Fake Aadhaar Card: ભારત-નેપાળની ખુલ્લી સરહદ ફરી એકવાર સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બની છે. બિહારના અરરિયા જિલ્લામાં પોલીસે નકલી આધાર કાર્ડ બનાવતા રેકેટનો પર્દાફાશ કરતાં માત્ર બે આરોપીઓની ધરપકડ જ નહીં કરી, પરંતુ સરહદી વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલા સંભવિત મોટા નેટવર્ક અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. આ મામલો હવે માત્ર ફ્રોડનો નથી રહ્યો, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે પણ જોડાઈ રહ્યો છે.
બિહારમાં શું બહાર આવ્યું?
બિહારના અરરિયા જિલ્લામાં આવેલા કુર્સાકાંટા વિસ્તારમાં પોલીસે ગુપ્ત માહિતીના આધારે દરોડો પાડી નકલી આધાર કાર્ડ બનાવતા ગેરકાયદેસર સેન્ટરનો પર્દાફાશ કર્યો. પોલીસે સ્થળ પરથી બે મુખ્ય સંચાલકોને રંગેહાથ ઝડપી પાડ્યા. પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે સરકારી મંજૂરી વિના બાયપાસ સિસ્ટમ દ્વારા આધાર કાર્ડ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા હતા.
પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, દરોડા દરમિયાન આરોપીઓએ બારી મારફતે ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ પોલીસ ટીમે તેમને ઘેરીને પકડી લીધા. સ્થળ પરથી એક લેપટોપ, હાઇ-ટેક આઇ સ્કેનર, પ્રિન્ટર અને અનેક શંકાસ્પદ દસ્તાવેજો જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.
આ કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ડીએસપી સુશીલ કુમાર અને સ્પેશિયલ બ્રાન્ચની ટીમે આરોપીઓની લાંબા સમય સુધી પૂછપરછ કરી. તપાસ દરમિયાન પોલીસને એવી માહિતી મળી હોવાનું કહેવાય છે કે આ ગેંગ માત્ર સ્થાનિક સ્તરે જ નહીં પરંતુ સરહદ પારના કેટલાક સંપર્કો સાથે પણ જોડાયેલ હોઈ શકે છે.
નકલી આધાર કાર્ડ પાછળનું મોટું નેટવર્ક શું હોઈ શકે?
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની ખુલ્લી સરહદને કારણે બંને દેશોના લોકો માટે અવરજવર સરળ બની રહે છે. દરરોજ હજારો લોકો રોજગાર, શિક્ષણ, વેપાર અને અન્ય કારણોસર બંને દેશોમાં જતા રહે છે. મોટાભાગના લોકો કાયદેસર રીતે રહે છે, પરંતુ કેટલીક ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ માટે આ ખુલ્લી સરહદનો દુરુપયોગ પણ થતો હોવાનું સુરક્ષા એજન્સીઓ માનતી આવી છે.
તપાસ એજન્સીઓના મતે, નકલી આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ અનેક પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓમાં થઈ શકે છે. તેમાં બેંક ખાતા ખોલવા, મોબાઇલ સિમ કાર્ડ મેળવવા, ભાડે ઘર લેવા, નોકરી મેળવવા અથવા સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવા જેવા હેતુઓ સામેલ હોઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં દાણચોરી, ગેરકાયદેસર નાણાકીય વ્યવહારો અને અન્ય ગુનાહિત નેટવર્ક પણ આવી નકલી ઓળખનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું સામે આવ્યું છે.
આ જ કારણ છે કે સરહદી વિસ્તારોમાં મળતા નકલી દસ્તાવેજોના કેસોને સુરક્ષા એજન્સીઓ સામાન્ય ફ્રોડ તરીકે નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી પણ ગંભીરતાથી જોતી હોય છે.
આધાર સિસ્ટમમાં બાયપાસ કેવી રીતે શક્ય બને છે?
આધાર કાર્ડ બનાવવા માટે સામાન્ય રીતે UIDAI દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સેન્ટર અને બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા જરૂરી હોય છે. પરંતુ કેટલાક ગેરકાયદેસર ગેંગ સોફ્ટવેર મેનિપ્યુલેશન, ફેક બાયોમેટ્રિક ડેટા અથવા બિનઅધિકૃત ડિવાઇસના ઉપયોગથી સિસ્ટમને બાયપાસ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
તપાસ એજન્સીઓએ અગાઉ પણ દેશમાં અનેક રાજ્યોમાં એવા કેસો પકડ્યા છે જ્યાં ફેક ડોક્યુમેન્ટ અપલોડ, બોગસ સરનામાં અથવા નકલી ઓળખ દ્વારા આધાર નોંધણી કરવાનો પ્રયાસ થયો હતો. આ પ્રકારના કેસોમાં સ્થાનિક દલાલો, સાયબર ઓપરેટર્સ અને ક્યારેક દસ્તાવેજ પૂરાં પાડતા નેટવર્ક પણ સામેલ હોવાનું સામે આવ્યું છે.
અરરિયાના તાજા કેસમાં મળેલા હાઇ-ટેક આઇ સ્કેનર અને અન્ય સાધનો એ સંકેત આપે છે કે આરોપીઓ સામાન્ય પ્રિન્ટિંગ કામ કરતાં વધારે ટેક્નિકલ સ્તરે કાર્યરત હોઈ શકે છે.
સરહદી જિલ્લાઓ કેમ વધુ સંવેદનશીલ?
બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોના નેપાળ સરહદી વિસ્તારો લાંબા સમયથી સુરક્ષા દૃષ્ટિએ સંવેદનશીલ ગણાય છે. ખુલ્લી સરહદ હોવાના કારણે સામાન્ય નાગરિકોની અવરજવર સરળ રહે છે, પરંતુ એ જ વ્યવસ્થા કેટલાક ગેરકાયદેસર તત્વો માટે અનુકૂળ બની જાય છે.
વિશેષજ્ઞોના મતે, ઓળખપત્ર આધારિત ડિજિટલ સિસ્ટમો વધતા જતા હવે નકલી ઓળખ બનાવવાનું જોખમ પણ વધુ ગંભીર બની રહ્યું છે. કારણ કે એકવાર નકલી દસ્તાવેજથી સિમ કાર્ડ, બેંક ખાતું અથવા અન્ય ડિજિટલ સેવા શરૂ થઈ જાય, પછી તેની મદદથી સાયબર ફ્રોડ અથવા અન્ય ગુનાઓ કરવું સરળ બની શકે છે.
તેથી સુરક્ષા એજન્સીઓ હવે સરહદી જિલ્લાઓમાં આધાર નોંધણી સેન્ટર, સાયબર કેફે અને દસ્તાવેજ બનાવતી ખાનગી દુકાનો પર વધુ નજર રાખી રહી છે.
કેમ મહત્વનો છે આ મામલો?
અરરિયામાં ઝડપાયેલું આ રેકેટ માત્ર સ્થાનિક ગેરકાયદેસર ધંધાનો મામલો નથી. આ ઘટના ફરી એકવાર દર્શાવે છે કે ડિજિટલ ઓળખ સિસ્ટમો સાથે ચેડાં કરવાના પ્રયાસો હજુ પણ ચાલુ છે. જો આવા રેકેટ સમયસર ન પકડાય, તો તે નાણાકીય ફ્રોડથી લઈને સુરક્ષા જોખમ સુધીના મોટા પરિણામો આપી શકે છે.
સાથે જ, આ ઘટનાએ સરહદી વિસ્તારોમાં ઓળખ ચકાસણી પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પણ ઉભી કરી છે. સરકાર અને સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે હવે પડકાર એ છે કે કાયદેસર રીતે ભારત આવતા લોકો માટે સરળતા જળવાઈ રહે અને સાથે ગેરકાયદેસર નેટવર્ક પર અસરકારક કાર્યવાહી પણ થાય.
