IEX Share Price Crash : માર્કેટ કપલિંગ એટલે શું, જેના કારણે IEX શેર 30% સુધી તૂટ્યા?

IEX Price Crash: આજે 24 જુલાઈના રોજ ઇન્ડિયન એનર્જી એક્સચેન્જ (IEX) ના શેરમાં ભારે ઘટાડો થયો. શેરબજાર ખુલતાની સાથે જ આ સરકારી કંપનીના શેરના ભાવ 30% ઘટીને લોઅર સર્કિટસુધી પહોંચી ગયા. આ ઘટાડાનું એકમાત્ર સૌથી મોટું કારણ માર્કેટ કપલિંગ નિયમની જાહેરાત હતી. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) એ જાન્યુઆરી 2026 થી માર્કેટ કપલિંગ નિયમના અમલીકરણને મંજૂરી આપી છે. આ નિયમને IEX ના બિઝનેસ મોડેલ માટે મોટો ફટકો માનવામાં આવે છે, જેના કારણે IEX નાં શેરમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી.

માર્કેટ કપલિંગનો આ નિયમ શું છે? આ નિયમના અમલીકરણને કારણે IEX ને કેવી રીતે નુકસાન થઈ શકે છે? ચાલો આને વિગતવાર સમજીએ.

1. માર્કેટ કપલિંગ નિયમ શા માટે લાગુ કરવામાં આવી રહ્યો છે

ભારતમાં હાલમાં ત્રણ મુખ્ય પાવર એક્સચેન્જ છે. IEX ઉપરાંત, આમાં પાવર એક્સચેન્જ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (PXIL) અને હિન્દુસ્તાન પાવર એક્સચેન્જ લિમિટેડ (HPX)નો સમાવેશ થાય છે. જેમ શેર સ્ટોક એક્સચેન્જ પર ખરીદવામાં આવે છે અને વેચવામાં આવે છે, તેમ પાવર એક્સચેન્જ પર વીજળી ખરીદવામાં આવે છે અને વેચવામાં આવે છે. પરંતુ જેમ તમે નોંધ્યું હશે, સ્ટોક એક્સચેન્જ પર સમાન શેરના ભાવમાં થોડો તફાવત છે. BSE અને NSE પર સમાન શેરના બે ભાવ છે અને તેમની વચ્ચે થોડા રૂપિયાનો તફાવત છે. પાવર એક્સચેન્જ પર પણ આવું જ થાય છે. એટલે કે, દરેક પાવર એક્સચેન્જ પર વીજળીનો ખર્ચ અલગ હોય છે, ભલે થોડો હોય. પરંતુ આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે, સરકાર માર્કેટ કપ્લિંગ લાગુ કરવાનું વિચારી રહી છે.

2. માર્કેટ કપલિંગ શું છે?

માર્કેટ કપલિંગ એ એક મોડેલ છે જેના હેઠળ બધા પાવર એક્સચેન્જ પર ખરીદ અને વેચાણ માટેની બિડ એક જગ્યાએ એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને જોડવામાં આવે છે અને પછી તેના આધારે એક સમાન માર્કેટ ક્લિયરિંગ પ્રાઈસ (MCP) નક્કી કરવામાં આવે છે. આ ખાતરી કરશે કે બધા પાવર એક્સચેન્જ પર વેપાર કરવામાં આવતી વીજળીનો એક સમયે સમાન ભાવ હશે.

3. આ નિયમને કારણે IEX ને નુકસાન કેમ થઈ શકે છે?

IEX એટલે કે ઇન્ડિયન એનર્જી એક્સચેન્જ દેશનું સૌથી મોટું પાવર એક્સચેન્જ છે. હાલમાં, લગભગ 90% વીજળીનું ટ્રેડિંગ IEX ના પ્લેટફોર્મ દ્વારા થાય છે. અન્ય એક્સચેન્જો પર ટ્રેડિંગ નજીવું છે. પરંતુ માર્કેટ કપલિંગની રજૂઆત પછી, દરેક જગ્યાએ સમાન ભાવને કારણે, અન્ય એક્સચેન્જોનો વ્યવસાય પણ વધશે. નવા પાવર એક્સચેન્જો ખોલવાની તક પણ મળશે. આવી સ્થિતિમાં, કંપનીનો એકાધિકાર ઓછો થશે. ઉપરાંત, તેના ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ અને આવકમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે, જે તેના રોકાણકારોને પરેશાન કરી રહી છે. અને એટલે જ IEX નાં સ્ટોકમાં ઘટાડો નોંધાયો.

4. આ નિયમથી સરકારને કેવી રીતે ફાયદો થશે?

સરકાર માર્કેટ કપલિંગ પણ લાગુ કરવા માંગે છે કારણ કે તે લાંબા ગાળાના હાલના પાવર ખરીદી કરારો (PPA) ની પ્રથા ઘટાડવા માંગે છે, જે સામાન્ય રીતે 25 વર્ષ સુધી ચાલે છે. સરકારને આશા છે કે આ નિયમ એક્સચેન્જો પર વીજળીની ખરીદીમાં વધારો કરશે. ઉપરાંત, ટ્રાન્સમિશન લાઇનનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ થશે. ગ્રાહક દ્રષ્ટિકોણથી, માર્કેટ કપલિંગ નિયમ વીજળીના ભાવમાં પારદર્શિતા લાવશે અને લાંબા ગાળે ટેરિફ ઘટાડી શકે છે.

5. સ્ટોક પ્રદર્શન

આજે ટ્રેડિંગ સેશનનાં અંતે Indian Energy Exchange Ltd નાં શેર 52.40 રૂપિયા તૂટીને 135.49 ના લેવલે હતા. જે આ શેર માટે 52 અઠવાડિયાનો નવો નીચો ભાવ છે. આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં કંપનીના શેર લગભગ 27 ટકા ઘટ્યા છે. તેનું વર્તમાન માર્કેટ કેપ લગભગ રૂ. 11,800 કરોડ છે.