ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટની ક્રાંતિએ રોજિંદા જીવનને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે. આજે શાકભાજી ખરીદવાથી લઈને વીજળીનું બિલ ભરવા, મોબાઇલ રિચાર્જ કરવા કે કોઈને પૈસા મોકલવા સુધીના મોટાભાગના કામ UPI દ્વારા થવા લાગ્યા છે. જોકે, ઘરના વડીલો, બાળકો અથવા અન્ય પરિવારજનો માટે ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ હંમેશા સરળ નથી હોતો. ઘણીવાર લોકો પોતાનો ફોન અથવા UPI એક્સેસ પરિવાર સાથે શેર કરે છે, જે સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ જોખમી બની શકે છે. આ જ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે NPCI દ્વારા UPI Circle નામનું નવું ફીચર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, જે ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ સુરક્ષિત અને પરિવારમૈત્રી બનાવે છે.
UPI Circle શું છે?
UPI Circle એક એવી સુવિધા છે જે મુખ્ય UPI એકાઉન્ટ ધારકને પોતાના વિશ્વાસુ પરિવારના સભ્ય અથવા નજીકના વ્યક્તિને મર્યાદિત પેમેન્ટ કરવાની મંજૂરી આપવાની તક આપે છે. આ પ્રક્રિયામાં મુખ્ય યુઝરને પોતાનો UPI PIN, બેંક ખાતાની વિગતો અથવા અન્ય સંવેદનશીલ માહિતી શેર કરવાની જરૂર પડતી નથી. આ ફીચર હેઠળ એક વ્યક્તિ પોતાના UPI એકાઉન્ટ સાથે અન્ય વ્યક્તિને જોડે છે અને નક્કી કરે છે કે તે કેટલા રૂપિયા સુધી ખર્ચ કરી શકે. મુખ્ય એકાઉન્ટ ધારક પાસે ખર્ચની મર્યાદા નક્કી કરવાનો અને દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે મંજૂરી આપવાની અથવા પૂર્વનિર્ધારિત મર્યાદા સુધી ઓટોમેટિક પેમેન્ટની મંજૂરી આપવાની સગવડ હોય છે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો UPI Circle એક પ્રકારની "Delegated Payment" સુવિધા છે, જેમાં પૈસા તમારા ખાતામાંથી જ જાય છે પરંતુ પેમેન્ટ કરવાની સીમિત સત્તા તમે અન્ય વ્યક્તિને આપી શકો છો.
આ ફીચર કેવી રીતે કામ કરે છે?
UPI Circleમાં બે પ્રકારના યુઝર હોય છે. પ્રથમ મુખ્ય યુઝર, જેને Primary User કહેવામાં આવે છે અને બીજો Secondary User, જેને પેમેન્ટ કરવાની મર્યાદિત મંજૂરી આપવામાં આવે છે.
મુખ્ય યુઝર પોતાના UPI એપ્લિકેશનમાંથી કોઈ પરિવારના સભ્યને આમંત્રિત કરે છે. આમંત્રણ સ્વીકાર્યા બાદ તે વ્યક્તિ UPI Circleનો ભાગ બની જાય છે. ત્યારબાદ મુખ્ય યુઝર માસિક ખર્ચની મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં દરેક પેમેન્ટ પહેલાં મુખ્ય યુઝરની મંજૂરી જરૂરી હોઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય કિસ્સાઓમાં નક્કી કરેલી મર્યાદા સુધી પેમેન્ટ આપમેળે થઈ શકે છે. આ કારણે સુવિધા અને સુરક્ષા બંને વચ્ચે સંતુલન જળવાઈ રહે છે.
પરિવાર માટે કેમ ફાયદાકારક છે?
UPI Circle ખાસ કરીને એવા પરિવારો માટે ઉપયોગી છે જ્યાં બાળકો, વિદ્યાર્થીઓ અથવા વડીલો ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ કરવા માંગતા હોય પરંતુ મુખ્ય બેંક એકાઉન્ટનો સંપૂર્ણ એક્સેસ આપવો યોગ્ય ન હોય.
ઉદાહરણ તરીકે જો તમારું બાળક હોસ્ટેલમાં રહેતું હોય અને તેને દૈનિક ખર્ચ માટે પૈસાની જરૂર પડતી હોય તો વારંવાર પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાની જરૂર નથી રહેતી. તમે એક નિશ્ચિત મર્યાદા નક્કી કરી શકો છો અને તે તેના ખર્ચ માટે UPIનો ઉપયોગ કરી શકે છે. તે જ રીતે ઘરના વડીલોને રોજિંદી ખરીદી માટે દરેક વખતે પરિવારના અન્ય સભ્યો પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર નથી રહેતી. તેઓ પોતાની જરૂરિયાત મુજબ પેમેન્ટ કરી શકે છે, જ્યારે મુખ્ય એકાઉન્ટ ધારક તમામ ટ્રાન્ઝેક્શન પર નજર રાખી શકે છે.
સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ કેટલું ઉપયોગી?
UPI Circleનું સૌથી મોટું ફાયદો સુરક્ષા છે. સામાન્ય રીતે જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાનો ફોન અથવા UPI PIN અન્ય વ્યક્તિને આપે તો ગેરઉપયોગ થવાનો ભય રહે છે. પરંતુ UPI Circleમાં PIN અથવા બેંક વિગતો શેર કરવાની જરૂર પડતી નથી. મુખ્ય યુઝર કોઈપણ સમયે ખર્ચ મર્યાદા બદલી શકે છે, ટ્રાન્ઝેક્શનની સમીક્ષા કરી શકે છે અથવા જરૂરી હોય ત્યારે Secondary Userનો એક્સેસ સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકે છે. આ કારણે ડિજિટલ પેમેન્ટ વધુ નિયંત્રિત અને સુરક્ષિત બને છે.
UPI Circle કેવી રીતે શરૂ કરવું?
UPI Circleનો ઉપયોગ કરવા માટે સૌપ્રથમ એવી UPI એપ્લિકેશન જરૂરી છે જે આ ફીચરને સપોર્ટ કરતી હોય. ત્યારબાદ એપમાં UPI Circle અથવા Delegated Payments વિકલ્પ પસંદ કરવો પડે છે.
પછી તમે વિશ્વાસુ પરિવારના સભ્યને આમંત્રિત કરી શકો છો. આમંત્રણ સ્વીકાર્યા બાદ માસિક ખર્ચ મર્યાદા અને પેમેન્ટ મંજૂરીનો પ્રકાર પસંદ કરી શકાય છે. જરૂરિયાત મુજબ આ સેટિંગ્સમાં પછીથી ફેરફાર પણ કરી શકાય છે. નિયમિત રીતે ટ્રાન્ઝેક્શન ચકાસવા અને જરૂર પૂર્ણ થયા બાદ એક્સેસ દૂર કરવો પણ સલાહભર્યું માનવામાં આવે છે.
ડિજિટલ પેમેન્ટના ભવિષ્યમાં મહત્વનું પગલું
ભારતમાં UPI પહેલેથી જ વિશ્વની સૌથી સફળ ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમોમાંથી એક ગણાય છે. દર મહિને કરોડો લોકો UPI મારફતે વ્યવહારો કરે છે. આવા સમયમાં UPI Circle જેવી સુવિધા પરિવાર આધારિત ડિજિટલ ફાઇનાન્સને વધુ સરળ અને સુરક્ષિત બનાવી શકે છે. આ ફીચર ખાસ કરીને એવા લોકો માટે ઉપયોગી બનશે જેઓ પોતાના પરિવારને ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા આપવા માંગે છે પરંતુ સાથે જ પોતાના નાણાં પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ પણ જાળવી રાખવા ઇચ્છે છે. આગામી સમયમાં UPI Circle પરિવાર વચ્ચેના ડિજિટલ વ્યવહારોને વધુ સુગમ અને વિશ્વસનીય બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
