Union Budget 2026: કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ આજે, 1 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. આ મોદી સરકારનું 15મું બજેટ અને પૂર્ણ-સમય મહિલા નાણામંત્રી સીતારમણનું નવમું બજેટ હશે. મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન રજૂ કરાયેલા બજેટમાં બ્રિટિશ યુગની જૂની પરંપરાઓનો અંત આવ્યો છે, પરંતુ તેમણે સામાન્ય જનતાથી લઈને ઉદ્યોગ સુધી માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો અને મોટા આર્થિક સુધારાઓ અમલમાં મૂક્યા છે.
મોદી સરકારે 2014થી કુલ 14 બજેટ રજૂ કર્યા છે, જેમાં ચૂંટણી વર્ષોમાં રજૂ કરાયેલા બે વચગાળાના બજેટનો સમાવેશ થાય છે. તેમના પ્રથમ કાર્યકાળમાં તત્કાલીન નાણામંત્રી અરુણ જેટલીએ સતત પાંચ વખત બજેટ રજૂ કર્યું હતું. લોકસભા ચૂંટણીને કારણે ફેબ્રુઆરી 2019માં વચગાળાનું બજેટ રજૂ કરાયું હતું, ત્યારબાદ જુલાઈ 2019માં પૂર્ણ બજેટ રજૂ કરાયું હતું.
1 ફેબ્રુઆરી, 2025ના રોજ નાણામંત્રીએ 14મું બજેટ રજૂ કર્યું
23 જુલાઈ, 2024ના રોજ કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળનું પહેલું બજેટ રજૂ કર્યું, જે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળનું 13મું બજેટ હતું. 1 ફેબ્રુઆરી, 2025ના રોજ નાણામંત્રીએ 14મું બજેટ રજૂ કર્યું. હવે, 1 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ નિર્મલા સીતારમણ મોદી સરકારનું 15મું બજેટ રજૂ કરશે. પૂર્ણ-સમય મહિલા નાણામંત્રી તરીકે આ તેમનું નવમું બજેટ હશે. અત્યાર સુધીના બજેટમાં કરવેરા, કલ્યાણકારી યોજનાઓ, રોકાણ, માળખાગત સુવિધાઓ અને સામાજિક નીતિઓ સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવાયા છે, જેની અસર સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને ઉદ્યોગ સુધી પડી છે.
મોદી સરકારના કાર્યકાળમાં રજૂ કરાયેલા બજેટના મુખ્ય મુદ્દાઓ
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ કુલ 14 બજેટ રજૂ કરાયા છે. આમાં તત્કાલીન નાણામંત્રી અરુણ જેટલી દ્વારા પ્રથમ કાર્યકાળમાં રજૂ કરાયેલા પાંચ બજેટનો સમાવેશ થાય છે. લોકસભા ચૂંટણીને કારણે ફેબ્રુઆરી 2019માં વચગાળાનું બજેટ રજૂ કરાયું હતું, જે અરુણ જેટલીના ખરાબ સ્વાસ્થ્યને કારણે કેન્દ્રીય મંત્રી પિયુષ ગોયલે રજૂ કર્યું હતું. ત્યારબાદ, જુલાઈ 2019માં પ્રથમ પૂર્ણ-સમય મહિલા નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે પૂર્ણ બજેટ રજૂ કર્યું હતું. 2014થી રજૂ કરાયેલા બજેટમાં કરદાતાઓને રાહત, રેલ્વે, FDI, માળખાગત સુવિધા, સામાજિક કલ્યાણ અને આર્થિક સુધારાઓ સંબંધિત મોટી જાહેરાતો કરાઈ છે, જેણે દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય જનતાને અસર કરી છે.
બજેટ 2014 (નાણામંત્રી: અરુણ જેટલી)
2014માં લોકસભા ચૂંટણીને કારણે ફેબ્રુઆરીમાં વચગાળાનું બજેટ રજૂ કરાયું હતું. ચૂંટણી પછી સત્તામાં આવેલી મોદી સરકારે જુલાઈ 2014માં પહેલું પૂર્ણ બજેટ રજૂ કર્યું. મધ્યમ વર્ગને રાહત આપવા પર ભાર મૂકાયો. આવકવેરા મુક્તિ મર્યાદા ₹2 lakhથી વધારીને ₹2.5 lakh કરાઈ. વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે મર્યાદા ₹2.5 lakhથી વધારીને ₹3 lakh કરાઈ. કલમ 80C હેઠળ કર કપાત મર્યાદા ₹1 lakhથી વધારીને ₹1.5 lakh કરાઈ.
બજેટ 2015 (નાણામંત્રી: અરુણ જેટલી)
આ બજેટમાં અનેક આર્થિક સુધારાઓની જાહેરાત કરાઈ. સંપત્તિ કર નાબૂદ કરાયો. ₹1 croreથી વધુ વાર્ષિક આવક ધરાવતા વ્યક્તિઓ પર સરચાર્જ 10%થી વધારીને 12% કરાયો. સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજનામાં વ્યાજ કરમુક્ત કરાયું. NPSમાં રોકાણ પર ₹50,000ની વધારાની કર મુક્તિ જાહેર કરાઈ. વ્યક્તિગત આરોગ્ય વીમા પ્રીમિયમ પર કર કપાત મર્યાદા ₹15,000થી વધારીને ₹25,000 કરાઈ.
બજેટ 2016 (નાણામંત્રી: અરુણ જેટલી)
કરદાતાઓને રાહત આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત. ₹5 lakhથી ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટે કર છૂટ ₹2,000થી વધારીને ₹5,000 કરાઈ. ભાડુઆત માટે કલમ 80GG હેઠળ કર મુક્તિ મર્યાદા ₹24,000થી વધારીને ₹60,000 કરાઈ. ₹1 croreથી વધુ વાર્ષિક આવક ધરાવતા વ્યક્તિઓ પર સરચાર્જ 15% કરાયો.
બજેટ 2017 (નાણામંત્રી: અરુણ જેટલી)
ઐતિહાસિક ફેરફારો: પહેલી વાર સામાન્ય અને રેલ્વે બજેટ એકસાથે રજૂ કરાયા. ₹2.5 lakhથી ₹5 lakh સુધીની આવક પર આવકવેરા દર 10%થી ઘટાડીને 5% કરાયો. કરદાતાઓને ₹12,500 સુધીની કર છૂટ આપવામાં આવી. રાજકીય પક્ષોને રોકડ દાન મર્યાદા ₹2,000 નક્કી કરાઈ.
બજેટ 2018 (નાણામંત્રી: અરુણ જેટલી)
પગારદાર વર્ગ અને નાના ઉદ્યોગો પર ફોકસ. પગારદાર વર્ગ માટે ₹40,000ની પ્રમાણભૂત કપાત જોગવાઈ. આરોગ્ય અને શિક્ષણ સેસ 3%થી વધારીને 4% કરાયો. વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે વ્યાજ આવક પર કર મુક્તિ મર્યાદા ₹10,000થી વધારીને ₹50,000 કરાઈ. ₹1 lakhથી વધુના લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ પર 10% કર લાદવામાં આવ્યો. ₹250 crore સુધીના ટર્નઓવર ધરાવતા MSME માટે કર દર 25% નક્કી કરાયો.
વચગાળાનું બજેટ 2019 (કાર્યકારી નાણામંત્રી: પિયુષ ગોયલ)
મધ્યમ વર્ગ, ખેડૂતો અને કામદારો પર કેન્દ્રિત. ₹5 lakh સુધીની આવક કરમુક્ત કરાઈ. અસંગઠિત ક્ષેત્રના કામદારો માટે ₹3,000ની માસિક પેન્શન યોજના જાહેર કરાઈ. HRA મર્યાદા ₹2.40 lakh કરાઈ.
પૂર્ણ બજેટ 2019 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
કર છૂટ મર્યાદા ₹2,500થી વધારીને ₹12,500 અને પ્રમાણભૂત કપાત ₹50,000 કરાઈ. ભાડા પર TDS મર્યાદા ₹1.80 lakhથી વધારીને ₹2.40 lakh કરાઈ. ઉચ્ચ આવક જૂથો માટે સરચાર્જ વધારાયા. હોમ લોન પર વધારાની કર મુક્તિ આપવામાં આવી. ઉચ્ચ મૂલ્ય વ્યવહારો માટે ITR ફાઇલ કરવું ફરજિયાત બનાવાયું.
બજેટ 2020 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
નવી વૈકલ્પિક કર વ્યવસ્થા રજૂ કરાઈ. ડિવિડન્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ટેક્સ (DDT) નાબૂદ કરાયો. વરિષ્ઠ નાગરિકોને ITR ફાઇલ કરવાથી મુક્તિ આપવામાં આવી. સસ્તા મકાનો માટે કર મુક્તિનો સમયગાળો લંબાવાયો.
બજેટ 2021 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
રોકાણ અને ખાનગીકરણ પર ભાર. સ્ટાર્ટઅપ કર મુક્તિનો સમયગાળો લંબાવાયો. ગ્રામીણ માળખાગત સુવિધાઓ માટે ₹40,000 croreની ફાળવણી. BPCL અને એર ઇન્ડિયા સહિત જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમોના વિનિવેશની જાહેરાત. વીમા ક્ષેત્રમાં FDI મર્યાદા 49%થી વધારીને 74% કરાઈ.
બજેટ 2022 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
વિકાસ અને રોજગાર પર ધ્યાન. પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (PMAY) હેઠળ 80 lakh ઘરો બનાવવાનું લક્ષ્ય. યુવાનો માટે 60 lakh નોકરીઓ બનાવવાનું લક્ષ્ય જાહેર કરાયું.
બજેટ 2023 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
નવી કર પ્રણાલી હેઠળ ₹5 lakhથી ₹7 lakh સુધીની આવકને મુક્તિ આપવામાં આવી. સરકારે સાત પ્રાથમિકતાઓ ઓળખી: સમાવેશી વિકાસ, માળખાગત સુવિધા, રોકાણ, ગ્રીન એનર્જી અને યુવા સશક્તિકરણ.
વચગાળાનું બજેટ 2024 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
ભારતનો GDP વૃદ્ધિ દર 7.3% રહેવાનો અંદાજ. મૂડી ખર્ચ વધારીને ₹11.11 lakh crore કરાયો. રાજકોષીય ખાધ GDPના 5.1%. યુવાનો માટે ₹1 lakh croreનું ભંડોળ અને રાજ્યો માટે 50 વર્ષની વ્યાજમુક્ત લોન યોજના ચાલુ રાખાઈ.
પૂર્ણ બજેટ 2024 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
એન્જલ ટેક્સ નાબૂદ કરાયો. નવી કર પ્રણાલીમાં ફેરફાર. પહેલી વાર કામ કરતા કર્મચારીઓ માટે સરકારી પગાર સહાય યોજના. EPFO કર્મચારીઓને DBT દ્વારા ત્રણ હપ્તામાં એક મહિનાનો પગાર (મહત્તમ ₹15,000) આપવાની જોગવાઈ. આશરે 21 million યુવાનોને લાભ મળવાની અપેક્ષા.
પૂર્ણ બજેટ 2025 (નાણામંત્રી: નિર્મલા સીતારમણ)
₹12 lakh સુધીની આવકને કરમાંથી મુક્તિ. અપડેટેડ રિટર્ન ફાઇલ કરવાની અંતિમ તારીખ 4 વર્ષ સુધી લંબાવાઈ. 36 જીવનરક્ષક દવાઓ પર કસ્ટમ ડ્યુટી દૂર કરાઈ. બે ઘરો પર કર લાભ આપવામાં આવ્યા. વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે વ્યાજ આવક પર કર મુક્તિ મર્યાદા ₹1 lakh કરાઈ.
