક્ષા આપે છે. આ વર્ષે પણ અંદાજે 23 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ NEET માટે નોંધણી કરાવી છે. સારી રેન્ક અને ગુણ મેળવ્યા પછી દરેક વિદ્યાર્થીનું લક્ષ્ય પ્રતિષ્ઠિત મેડિકલ કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવવાનું હોય છે, પરંતુ ખાનગી મેડિકલ કોલેજોની લાખો રૂપિયાની ફી અનેક પરિવારો માટે સૌથી મોટો અવરોધ બની જાય છે. ઘણા પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓ સારા ગુણ હોવા છતાં માત્ર આર્થિક મર્યાદાઓને કારણે MBBSનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી શકતા નથી.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં મેડિકલ શિક્ષણની માંગ ઝડપથી વધી છે. સરકારી મેડિકલ કોલેજોમાં સીટો મર્યાદિત હોવાથી ભારે સ્પર્ધા સર્જાય છે. બીજી તરફ ખાનગી કોલેજોમાં એક MBBS કોર્સ માટે 50 લાખથી લઈને એક કરોડ રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં મધ્યમવર્ગ અને ગરીબ પરિવારો માટે સરકારી મેડિકલ કોલેજ જ સૌથી મોટો આશરો બને છે.
AIIMS દિલ્હી: દેશનું સૌથી સસ્તુ અને પ્રતિષ્ઠિત મેડિકલ સંસ્થાન
ભારતમાં સૌથી ઓછી ફી ધરાવતા મેડિકલ સંસ્થાનોમાં પ્રથમ નામ આવે છે All India Institute of Medical Sciences એટલે કે AIIMS દિલ્હીનું. દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત મેડિકલ સંસ્થાઓમાં ગણાતું AIIMS માત્ર ગુણવત્તાસભર શિક્ષણ માટે જ નહીં, પરંતુ અત્યંત ઓછી ફી માટે પણ જાણીતું છે.
AIIMS દિલ્હીમાં આખા MBBS કોર્સની કુલ ફી અંદાજે 20 હજાર રૂપિયા જેટલી છે. એટલે કે વર્ષનું સરેરાશ ખર્ચ માત્ર 4 હજાર રૂપિયાની આસપાસ રહે છે. હોસ્ટેલ અને અન્ય ખર્ચ ઉમેર્યા પછી પણ આ સંસ્થા અન્ય કોલેજોની તુલનામાં અત્યંત સસ્તી ગણાય છે. જોકે અહીં પ્રવેશ મેળવવો સહેલો નથી. સામાન્ય વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે NEETમાં 700થી વધુ ગુણ અને ટોચની ઓલ ઈન્ડિયા રેન્ક જરૂરી બને છે. AIIMSમાં પ્રવેશ માટે દેશભરના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે કઠિન સ્પર્ધા રહેતી હોવાથી વિદ્યાર્થીઓએ ધોરણ 11 અને 12થી જ મજબૂત તૈયારી શરૂ કરવી જરૂરી બને છે.
તેલંગાણા અને દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં પણ ઓછી ફી
દિલ્હી સિવાય દક્ષિણ ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં સરકારી મેડિકલ શિક્ષણ ખૂબ જ સસ્તું છે. Telangana રાજ્યના ગાંધી મેડિકલ કોલેજ, ઓસ્માનિયા મેડિકલ કોલેજ, કાકતિયા મેડિકલ કોલેજ અને સિદ્દીપેટ મેડિકલ કોલેજ જેવી સંસ્થાઓમાં વર્ષનું MBBS ફી સ્ટ્રક્ચર અંદાજે 10 હજારથી 15 હજાર રૂપિયા વચ્ચે રહે છે.
આ કોલેજોમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે NEETમાં 650થી વધુ ગુણ જરૂરી રહે છે. જોકે રિઝર્વેશન કેટેગરીના વિદ્યાર્થીઓને થોડા ઓછા ગુણ પર પણ તક મળી શકે છે. તેલંગાણા ઉપરાંત Tamil Nadu, Kerala, West Bengal, Assam અને Andhra Pradesh જેવા રાજ્યોમાં પણ સરકારી મેડિકલ કોલેજોની ફી ખૂબ ઓછી છે. ખાસ કરીને તમિલનાડુ અને કેરળમાં રાજ્ય સરકારો દ્વારા મેડિકલ શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સબસિડી આપવામાં આવે છે, જેના કારણે વિદ્યાર્થીઓને ઓછા ખર્ચે અભ્યાસ કરવાની તક મળે છે.
ઓછા ગુણ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓ માટે શું છે વિકલ્પો?
દરેક વિદ્યાર્થીને 650 કે 700 ગુણ મળતા નથી. આવી સ્થિતિમાં ઓછા સ્કોર ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ કેટલાક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ રહે છે. જો વિદ્યાર્થીને NEETમાં 500થી 600 વચ્ચે ગુણ મળે, તો કેટલીક રાજ્ય ક્વોટા સીટો અથવા નવા સરકારી મેડિકલ કોલેજોમાં પ્રવેશ મળવાની શક્યતા રહે છે, ખાસ કરીને SC, ST અને OBC કેટેગરીમાં. આ સિવાય ઘણા વિદ્યાર્થીઓ BDS, BAMS, BHMS, BPT અથવા નર્સિંગ જેવા મેડિકલ સંબંધિત કોર્સ તરફ પણ આગળ વધે છે. આજના સમયમાં હેલ્થકેર ક્ષેત્રમાં આ કોર્સોની માંગ પણ ઝડપથી વધી રહી છે.
ઘણા વિદ્યાર્થીઓ વિદેશમાં પણ MBBS માટે જાય છે. ખાસ કરીને Russia, Georgia, Kazakhstan અને Uzbekistan જેવા દેશોમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ ઓછા ખર્ચે MBBS પૂર્ણ કરે છે. જોકે વિદેશમાં અભ્યાસ કરતા પહેલા કોલેજની માન્યતા, ભાષા, રહેવા-જમવાની સુવિધા અને NMCના નિયમો સારી રીતે તપાસવા જરૂરી બને છે.
મેડિકલ સીટો વધી રહી છે, છતાં સ્પર્ધા યથાવત
કેન્દ્ર સરકારે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નવા મેડિકલ કોલેજો શરૂ કરીને MBBS સીટોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. નાના શહેરો અને જિલ્લાઓમાં પણ સરકારી મેડિકલ કોલેજો શરૂ થવાને કારણે વિદ્યાર્થીઓને પોતાના રાજ્યમાં અભ્યાસ કરવાની વધુ તક મળી રહી છે.
પરંતુ સરકારી સીટોની સંખ્યા વધવા છતાં NEETમાં સ્પર્ધા હજુ પણ અત્યંત કઠિન છે. કારણ કે લાખો વિદ્યાર્થીઓ સામે સરકારી MBBS સીટોની સંખ્યા હજુ મર્યાદિત છે. પરિણામે ટોચના ગુણ વિના સસ્તી ફી ધરાવતા કોલેજોમાં પ્રવેશ મેળવવો મુશ્કેલ બની જાય છે. વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મહત્વની બાબત યોગ્ય આયોજન, સતત મહેનત અને સમયસર તૈયારી છે. જો વિદ્યાર્થી શરૂઆતથી જ મજબૂત અભ્યાસ કરે અને નિયમિત મૉક ટેસ્ટ આપે તો સરકારી મેડિકલ કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવવાનું સપનું પૂરું થઈ શકે છે.
