બિહારમાં મુખ્યમંત્રી મહિલા રોજગાર યોજનાની ચર્ચાઓ વચ્ચે સમગ્ર દેશમાં મહિલાઓને અપાતી સીધી આર્થિક મદદનો મુદ્દો ફરી એકવાર કેન્દ્રસ્થાને આવ્યો છે. ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાં સરકારો મહિલાઓના સશક્તિકરણ અને નાણાકીય સુરક્ષા માટે Direct Cash Transfer યોજનાઓનો સહારો લઈ રહી છે. આ યોજનાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓને ઘરના ખર્ચમાં મદદરૂપ થવા અને તેમને આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે.
15 રાજ્યોમાં કાર્યરત છે રોકડ સહાય યોજનાઓ
વિવિધ આંકડાઓ અનુસાર ભારતના આશરે 15 રાજ્યોમાં મહિલાઓને દર મહિને અથવા સમયાંતરે સીધી રોકડ સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ તમામ યોજનાઓ પાછળ વાર્ષિક અંદાજે 2.46 લાખ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવે છે. મોટાભાગની યોજનાઓમાં એવા પરિવારોની મહિલાઓને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવી છે જેઓ આવકવેરો ભરતા નથી અથવા સરકારી નોકરીમાં કાર્યરત નથી.
ઝારખંડ આપે છે સૌથી વધુ માસિક સહાય
નાણાકીય સહાયના મામલે ઝારખંડ રાજ્ય હાલમાં સૌથી મોખરે છે. ત્યાં કાર્યરત 'મુખ્યમંત્રી મૈયા સન્માન યોજના' હેઠળ 18 થી 50 વર્ષની પાત્ર મહિલાઓને દર મહિને 2500 રૂપિયાની સહાય આપવામાં આવે છે. આ યોજનાનો લાભ તે જ મહિલાઓને મળે છે જેમના પરિવારમાં કોઈ સરકારી કર્મચારી કે ટેક્સ ભરનાર સભ્ય નથી.
કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રની મહત્વની યોજનાઓ
કર્ણાટક સરકારની 'ગૃહ લક્ષ્મી યોજના' અંતર્ગત પરિવારની મહિલા વડાને દર મહિને 2000 રૂપિયા ચૂકવવામાં આવે છે. જો મહિલા કે તેના પતિ Income Tax અથવા GST ચૂકવતા હોય તો તેમને આ યોજનાનો લાભ મળતો નથી. મહારાષ્ટ્રમાં 'મુખ્યમંત્રી માઝી લાડકી બહેન યોજના' હેઠળ 21 થી 65 વર્ષની મહિલાઓને માસિક 1500 રૂપિયા અપાય છે, જેમાં પરિવારની વાર્ષિક આવક 2.5 લાખથી ઓછી હોવી અનિવાર્ય છે.
મધ્યપ્રદેશ અને અન્ય રાજ્યોની સ્થિતિ
મધ્યપ્રદેશમાં 'લાડલી બહેના યોજના' ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. ડિસેમ્બર 2025માં આ સહાય વધારીને દર મહિને 1500 રૂપિયા કરી દેવામાં આવી છે. ભવિષ્યમાં આ રકમ વધારીને 5000 રૂપિયા સુધી લઈ જવાનો સંકેત પણ સરકાર દ્વારા આપવામાં આવ્યો છે. તમિલનાડુમાં 'કલૈગ્નર મગલિર ઉરિમાઈ થોગાઈ યોજના' હેઠળ 1000 રૂપિયા અને પશ્ચિમ બંગાળમાં 'લક્ષ્મી ભંડાર યોજના' હેઠળ સામાન્ય વર્ગને 1000 રૂપિયા તથા SC/ST મહિલાઓને 1200 રૂપિયાની માસિક સહાય મળે છે.
અન્ય રાજ્યોમાં અપાતી સહાયની વિગત:
અસમ: 'ઓરુનોડોઈ યોજના' હેઠળ દર મહિને 1250 રૂપિયા.
છત્તીસગઢ: 'મહતારી વંદન યોજના'માં વિવાહિત મહિલાઓને માસિક 1000 રૂપિયા.
ઓડિશા: 'સુભદ્રા યોજના' અંતર્ગત 5 વર્ષમાં 50000 રૂપિયા (જે સરેરાશ માસિક 833 રૂપિયા થાય છે).
હિમાચલ પ્રદેશ: 'ઈન્દિરા ગાંધી પ્યારી બહેના સુખ સન્માન નિધિ' હેઠળ અવિવાહિત મહિલાઓને દર મહિને 1500 રૂપિયા.
દિલ્હી: મુખ્યમંત્રી મહિલા સન્માન યોજનામાં 1000 રૂપિયાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે અમુક શ્રેણીઓ માટે 2500 રૂપિયા સુધી હોઈ શકે છે.
