World Football Day : ભારતમાં રમતગમતની વાત થાય ત્યારે સામાન્ય રીતે ક્રિકેટ જ લોકોના મન અને મીડિયા હેડલાઇન્સ પર રાજ કરતું જોવા મળે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ફૂટબોલે પણ દેશના યુવાનોમાં પોતાની મજબૂત ઓળખ ઉભી કરી છે. વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ લોકપ્રિય ગણાતી આ રમત હવે ભારતમાં પણ ધીમે ધીમે નવા ચાહકો અને ખેલાડીઓ મેળવી રહી છે. વિશ્વ ફૂટબોલ દિવસના અવસરે રાજ્યસભાના સાંસદ પરિમલ નથવાણીએ ગુજરાતમાં ફૂટબોલને વધુ પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત ઉપર ભાર મૂક્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ઈન્ડિયન સુપર લીગ (ISL) અને ઓલ ઈન્ડિયા ફૂટબોલ ફેડરેશન (AIFF) ના પ્રયાસોથી દેશમાં ફૂટબોલનો વ્યાપ વધ્યો છે, છતાં ગુજરાત જેવા પ્રગતિશીલ રાજ્યમાં આ રમત હજુ પણ તેના યોગ્ય વિકાસની રાહ જોઈ રહી છે. તેમના મતે, ગુજરાત પાસે યુવા શક્તિ, આર્થિક સંસાધનો અને આધુનિક માળખાકીય ક્ષમતા હોવા છતાં ફૂટબોલને પૂરતું વ્યાવસાયિક પ્લેટફોર્મ મળતું નથી.
ગુજરાતમાં વર્તમાન સ્થિતિ
ગુજરાત હંમેશાંથી સાહસિક વેપારીઓ, સફળ ઉદ્યોગસાહસિકો અને વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ ધરાવતા લોકોની પ્રગતિશીલ ભૂમિ રહ્યું છે. રાજ્ય તેની ઉદ્યોગસાહસિકતા, અત્યાધુનિક માળખાગત સુવિધાઓ અને રમતગમત પ્રત્યેની મજબૂત સંસ્કૃતિ માટે જાણીતું છે. હાલમાં ગુજરાત સ્ટેટ ફૂટબોલ એસોસિએશન (GSFA), સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ગુજરાત (SAG) તેમજ કેટલીક સ્થાનિક ફૂટબોલ ક્લબો, પ્રાઇવેટ એકેડેમીઓ અને કેટલાક જાગૃત ઉદ્યોગસાહસિકોના સઘન પ્રયાસો છતાં, રાજ્યમાં ફૂટબોલનો જે સ્તરે વિકાસ થવો જોઈએ તે હજુ સુધી થઈ શક્યો નથી અને તે અપૂરતો રહ્યો છે. જે રીતે ક્રિકેટ આજે એક મોટો ગ્લોબલ બિઝનેસ બની ગયું છે, તેવી જ રીતે ફૂટબોલ પણ વિશ્વ સ્તરે અબજો ડોલરનો એક બહુ મોટો ઉદ્યોગ છે. તેથી રાજ્યમાં ફૂટબોલની આખી ઇકોસિસ્ટમને સમયસર મજબૂત કરવી એ આજના સમયની સૌથી મોટી માંગ છે. જો આ ઇકોસિસ્ટમ મજબૂત બનશે તો રમતગમત વ્યવસ્થાપન (Sports Management), સ્પોર્ટ્સ મેડિસિન અને રમતગમત પર્યટન (Sports Tourism) જેવા અનેક આધુનિક ક્ષેત્રોમાં રોજગારીની નવી અને ઉત્તમ તકો ઊભી થઈ શકે છે.
પાયાના સ્તરે સુધારો
કોઈપણ રમતની ઇમારતને મજબૂત કરવા માટે તેના પાયાને એટલે કે ગ્રાસરૂટ લેવલને વ્યવસ્થિત અને આયોજનબદ્ધ રીતે વિકસાવવો ખૂબ જ જરૂરી છે. ગુજરાતની મોટાભાગની શાળાઓ અને કોલેજોના તંત્ર દ્વારા સામાન્ય રીતે ક્રિકેટને જ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે, જેના કારણે ફૂટબોલ રમવા માટે જરૂરી એવા ખાસ મેદાનો, યોગ્ય સ્પોર્ટ્સ કીટ અને પ્રોફેશનલ કોચિંગનો મોટો અભાવ જોવા મળે છે. જો શાળાઓ વચ્ચે નિયમિત ધોરણે સ્ટ્રક્ચર્ડ ઇન્ટર-સ્કૂલ લીગ મેચો યોજાય, શાળાઓમાં પ્રમાણિત (Certified) કોચિંગ કાર્યક્રમો શરૂ કરવામાં આવે અને રમતગમતના સુલભ મેદાનો સરળતાથી ઉપલબ્ધ કરાવાય તો ફૂટબોલમાં બાળકો અને યુવાનોની ભાગીદારીમાં મોટો વધારો થઈ શકે છે. જો કે, GSFA એ હાલમાં આ દિશામાં કેટલાક સારા પગલાં લીધાં છે, પરંતુ આ આખી પ્રક્રિયાને વ્યાપક અને લાંબા ગાળા સુધી ટકાઉ રીતે વિસ્તારવાની સખત જરૂર છે.
શહેરોમાં વધતો ક્રેઝ
અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા જેવા ગુજરાતના મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રોમાં છેલ્લા થોડા સમયથી મનોરંજન ફૂટબોલ સંસ્કૃતિમાં ખૂબ જ સારો અને ઝડપી વિકાસ જોવા મળ્યો છે. શહેરોમાં પ્રાઇવેટ ટર્ફ ફિલ્ડ, એમેચ્યોર લીગ અને વીકેન્ડ પર રમાતી ટુર્નામેન્ટો યુવાનોમાં ભારે લોકપ્રિય બની રહી છે, જે એક ઉત્સાહજનક સંકેત છે. જોકે, આ ક્રેઝ હોવા છતાં સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે, પાયાના સ્તરથી લઈને વ્યાવસાયિક (Professional) સ્તર સુધી આગળ વધવા માટેનો કોઈ સ્પષ્ટ અને સત્તાવાર રોડમેપ ઉપલબ્ધ નથી. આ સ્પષ્ટ માર્ગના અભાવે ઘણા અત્યંત પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓ યોગ્ય તક ન મળવાને કારણે અજાણ્યા જ રહી જાય છે. પરિણામે, રાષ્ટ્રીય ફૂટબોલ સર્કિટમાં ગુજરાતની મજબૂત હાજરી જોવા મળતી નથી, જે ભવિષ્યના યુવા ખેલાડીઓ માટે પ્રેરણા અને આગળ વધવાની તકોને સીમિત કરે છે.
કોર્પોરેટ રોકાણની જરૂરિયાત
રમતગમતના ક્ષેત્રમાં યોગ્ય આર્થિક રોકાણ અને સ્પોન્સરશિપ એક મહત્વનું પરિબળ સાબિત થાય છે. કોર્પોરેટ સ્પોન્સરશિપ અને પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP) મોડલ આ ક્ષેત્રમાં મોટું અને ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવી શકે છે. જે રીતે ગુજરાતના ખમીરવંતા ઉદ્યોગોએ રાજ્યના ઔદ્યોગિક અને આર્થિક વિકાસને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડ્યો છે, તે જ રીતે તેઓ રમતગમતના વિકાસમાં પણ મોટો ફાળો આપી શકે છે. વિવિધ કોર્પોરેટ ગૃહો GSFA ના માર્ગદર્શન હેઠળ અલગ-અલગ વય જૂથોમાં પુરુષો તેમજ મહિલાઓની ટુર્નામેન્ટોને પ્રાયોજિત (Sponsor) કરીને રમતને સપોર્ટ કરી શકે છે. આ પ્રકારનું આર્થિક પીઠબળ મળવાથી રાજ્ય સ્તરની ટીમો અને સ્થાનિક ક્લબોને રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિયમિતપણે સ્પર્ધા કરવાની અદભુત તક મળશે, જેનાથી ખેલાડીઓની પ્રતિભા અને દર્શકો બંનેને મોટો ફાયદો થશે.
નવી ચાહક સંસ્કૃતિ
ફૂટબોલ એક એવી વૈશ્વિક રમત છે જે હંમેશાં તેના સમુદાયની અદભુત ઉર્જા, ઉત્સાહ અને ચાહકોના સમર્થન પર જ જીવંત રહે છે અને ખીલે છે. સ્થાનિક સ્તરે ફૂટબોલ ક્લબોને પ્રોત્સાહન આપીને, શહેર આધારિત લીગ (City-based Leagues) નું આયોજન કરીને અને મોટી પ્રદર્શન મેચો (Exhibition Matches) યોજીને રાજ્યમાં એક મજબૂત ફેન બેઝ એટલે કે ચાહક આધાર તૈયાર કરી શકાય છે. આજે ટેલિવિઝન અને ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સ પર ઇંગ્લિશ પ્રીમિયર લીગ (EPL) જેવી વૈશ્વિક લીગના પ્રસારણને કારણે યુવાનોમાં ફૂટબોલ પ્રત્યે ભારે રસ તો જાગ્યો છે. પરંતુ અત્યારે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે દર્શકોની આ સુષુપ્ત અને સ્ક્રીન પૂરતી સીમિત રુચિને મેદાન પર લાવીને સક્રિય ભાગીદારીમાં કેવી રીતે રૂપાંતરિત કરવી.
સરકારનો સપોર્ટ
આ સમગ્ર પ્રોત્સાહન અભિયાનમાં રાજ્ય સરકારની સકારાત્મક નીતિઓ અને મજબૂત સમર્થન એક શક્તિશાળી ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરી શકે છે. સરકાર દ્વારા ફૂટબોલના અત્યાધુનિક મેદાનો માટે જમીનની ફાળવણી કરવામાં આવે, શિક્ષણના અભ્યાસક્રમમાં રમતગમતનો સક્રિય સમાવેશ થાય અને રમતગમતના ક્ષેત્રે કામ કરતાં નવા સ્પોર્ટ્સ સ્ટાર્ટઅપ્સને વિશેષ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે તો આ રમતનો વિકાસ ખૂબ જ વેગ પકડી શકે છે. ફૂટબોલ માત્ર મનોરંજન માટેની રમત નથી; પરંતુ તે શારીરિક ફિટનેસ, માનસિક શિસ્ત, અદભુત ટીમવર્ક અને સામાજિક એકતા કેળવવાનું એક શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે. ગુજરાત પાસે આજના સમયમાં બધા જ જરૂરી તત્વો છે - યુવા ધન, પૂરતા સંસાધનો અને વૈશ્વિક મહત્વાકાંક્ષા. હવે જેની સખત જરૂર છે તે માત્ર એક સાચી દિશા અને મજબૂત પ્રતિબદ્ધતા છે. જો વિવિધ સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને સમાજ સંયુક્ત પ્રયાસો કરશે, તો ગુજરાતમાં ફૂટબોલ એક સીમાંત પ્રવૃત્તિમાંથી બદલાઈને મુખ્ય પ્રવાહની લોકપ્રિય રમતમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે. આ તક એકદમ વાસ્તવિક છે, અને આપણા બધા માટે કાર્ય કરવાનો આ જ સાચો સમય છે.
