Smart meter: દેશના અનેક રાજ્યોમાં સ્માર્ટ મીટર લગાવવાની પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. પરંતુ સાથે જ સામાન્ય લોકોમાં એક મોટો સવાલ ઊભો થયો છે - "શું સ્માર્ટ મીટર લગાવ્યા પછી વીજળીનું બિલ વધી જાય છે?" ઘણા ગ્રાહકો સોશિયલ મીડિયા અને સ્થાનિક ચર્ચાઓમાં એવો દાવો કરે છે કે સ્માર્ટ મીટર સામાન્ય મીટર કરતાં વધુ ઝડપથી ચાલે છે. બીજી તરફ વીજળી વિભાગ આ દાવાઓને સંપૂર્ણપણે નકારે છે.
આખરે હકીકત શું છે?
આ લેખમાં સ્માર્ટ મીટરની ટેકનોલોજી, તેની કામગીરી અને બિલ વધવા અંગેની ગેરસમજને સરળ ભાષામાં સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
ભારતમાં વીજળી વિતરણ વ્યવસ્થાને આધુનિક બનાવવા માટે સ્માર્ટ મીટર યોજના પર ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર અને વિવિધ રાજ્ય સરકારો વીજળી ચોરી રોકવા, પારદર્શિતા વધારવા અને ગ્રાહકોને રિયલ-ટાઇમ વપરાશની માહિતી આપવા માટે સ્માર્ટ મીટર સ્થાપિત કરી રહી છે. જોકે, સ્માર્ટ મીટર લાગ્યા પછી ઘણા ગ્રાહકોને બિલ વધારે આવતું હોવાની ફરિયાદો સાંભળવા મળી રહી છે.
તાજેતરમાં ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે પ્રીપેડ સ્માર્ટ મીટર સિસ્ટમ અંગે મહત્વનો નિર્ણય લીધો હતો. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે હવે ઘણા સ્થળોએ પ્રીપેડ મોડને બદલે પોસ્ટપેઇડ પદ્ધતિ જેવી વ્યવસ્થા રહેશે જેથી ગ્રાહકોને તકલીફ ન પડે. આ નિર્ણય બાદ સ્માર્ટ મીટર અંગેની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે.
શું સ્માર્ટ મીટર ખરેખર વધુ ઝડપથી ચાલે છે?
ઘણા લોકોનું માનવું છે કે સ્માર્ટ મીટર સામાન્ય મીટર કરતાં વધુ યુનિટ ગણતરી કરે છે. ખાસ કરીને જ્યારે નવા મીટર બાદ બિલ વધે છે ત્યારે લોકો સીધો આરોપ મીટર પર મૂકે છે. પરંતુ ટેક્નિકલ રીતે જોવામાં આવે તો સ્માર્ટ મીટર અને જૂના ઇલેક્ટ્રોનિક મીટર બંને વીજળીનો વપરાશ માપવાની પ્રમાણિત પદ્ધતિનો જ ઉપયોગ કરે છે.
વીજળી વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર સ્માર્ટ મીટરનું પ્રમાણભૂત પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. આ મીટરોને BIS (બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ) અને અન્ય ટેક્નિકલ ધોરણો મુજબ ચકાસવામાં આવે છે. વિભાગનું કહેવું છે કે સ્માર્ટ મીટર માત્ર વધુ ચોક્કસ રીતે રીડિંગ લે છે, વધારે યુનિટ બનાવતું નથી.
વાસ્તવમાં ઘણા જૂના મીટર સમય જતાં ધીમા પડી જતા હતા અથવા યોગ્ય રીડિંગ ન આપતા. જ્યારે સ્માર્ટ મીટર વધુ સચોટ માપણી કરે છે ત્યારે ગ્રાહકોને બિલ થોડું વધેલું લાગે છે. આથી લોકોને એવો ભ્રમ થાય છે કે મીટર ઝડપથી ચાલી રહ્યું છે.
સ્માર્ટ મીટર કેવી રીતે કામ કરે છે?
સ્માર્ટ મીટર અદ્યતન ડિજિટલ ટેકનોલોજી પર આધારિત હોય છે. તેમાં સિમ કાર્ડ અથવા કોમ્યુનિકેશન મોડ્યુલ લગાવવામાં આવે છે જે વીજળી વપરાશનો ડેટા સીધો વીજળી વિભાગના સર્વર સુધી મોકલે છે.
આ મીટર નીચેની રીતે કામ કરે છે:
વીજળી વપરાશનું રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ કરે છે
દર 15 મિનિટ અથવા એક કલાકે ડેટા રેકોર્ડ કરે છે
RF (Radio Frequency) અથવા સેલ્યુલર નેટવર્કથી માહિતી ટ્રાન્સફર કરે છે
મેન્યુઅલ રીડિંગની જરૂરિયાત ઘટાડે છે
ગ્રાહકોને મોબાઇલ એપ દ્વારા વપરાશ જોવા દે છે
આ સિસ્ટમથી વીજળી કંપનીઓને ચોક્કસ બિલિંગ કરવામાં સરળતા મળે છે અને મીટર રીડર દ્વારા થતી માનવીય ભૂલો પણ ઘટે છે.
પછી લોકોને બિલ વધારે કેમ લાગે છે?
સ્માર્ટ મીટર લાગ્યા પછી બિલ વધારે લાગવાનું ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. તેમાં ટેકનિકલ અને વપરાશ સંબંધિત બંને બાબતો સામેલ છે.
1. વધુ સચોટ રીડિંગ
જૂના મીટરો ઘણી વખત ઓછી ગણતરી કરતા હતા. સ્માર્ટ મીટર દરેક યુનિટ ચોક્કસ રીતે રેકોર્ડ કરે છે.
2. વધતો વીજળી વપરાશ
ઘરોમાં AC, ગીઝર, ફ્રિજ, ઇન્ડક્શન અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે. જેના કારણે કુલ યુનિટ વધે છે.
3. સબસિડી અથવા ટેરિફમાં ફેરફાર
કેટલાક રાજ્યોમાં વીજળી દરમાં વધારો અથવા સબસિડીમાં ઘટાડો થવાથી પણ બિલ વધી શકે છે.
4. રિયલ-ટાઇમ ડેટા
સ્માર્ટ મીટર સતત રેકોર્ડિંગ કરે છે. જૂની સિસ્ટમમાં ઘણી વખત અંદાજ આધારિત બિલિંગ થતું હતું, જ્યારે હવે ચોક્કસ ડેટા મળે છે.
સ્માર્ટ મીટરના ફાયદા શું છે?
સ્માર્ટ મીટર માત્ર બિલિંગ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વીજળી વ્યવસ્થાને આધુનિક બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
વીજળી ચોરી રોકવામાં મદદ
સ્માર્ટ મીટર ટેમ્પરિંગ અથવા ગેરકાયદેસર કનેક્શન ઝડપથી ઓળખી શકે છે.
પારદર્શક બિલિંગ
ગ્રાહકો પોતાનો દૈનિક વપરાશ જોઈ શકે છે, જેથી બિલ અંગે શંકા ઓછી રહે.
ઓનલાઈન મોનિટરિંગ
ઘણા વીજળી વિભાગોએ એપ અને વેબ પોર્ટલ ઉપલબ્ધ કરાવ્યા છે જ્યાં ગ્રાહકો રિયલ-ટાઇમ ડેટા જોઈ શકે છે.
ઝડપી ફરિયાદ નિવારણ
રીડિંગ સંબંધિત વિવાદોમાં ડિજિટલ ડેટા ઉપલબ્ધ હોવાથી સમસ્યા ઝડપથી ઉકેલાય છે.
શું પ્રીપેડ સિસ્ટમ ગ્રાહકો માટે મુશ્કેલ હતી?
ઘણા શહેરોમાં પ્રીપેડ સ્માર્ટ મીટર લાગ્યા બાદ લોકોને વારંવાર રિચાર્જ કરવાની સમસ્યા અનુભવાઈ હતી. જો બેલેન્સ સમાપ્ત થાય તો વીજળી સપ્લાય બંધ થવાની શક્યતા રહેતી. આ કારણે કેટલાક રાજ્યોમાં ગ્રાહકો તરફથી વિરોધ પણ થયો.
ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે આવી ફરિયાદોને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રીપેડ મોડલને હળવું બનાવવાનો નિર્ણય લીધો. હવે અનેક સ્થળોએ સ્માર્ટ મીટર પોસ્ટપેઇડ મોડની જેમ જ કાર્ય કરશે, એટલે ગ્રાહકોને મહિનાના અંતે બિલ મળશે.
મોલ પાર્કિંગમાં વાહન ચોરાઈ જાય તો કોણ જવાબદાર?: જાણો તમારા કાનૂની અધિકારો અને મહત્વના નિયમો
હવે ગ્રાહકોએ શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
જો તમારા ઘરમાં સ્માર્ટ મીટર લગાવવામાં આવ્યું હોય તો નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે:
વીજળી વિભાગની એપમાં નિયમિત વપરાશ તપાસો
વધુ વીજળી વાપરતા ઉપકરણોનો સમયસર ઉપયોગ કરો
અનાવશ્યક લાઇટ અને ઉપકરણો બંધ રાખો
બિલમાં ગેરસમજ હોય તો તરત ફરિયાદ નોંધાવો
જૂના વાયરિંગ અથવા લીકેજ ચકાસાવો
સ્માર્ટ મીટરથી ગ્રાહકો પોતાનો વીજળી વપરાશ વધુ સારી રીતે સમજી શકે છે અને લાંબા ગાળે બિલ ઘટાડવાની યોજના બનાવી શકે છે.
હવે કેમ મહત્વના છે સ્માર્ટ મીટર?
ભારતમાં સ્માર્ટ મીટર પ્રોજેક્ટ આગામી વર્ષોમાં કરોડો ઘરો સુધી પહોંચવાનો છે. તેથી સામાન્ય લોકો માટે તેની સાચી માહિતી જાણવી ખૂબ જરૂરી બની ગઈ છે. સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી અફવાઓ અને ગેરસમજ વચ્ચે ટેક્નિકલ હકીકતો સમજવી જરૂરી છે.
સ્માર્ટ મીટરનો મુખ્ય હેતુ વધુ પારદર્શક, ડિજિટલ અને કાર્યક્ષમ વીજળી વ્યવસ્થા ઉભી કરવાનો છે. જોકે, ગ્રાહકોને યોગ્ય જાગૃતિ અને ઉપયોગની સમજ આપવામાં આવશે તો જ આ સિસ્ટમનો સંપૂર્ણ લાભ મળી શકશે.
