Heatwave: ઉનાળાની ઋતુમાં તાપમાન ઝડપથી વધી જતાં “લૂ” અથવા “હીટવેવ” જેવી પરિસ્થિતિઓ સર્જાય છે, જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એપ્રિલથી જૂન વચ્ચે ઘણા વિસ્તારોમાં તીવ્ર ગરમી જોવા મળે છે, જેના કારણે હીટ સ્ટ્રોકના કેસ પણ વધી જાય છે. તેથી લૂ શું છે, હીટ સ્ટ્રોક કેમ થાય છે અને તેનાથી બચવા માટે શું કરવું જોઈએ તે જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
લૂ કે હીટવેવ શું છે?
ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર, જ્યારે મેદાની વિસ્તારોમાં મહત્તમ તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે તેથી વધુ થઈ જાય અને ગરમ પવન ફૂંકાવા લાગે ત્યારે તેને હીટવેવ અથવા લૂ કહેવાય છે. જો કોઈ વિસ્તારમાં તાપમાન 47 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જાય તો તેને અત્યંત ખતરનાક હીટવેવ માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં લાંબા સમય સુધી બહાર રહેવું સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી બની શકે છે.
હીટ સ્ટ્રોકનું કારણ શું છે?
માનવ શરીરનું સામાન્ય તાપમાન લગભગ 37 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હોય છે. પરંતુ જ્યારે આસપાસનું તાપમાન 40 થી 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જાય અને વ્યક્તિ તડકામાં વધુ સમય રહે, ત્યારે શરીરનું તાપમાન વધવા લાગે છે. શરીરનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ થઈ જાય અને શરીર તેને નિયંત્રિત ન કરી શકે ત્યારે હીટ સ્ટ્રોકની સ્થિતિ ઊભી થાય છે. આ સ્થિતિમાં ચક્કર આવવું, નબળાઈ, બેભાન થવું અથવા માનસિક ગડબડ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
હીટ સ્ટ્રોક થાય તો શું કરવું?
હીટ સ્ટ્રોકના કિસ્સામાં સૌથી પહેલા શરીરનું વધેલું તાપમાન ઘટાડવું અને ડિહાઇડ્રેશન દૂર કરવું જરૂરી છે. દર્દીને તરત જ ઠંડી જગ્યાએ અથવા છાયામાં સુવાડવો જોઈએ. ઠંડા પાણીમાં ભીંજવેલા ટુવાલથી શરીરને ઠંડું કરી શકાય છે અથવા બરફ પણ લગાવી શકાય છે. નારંગી, લીંબુ અથવા લીંબુ પાણી પીવાથી પણ રાહત મળે છે. જો વ્યક્તિ બેભાન થઈ જાય અથવા માનસિક ગડબડ જેવી લક્ષણો દેખાય તો તરત જ હોસ્પિટલમાં લઈ જવું જોઈએ.
હીટ સ્ટ્રોકથી બચવા માટે શું કરવું?
ગરમીમાં ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. બપોરે 12થી 3 વાગ્યાની વચ્ચે તડકામાં બહાર જવાનું ટાળવું જોઈએ. તરસ ન લાગે તોય પૂરતું પાણી પીવું જોઈએ. હળવા રંગના અને ઢીલા સુતરાઉ કપડાં પહેરવા જોઈએ. બહાર નીકળતી વખતે છત્રી, ટોપી અથવા ચશ્માનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને મુસાફરી દરમિયાન પાણી સાથે રાખવું જોઈએ. આ ઉપરાંત ORS, છાશ, લસ્સી અને લીંબુ પાણી જેવા પીણાં શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવામાં મદદ કરે છે.
ગરમીમાં આહાર કેવો હોવો જોઈએ?
નિષ્ણાતો મુજબ, ખાલી પેટે બહાર ન જવું જોઈએ કારણ કે તેનાથી શરીરમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે. નારિયેળ પાણી, છાશ અને લીંબુ પાણી જેવા પીણાં ગરમીમાં ખૂબ લાભદાયક છે. ઉનાળામાં હળવો અને તાજો ખોરાક લેવો જોઈએ અને ડાયટમાં દહીંનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. તડકામાંથી આવ્યા પછી તરત જ ખૂબ ઠંડું પાણી પીવાનું ટાળવું જોઈએ.
આ રીતે યોગ્ય સાવચેતી અને સંતુલિત આહાર અપનાવવાથી લૂ અને હીટ સ્ટ્રોક જેવી ગંભીર સમસ્યાઓથી બચી શકાય છે.
(Disclaimer: અહીં આપેલી માહિતી જનરલ જાણકારી અને સામાન્ય માન્યતાઓ પર આધારિત છે. Offbeat Stories આની પુષ્ટી કરતું નથી. કોઈપણ પ્રયોગ કરતા પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ અચુક લેવી.)
