આજના ડિજિટલ યુગમાં 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ' (AI) શબ્દ આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયો છે. સવારના એલાર્મથી લઈને ઓફિસના જટિલ કામો સુધી, AI માણસ કરતાં પણ વધુ ઝડપે અને સચોટતાથી કામ કરી રહ્યું છે. હાલમાં જ વર્ષ 2026માં યોજાયેલી 'ઇન્ડિયા-એઆઈ ઇમ્પેક્ટ સમિટ' માં સેમ ઓલ્ટમેન અને ડેમિસ હાસાબિસ જેવા દિગ્ગજોએ ભાગ લીધો, જેનાથી સાબિત થયું કે ભારત અને વિશ્વનું ભવિષ્ય હવે આ ટેકનોલોજી પર નિર્ભર છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે ટેકનોલોજી આજે આખી દુનિયા પર રાજ કરી રહી છે, તેનો પાયો કોણે નાખ્યો હતો? આ 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ' શબ્દ આવ્યો ક્યાંથી? ચાલો જાણીએ આ ક્રાંતિકારી શબ્દ પાછળનો સાત દાયકા જૂનો ઈતિહાસ.
જોન મેકકાર્થી: AI શબ્દના અસલી સર્જક
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ શબ્દનો ઇતિહાસ લગભગ 70 વર્ષ જૂનો છે. આ શબ્દ સૌથી પહેલા વર્ષ 1956 માં અસ્તિત્વમાં આવ્યો હતો. અમેરિકન કોમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિક જોન મેકકાર્થી (John McCarthy) એ સૌપ્રથમ આ નામ સૂચવ્યું હતું. તે સમયે મેકકાર્થી એક યુવાન સંશોધક હતા અને તેમનો દ્રઢ વિશ્વાસ હતો કે ભવિષ્યમાં મશીનો પણ મનુષ્યની જેમ વિચારી શકશે, શીખી શકશે અને જટિલ સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવી શકશે.
ડાર્ટમાઉથ કોન્ફરન્સ: જ્યાં AI નો જન્મ થયો
વર્ષ 1956માં અમેરિકાની ડાર્ટમાઉથ કોલેજમાં એક ઐતિહાસિક સંશોધન સંમેલન યોજાયું હતું. આ કોન્ફરન્સના પ્રસ્તાવ પત્રમાં જોન મેકકાર્થીએ સત્તાવાર રીતે 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ' શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ સંમેલનમાં તેમની સાથે માર્વિન મિન્સકી, ક્લોડ શેનોન અને એલન નેવેલ જેવા વિદ્વાન વૈજ્ઞાનિકો પણ જોડાયા હતા. આ વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે જે પાયો નાખ્યો, તેનું જ પરિણામ છે કે આજે આપણે ચેટબોટ્સ અને રોબોટ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છીએ.
કેવી રીતે પડ્યું આ નામ?
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ નામ પડવા પાછળનો ઇતિહાસ અત્યંત રસપ્રદ છે. જે સમયે આ નામકરણ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે કમ્પ્યુટરો કદમાં ખૂબ જ વિશાળ હતા અને તેમની કામ કરવાની ક્ષમતા પણ અત્યંત મર્યાદિત હતી. આમ છતાં, તે સમયના દૂરંદેશી વૈજ્ઞાનિકોએ એવી કલ્પના કરી હતી કે ભવિષ્યમાં મશીનો પણ મનુષ્યની જેમ ભાષા સમજી શકશે અને જટિલ નિર્ણયો લેવા સક્ષમ બનશે. આ વિચારને સચોટ રીતે રજૂ કરવા માટે તેમણે બે મહત્વના શબ્દોને જોડ્યા, જેમાં 'આર્ટિફિશિયલ' એટલે કે માનવ નિર્મિત અથવા કૃત્રિમ, અને 'ઇન્ટેલિજન્સ' એટલે કે બુદ્ધિ અથવા તર્ક કરવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે. આ બંને શબ્દોના મિશ્રણથી 'કૃત્રિમ બુદ્ધિ' એટલે કે AI શબ્દ અસ્તિત્વમાં આવ્યો, જે દર્શાવે છે કે મશીન જ્યારે માનવીની જેમ બુદ્ધિપૂર્વક કાર્ય કરે ત્યારે તેને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ કહેવામાં આવે છે.
લેબોરેટરીથી લઈને લાઈફસ્ટાઈલ સુધીની સફર
શરૂઆતના વર્ષોમાં AI માત્ર પ્રયોગશાળાઓ અને વૈજ્ઞાનિકોના સંશોધનો પૂરતું મર્યાદિત હતું. પરંતુ 1980ના દાયકામાં કોમ્પ્યુટરની પ્રોસેસિંગ પાવર વધતા આ ક્ષેત્રમાં તેજી આવી. આજે AI માત્ર એક ટેકનિકલ શબ્દ નથી, પણ એક જીવનશૈલી બની ગઈ છે. બેંકિંગમાં છેતરપિંડી પકડવાથી લઈને કેન્સર જેવા જીવલેણ રોગોના નિદાન સુધી AI મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ કાર અને વોઇસ આસિસ્ટન્ટ્સ એ આ જ 70 વર્ષ જૂના વિચારનું આધુનિક પરિણામ છે.
ભવિષ્યનું એઆઈ: પડકારો અને તકો
વર્ષ 2026ની 'ઇન્ડિયા-એઆઈ ઇમ્પેક્ટ સમિટ'માં એ વાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો કે AI જેટલું ઉપયોગી છે, તેની નૈતિક અસરો પર ધ્યાન આપવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. સરકારી નીતિઓ અને અર્થતંત્ર પર તેની અસર વિશે અત્યારે વિશ્વભરમાં ગહન ચર્ચા થઈ રહી છે. જોન મેકકાર્થીએ કદાચ કલ્પના પણ નહીં કરી હોય કે તેમણે આપેલો એક શબ્દ એક દિવસ સમગ્ર માનવ સંસ્કૃતિની દિશા બદલી નાખશે.
