ભારતમાં આ વર્ષે વૈશ્વિક તણાવના સીધા પ્રભાવ તરીકે એવિએશન ક્ષેત્ર ગંભીર દબાણ હેઠળ છે. ખાસ કરીને ઈરાન યુદ્ધના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનોમાં વિક્ષેપ, ઈંધણના ભાવમાં વધારો અને મુસાફરોની માંગમાં ઘટાડો જેવી પરિસ્થિતિઓ ઉભી થઈ છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં કેન્દ્ર સરકાર હવે એરલાઈન્સ માટે આશરે ₹5,000 કરોડની ક્રેડિટ સ્કીમ લાવવાની તૈયારીમાં છે.
આ યોજના ઈમરજન્સી ક્રેડિટ લાઈન ગેરંટી સ્કીમ (ECLGS) હેઠળ રજૂ થવાની શક્યતા છે, જે મૂળરૂપે COVID-19 દરમિયાન અર્થતંત્રને ટેકો આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. હાલની સ્થિતિમાં આ સ્કીમને ફરીથી ઉપયોગમાં લઈને એવિએશન સહિતના પ્રભાવિત ક્ષેત્રોને રાહત આપવા સરકાર વિચારણા કરી રહી છે.
શું છે યોજના
પ્રસ્તાવિત સ્કીમ હેઠળ એરલાઈન્સને સરકારના ગેરંટી સાથે લોન ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. અંદાજે દરેક એરલાઈન માટે ₹1,000 કરોડ સુધીની ક્રેડિટ મર્યાદા નક્કી થઈ શકે છે, અને આ યોજના 5 વર્ષ માટે લાગુ રહી શકે છે, જેમાં જરૂર મુજબ વધારો પણ થઈ શકે છે.
આ સ્કીમનું એક મહત્વ એ છે કે સરકાર 90% સુધીની ગેરંટી આપી શકે છે. બેંકો માટે લોન આપવાનું જોખમ ઘટશે અને એરલાઈન્સને સહેલાઈથી નાણાં મળશે. ECLGSના માળખા મુજબ આ લોન કોલેટરલ-ફ્રી (જામીન વગર) હોઈ શકે છે, વ્યાજદર નિયંત્રિત રહેશે અને ચુકવણી માટે લાંબી અવધિ મળશે.
ઈરાન યુદ્ધનો પ્રભાવ
ઈરાન અને પશ્ચિમ દેશો વચ્ચે વધતા તણાવના કારણે વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz) પર ભારે અસર પડી છે. આ માર્ગ ભારત માટે ઊર્જા સપ્લાય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ વિક્ષેપના કારણે ક્રૂડ ઓઈલ અને એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુઅલ (ATF)ના ભાવમાં વધારો થયો છે, જે એરલાઈન્સના કુલ ખર્ચમાં 30-40% સુધીનો ભાગ ધરાવે છે.
આ સાથે જ કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનોને લાંબા માર્ગોથી ચલાવવી પડે છે, જેના કારણે ઇંધણ ખર્ચ વધુ વધે છે. મુસાફરોની માંગમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે, જે આવક પર સીધી અસર કરે છે.
ક્રેડિટ સ્કીમ સિવાય અન્ય રાહત
ક્રેડિટ સ્કીમ સિવાય સરકાર પહેલેથી જ કેટલાક તાત્કાલિક પગલાં લઈ ચૂકી છે. જેમ કે એરપોર્ટ પર લેન્ડિંગ અને પાર્કિંગ ચાર્જમાં 25% સુધી ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે અને ATFના ભાવમાં પણ આંશિક રાહત આપવામાં આવી છે. તે ઉપરાંત વૈકલ્પિક ફ્લાઈટ રૂટ્સ પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે, જેથી લાંબા ડાયવર્ઝનને ટાળી શકાય અને ઇંધણ ખર્ચ ઘટાડવો શક્ય બને.
આ સ્કીમ એરલાઈન્સને ટૂંકાગાળામાં રાહત તો આપશે, પરંતુ ક્ષેત્રના લાંબા ગાળાના પ્રશ્નો હજી યથાવત છે. ઉદ્યોગ પર વધુ દેવું, ઈંધણ ખર્ચ અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા જેવા મુદ્દાઓ ચાલુ રહેશે. અંદાજ મુજબ, એવિએશન ક્ષેત્રને FY 2025-26 દરમિયાન ભારે નુકસાન થવાની શક્યતા છે, અને દેવાનું પ્રમાણ પણ વધતું જ રહેવાનું છે.
સરકાર આ સ્કીમને જલદી મંજૂરી આપે તેવી શક્યતા છે. થોડા દિવસોમાં તેની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ શકે છે. આ યોજના broader ₹2.5 લાખ કરોડના પેકેજનો ભાગ બની શકે છે, જે અન્ય પ્રભાવિત ક્ષેત્રોને પણ આવરી લેશે. જો ભૂરાજકીય તણાવ ઓછો થશે તો આ સ્કીમનો ઉપયોગ મર્યાદિત રહી શકે છે, પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં તે એવિએશન ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ lifeline તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
