America Iran Tensions: મધ્યપૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર વૈશ્વિક ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. ગલ્ફ ઓફ ઓમાનમાં ઈરાન તરફ આગળ વધી રહેલા એક કાર્ગો જહાજને અમેરિકી સેનાએ ચેતવણીઓનું પાલન ન કરતાં નિષ્ક્રિય કરી દીધું હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ અને ઈરાન સંબંધિત સમુદ્રી સુરક્ષા મુદ્દાઓને લઈને પહેલેથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા વધી રહી છે.
શું છે સમગ્ર ઘટના?
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર ગેમ્બિયા ધ્વજ હેઠળ નોંધાયેલ "લિયાન સ્ટાર" નામનું કાર્ગો જહાજ ઈરાનના બંદર તરફ જવાની કોશિશ કરી રહ્યું હતું. અમેરિકી સેનાનો દાવો છે કે જહાજને રોકવા માટે 20થી વધુ વખત ચેતવણી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ જહાજે તે ચેતવણીઓને અવગણી હતી. ત્યારબાદ અમેરિકી દળોએ જહાજના એન્જિન રૂમને નિશાન બનાવી કાર્યવાહી કરી અને તેને આગળ વધતા અટકાવ્યું. ઘટનાના બાદ જહાજ ગલ્ફ ઓફ ઓમાનમાં નિષ્ક્રિય હાલતમાં હોવાનું જણાવાયું છે.
યુએસ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટના 29 મેના રોજ બની હતી. ફ્લોટિલાને અટકાવવાના પ્રયાસમાં, યુએસ એરફોર્સના ફાઇટર જેટ એમ/વી લાયન સ્ટારે તેના એન્જિન રૂમ પર સીધું હેલફાયર મિસાઇલ ચલાવી. આ હુમલાને કારણે જહાજ મધ્ય સમુદ્રમાં ફસાઈ ગયું અને હલનચલન કરવામાં અસમર્થ બન્યું.
અમેરિકા શા માટે રોકી રહ્યું છે જહાજો?
તાજેતરના મહિનાઓમાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના બંદરો તરફ જતાં અથવા ત્યાંથી નીકળતાં જહાજો પર કડક નજર રાખવામાં આવી રહી છે. અમેરિકાએ એપ્રિલ 2026માં ઈરાન સંબંધિત નૌકાદળ પ્રતિબંધો લાગુ કર્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ પગલાંનો હેતુ ઈરાનના વેપાર અને નાણાકીય પ્રવાહોને મર્યાદિત કરવાનો હોવાનું અમેરિકી પક્ષ કહે છે.
અહેવાલો મુજબ અત્યાર સુધીમાં અનેક જહાજોને દિશા બદલવા મજબૂર કરવામાં આવ્યા છે અને કેટલાક જહાજોને અટકાવવામાં પણ આવ્યા છે. અમેરિકી દળોનું કહેવું છે કે ઈરાન સાથે જોડાયેલા અથવા પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરતાં જહાજો સામે કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે.
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ કેમ મહત્વનું છે?
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર સીધી અસર કરી શકે છે.
તાજેતરમાં આ વિસ્તારમાં જહાજો દ્વારા AIS ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ બંધ કરીને મુસાફરી કરવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. વધતા જોખમો અને સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે ઘણા શિપિંગ ઓપરેટરો વૈકલ્પિક માર્ગો શોધી રહ્યા છે અથવા વધારાના સુરક્ષા ખર્ચનો સામનો કરી રહ્યા છે.
અગાઉ પણ થઈ ચૂકી છે સમાન કાર્યવાહી
આ પહેલી ઘટના નથી. અગાઉ પણ અમેરિકી દળોએ ઈરાન સાથે જોડાયેલા અથવા પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરવાના આરોપવાળા જહાજો સામે કાર્યવાહી કરી હતી. એપ્રિલ દરમિયાન "ટૌસ્કા" નામના જહાજને પણ અમેરિકી દળોએ રોક્યું હતું અને તેની એન્જિન ક્ષમતાને નુકસાન પહોંચાડી આગળ વધતા અટકાવ્યું હતું. તે સમયે ઈરાને આ કાર્યવાહીનો કડક વિરોધ કરીને તેને "સમુદ્રી ચોરી" ગણાવી હતી.
તાજેતરના અહેવાલોમાં બે ઈરાની ટેન્કરો સામે પણ અમેરિકી કાર્યવાહી થયાની માહિતી સામે આવી હતી, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં વધુ તણાવ ઉમેરાયો હતો.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર શું અસર પડી શકે?
મધ્યપૂર્વના સમુદ્રી માર્ગોમાં અસ્થિરતા વધે ત્યારે તેની અસર માત્ર પ્રાદેશિક સ્તરે મર્યાદિત રહેતી નથી. તેલના ભાવ, ગેસ સપ્લાય, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને શિપિંગ ઈન્શ્યોરન્સ ખર્ચ પર પણ તેની અસર જોવા મળે છે. અનેક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ વધુ વધશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં નવી અસ્થિરતા સર્જાઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: બારૂદી સુરંગ હટાવવાના નામે વસૂલી! : ઈરાન સામે ભડક્યું કતાર, મધ્ય પૂર્વમાં નવા વિવાદની ચિંગારી
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ વિશ્વની ઊર્જા સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સમુદ્રી તણાવ હવે માત્ર પ્રાદેશિક મુદ્દો રહ્યો નથી. સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ વિશ્વની ઊર્જા સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. અહીં થતી દરેક સૈન્ય કાર્યવાહી વૈશ્વિક બજારો, તેલની કિંમતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર અસર કરી શકે છે. ગલ્ફ ઓફ ઓમાનમાં થયેલી તાજેતરની કાર્યવાહી એ દર્શાવે છે કે બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ હજુ પણ સંપૂર્ણપણે શમ્યો નથી અને આગામી દિવસોમાં પરિસ્થિતિ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
