Ahmedabad News: અમદાવાદના વસ્ત્રાલ નજીક રામોલ-ગાત્રાડ રોડ પર ગેરકાયદે રીતે ચાલી રહેલા ફટાકડા ઉત્પાદન એકમમાં થયેલા જીવલેણ વિસ્ફોટ બાદ હવે પોલીસ અને તંત્રની કાર્યવાહી તેજ બની છે. 18 જુલાઈ 2026ના રોજ બનેલી આ દુર્ઘટનામાં મૃત્યુઆંક અંગે શરૂઆતના અહેવાલોમાં અલગ-અલગ આંકડા સામે આવ્યા હતા, પરંતુ બાદના અહેવાલો મુજબ કુલ નવ લોકોનાં મોત થયા હતા અને અનેક લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. મૃતકોમાં બાળકોનો પણ સમાવેશ થતો હોવાનું અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. ઘટનાએ અમદાવાદ સહિત સમગ્ર ગુજરાતમાં ગેરકાયદે ફટાકડા ઉત્પાદન, સંગ્રહ અને સલામતીના નિયમોના અમલ અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
આ ઘટના બાદ પોલીસ દ્વારા ફટાકડાના ગેરકાયદે ઉત્પાદન અને સંગ્રહ સામે તપાસનો દોર શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ જ કાર્યવાહી અંતર્ગત ચાંગોદર પોલીસે બે ગેરકાયદે ગોડાઉન ઝડપી પાડ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી છે, જેમાં કુલ આશરે ₹39.57 કરોડનો ફટાકડાનો જથ્થો ઝડપાયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ જપ્તીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ફટાકડાના ગેરકાયદે સંગ્રહ અને વેપારનું નેટવર્ક કેટલું મોટું હોઈ શકે છે અને તહેવારોની સિઝન શરૂ થાય તે પહેલાં તંત્ર
માટે આ મુદ્દો કેટલો ગંભીર છે.
વસ્ત્રાલની દુર્ઘટનાએ ખોલી ગેરકાયદે ઉત્પાદનની પોલ
અમદાવાદના રામોલ વિસ્તારમાં રામોલ-ગાત્રાડ રોડ નજીક આવેલી ફટાકડા બનાવવાની યુનિટમાં 18 જુલાઈના બપોરે લગભગ સાડા ત્રણ વાગ્યાના આસપાસ આગ અને વિસ્ફોટની ઘટના બની હતી. શરૂઆતમાં ઘટનાસ્થળેથી મૃતકો અને ઈજાગ્રસ્તોને બહાર કાઢવા માટે પોલીસ, ફાયર બ્રિગેડ અને અન્ય બચાવ ટીમોએ કામગીરી હાથ ધરી હતી. વિસ્ફોટની તીવ્રતા એટલી હતી કે આસપાસના વિસ્તારમાં પણ તેની અસર જોવા મળી હતી. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર નજીકનાં મકાનોને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હતું. તપાસ દરમિયાન પોલીસ સમક્ષ એવી વિગતો સામે આવી કે સંબંધિત ફટાકડા યુનિટ અગાઉથી જ સવાલોના ઘેરામાં હતી.
અહેવાલો મુજબ યુનિટનું લાઇસન્સ રદ થઈ ચૂક્યું હોવા છતાં ત્યાં ફરીથી કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હોવાનો આક્ષેપ છે. અમદાવાદ પોલીસ કમિશનરના જણાવ્યા મુજબ, આ એકમને 4 માર્ચ 2026ના રોજ સલામતીની અપૂરતી વ્યવસ્થાને કારણે બંધ કરાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ આશરે 20થી 25 દિવસ પહેલાં ફરીથી કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હોવાનો આરોપ છે. આ મામલે ત્રણ આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હોવાની માહિતી પણ અહેવાલોમાં આપવામાં આવી છે.
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો એકમ સામે અગાઉ કાર્યવાહી થઈ ચૂકી હતી અને તેનું લાઇસન્સ રદ અથવા કામગીરી બંધ કરાવવામાં આવી હતી, તો ફરીથી ત્યાં ફટાકડાનું ઉત્પાદન કેવી રીતે શરૂ થયું? હવે તપાસનો મહત્વનો ભાગ એ રહેશે કે યુનિટે ફરીથી કામગીરી કયા સંજોગોમાં શરૂ કરી, ત્યાં કાચો માલ અને તૈયાર ફટાકડા કેવી રીતે પહોંચ્યા અને સ્થાનિક સ્તરે કોઈની જાણકારી અથવા બેદરકારી હતી કે કેમ.
ચાંગોદરમાં બે ગોડાઉન પર કાર્યવાહીથી ઉદ્યોગમાં ખળભળાટ
વસ્ત્રાલની ઘટનાના પગલે પોલીસની નજર હવે માત્ર ઉત્પાદન એકમો પૂરતી સીમિત રહી નથી. ફટાકડાના ગેરકાયદે સંગ્રહ અને સપ્લાય ચેઇન સામે પણ કાર્યવાહી શરૂ થઈ છે. ચાંગોદર પોલીસે બે ગેરકાયદે ગોડાઉન ઝડપી પાડ્યા હોવાની માહિતી મુજબ ત્યાંથી ₹39.57 કરોડનો ફટાકડાનો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે. આ કાર્યવાહીથી ફટાકડાના ગોડાઉન, પરિવહન અને વિતરણ વ્યવસ્થાની પણ તપાસ થઈ શકે છે. જો આ જથ્થો જરૂરી મંજૂરી અને સલામતીના નિયમો વિના સંગ્રહિત કરવામાં આવ્યો હોય તો તે આસપાસના વિસ્તારો માટે પણ મોટું જોખમ બની શકે છે. ફટાકડાનો જથ્થો એક જગ્યાએ મોટા પ્રમાણમાં સંગ્રહિત હોય ત્યારે આગ કે વિસ્ફોટની સ્થિતિમાં નુકસાનનું પ્રમાણ અનેકગણું વધી શકે છે. તેથી પોલીસની આ કાર્યવાહી માત્ર એક કેસ પૂરતી નહીં રહે અને આગામી દિવસોમાં અન્ય સ્થળોએ પણ તપાસ વધે તેવી શક્યતા છે.
₹150 કરોડના સ્થાનિક ઉદ્યોગ સામે હવે સૌથી મોટો સવાલ સલામતીનો
ગુજરાતમાં ફટાકડાનો ઉદ્યોગ છેલ્લા અઢી દાયકામાં ધીમે ધીમે વિકસ્યો છે. વેપારી સૂત્રોના અંદાજ પ્રમાણે રાજ્યમાં દર વર્ષે આશરે ₹500 કરોડના ફટાકડાનું વેચાણ થાય છે, જેમાંથી લગભગ ₹150 કરોડનું ઉત્પાદન ગુજરાતમાં થતું હોવાનું માનવામાં આવે છે. અમદાવાદ અને આસપાસના વિસ્તારો તથા ડીસા સહિતના વિસ્તારોમાં ફટાકડાના નાના-મોટા એકમો સાથે હજારો લોકો જોડાયેલા હોવાનો વેપારીઓનો દાવો છે. જોકે, આ આંકડાઓને સત્તાવાર સરકારી આંકડા તરીકે નહીં પરંતુ વેપારી અંદાજ તરીકે જોવાની જરૂર છે.
આ ઉદ્યોગ સાથે ઉત્પાદન ઉપરાંત પેકિંગ, પરિવહન, હોલસેલ અને રિટેલ વેચાણ સહિતની મોટી સપ્લાય ચેઇન સંકળાયેલી છે. ગણેશોત્સવથી દિવાળી સુધી ફટાકડાની માંગમાં વધારો થાય છે અને આ સમયગાળા દરમિયાન ઉત્પાદન તથા વેચાણની ગતિવિધિઓ પણ વધે છે. તેથી જુલાઈથી દિવાળી સુધીનો સમયગાળો ફટાકડા ઉદ્યોગ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પરંતુ આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને રોજગારીની સાથે સલામતીના ધોરણોનું પાલન પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. લાઇસન્સ વિના ઉત્પાદન, રહેણાંક અથવા ખેતીની જમીન પર ગેરકાયદે ઉત્પાદન, જોખમી સામગ્રીનો અયોગ્ય સંગ્રહ અને પૂરતી ફાયર સેફ્ટી વિના કામગીરી જેવી બાબતોને કારણે કોઈપણ સમયે મોટી દુર્ઘટના સર્જાઈ શકે છે.
હવે તંત્ર સામે પડકાર
વસ્ત્રાલની દુર્ઘટના અને ત્યારબાદ ચાંગોદરમાં થયેલી મોટી જપ્તી બાદ હવે સરકાર અને પોલીસ સામે સૌથી મોટો પડકાર ગેરકાયદે નેટવર્કને શોધવાનો છે. માત્ર એકાદ ઘટના બાદ કાર્યવાહી કરવાથી સમસ્યાનું કાયમી નિરાકરણ નહીં આવે. ફટાકડા ઉત્પાદન અને સંગ્રહ સાથે સંકળાયેલા તમામ એકમોની ચકાસણી, લાઇસન્સની સ્થિતિની સમીક્ષા અને સલામતીના નિયમોના પાલનની તપાસ જરૂરી બનશે.
સાથે જ કાયદેસર રીતે કામ કરતા ઉત્પાદકો માટે પણ સ્પષ્ટ અને વ્યવહારુ નીતિ હોવી જરૂરી છે. ગુજરાતમાં જો સ્થાનિક ફટાકડા ઉદ્યોગ ખરેખર ₹150 કરોડના સ્તરે કાર્યરત હોય અને હજારો લોકોની રોજીરોટી તેની સાથે જોડાયેલી હોય, તો તેને સંપૂર્ણપણે અવગણવાને બદલે સલામત અને કાયદેસર માળખામાં વિકસાવવાની જરૂર છે. લાઇસન્સ ધરાવતા એકમોને નિયમિત નિરીક્ષણ સાથે પ્રોત્સાહન અને ગેરકાયદે એકમો સામે કડક કાર્યવાહી. બંને પગલાં સાથે ચાલવા જોઈએ.
વસ્ત્રાલની ઘટના અને ચાંગોદરમાં ₹39.57 કરોડના જથ્થાની જપ્તી વચ્ચે એક વાત સ્પષ્ટ થઈ છે કે ગુજરાતમાં ફટાકડા ઉદ્યોગનો મુદ્દો હવે માત્ર દિવાળીના વેપાર સુધી સીમિત નથી. આ મુદ્દો શ્રમિકોની સુરક્ષા, ગેરકાયદે ઉત્પાદન, ગોડાઉન વ્યવસ્થા અને સરકારી નિયમોના અમલ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલો છે. હવે જો તંત્ર આ કાર્યવાહીનો વ્યાપ વધારીને સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનની તપાસ કરે અને સલામતીના ધોરણોનો કડક અમલ કરાવે, તો ભવિષ્યમાં આવી જીવલેણ દુર્ઘટનાઓને અટકાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
