Earthquake History of World: આજે આવેલાં ભૂકંપે આખા રશિયાને હચમચાવી દીધું છે. રશિયાના કામચાટકામાં વિશ્વનો છઠ્ઠો સૌથી મોટો ભૂકંપ આવ્યો છે. યુએસ જીઓલોજિકલ સર્વે (USGS) અનુસાર ભૂકંપની તીવ્રતા 8.8 હતી. આ આંકડો વિનાશની તસવીર ઉભી કરવા માટે કાફી છે. ભૂકંપ એટલો વિનાશક હતો કે, 16 ફૂટ ઊચાં મોજાં ઊછળ્યાં હતા. હવાઈ-અલાસ્કામાં સુનામીની પહેલી લહેર ત્રાટકી હતી.
રશિયામાં આવેલો વિશાનક ભૂકંપ US-જાપાન પર પણ મોટી જોખમનો સંકેત છે આ ભૂકંપ. ભારતીય સમય મુજબ બુધવારે સવારે 4:54 વાગ્યે આ ભૂકંપ આવ્યો હતો. USGS એ જણાવ્યું હતું કે ભૂકંપનું કેન્દ્ર જમીનથી 19.3 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ હતું. આ ભૂકંપના કારણે ભારે જાનમાલનું નુકસાન થયું છે. ત્યારે જાણીએ કે આખરે આ ભૂકંપ કેમ આવે છે? ભૂકંપ આવે તો તેનાથી બચવા શું કરવું? અને દુનિયાના ઈતિહાસના સૌથી વિનાશક ભૂકંપો અંગેની જાણકારી પણ મેળવીએ.
ભૂકંપ એ કુદરતી આપત્તિ છે જે પૃથ્વીની અંદર થતી જ્યોલોજીકલ ક્રિયાઓના પરિણામે થાય છે. જ્યારે પૃથ્વીના ક્રસ્ટ (પૃથ્વીનું સપાટિયું સ્તર) હેઠળ આવેલા ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સ વચ્ચે ઘર્ષણ, દબાણ અથવા હલનચલન થાય છે ત્યારે ભૂકંપ સર્જાય છે. આ દબાણ જ્યારે સહનશક્તિની હદ વટાવે છે ત્યારે તે ઉર્જા તરંગો રૂપે બહાર પડે છે જેને આપણે “ભૂકંપ” કે ધરતીકંપ તરીકે અનુભવીએ છીએ.
ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ, જ્યાંથી ઉર્જાનું વિસ્ફોટ થાય છે, તેને "હિપોસેન્ટર" કહેવામાં આવે છે અને તેની સીધી ઉપરની જમીન પરની બિંદુને "એપિસેન્ટર" કહેવામાં આવે છે. ભૂકંપનો માપ રિક્ટર સ્કેલ પર થાય છે –1 થી 10 સુધીના સ્કેલમાં જેટલો વધુ આંકડો, તેટલો મોટો અને વિનાશક ભૂકંપ.
ભૂકંપથી બચવા માટે શું કરવું?
ભૂકંપ સમયે જીવ બચાવવો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. નીચે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સલામતીના પગલાં આપેલા છે:
ભૂકંપ પહેલા:
તમારા ઘરના સુરક્ષિત ભાગો જાણો (ટેબલ નીચે, દરવાજાની ચૌખઠી વગેરે).
ફર્નિચર, મિરર અને ભારે વસ્તુઓ સારી રીતે દિવાલ સાથે બાંધો.
ફર્સ્ટ એઇડ કિટ, ટોર્ચ અને જરૂરી દવાઓ તૈયાર રાખો.
ભૂકંપ દરમિયાન:
શાંતિ જાળવો.
જો ઘરના અંદર હોવ તો ટેબલ નીચે છુપાવા જઈએ, નઝદીકી દીવાલ સાથે ચોટી જઈએ.
બારણાં અને વિન્ડોઝથી દૂર રહો.
લિફ્ટમાં નહીં, સીડી વાપરો.
ભૂકંપ પછી:
ગેસ લીક કે ઇલેક્ટ્રિક વાયર ચેક કરો.
જરૂરી કિસ્સામાં બહાર જાવ, પણ જમીન ધસી જવાની શક્યતા હોવી જોઈએ.
બચાવ ટીમોની મદદ કરો અને ગુમ થયેલા લોકો વિશે જાણ કરો.
દુનિયામાં ભૂકંપનો ઇતિહાસ:
ભૂકંપનો ઇતિહાસ પ્રાચીન સમયથી મળતો આવે છે. અહીં કેટલાક સૌથી વિનાશક ભૂકંપોનું ઉદાહરણ છે:
1. ચાઈના – શાંસી ભૂકંપ (1556)
તારીખ: 23 જાન્યુઆરી, 1556
સ્થળ: શાંસી પ્રાંત, ચીન
રિક્ટર સ્કેલ: આશરે 8.0 (અનુમાનિત)
મૃત્યુઓ: અંદાજે 8,30,000
વિગત: ઇતિહાસમાં આ ભૂકંપ સૌથી વધુ જાનહાનિ વાળો છે. ઘણા લોકો ગુફાઓ અને માટીનાં ઘરોમાં રહેતા હોવાથી ભૂકંપે તેમને જીવતાં દફન કરી દીધા.
2. 1755 – લિસ્બન, પોર્ટુગલ: 8.5થી વધુ રિક્ટર સ્કેલ સાથે, 50,000થી વધુ મોત.
3. 1906 – સાન ફ્રાન્સિસ્કો, યુએસએ: 7.9 રિક્ટર, શહેરનો મોટો ભાગ તબાહ.
4. હૈતિ ભૂકંપ (2010)
તારીખ: 12 જાન્યુઆરી, 2010
સ્થળ: પોર્ટ-ઓ-પ્રિન્સ, હૈતિ
રિક્ટર સ્કેલ: 7.0
મૃત્યુઓ: 2,30,000 થી વધુ
વિગત: આ ભૂકંપે હૈતિની રાજધાની સહિત મોટી વસતિને નષ્ટ કરી દીધી. સરકારની અને આરોગ્ય વ્યવસ્થાની અસ્થિરતાએ નુકસાન વધુ વધાર્યું. રાહત કામગીરી માટે આખા વિશ્વને જડવું પડ્યું.
5. ઈન્ડોનેશિયા – સુનામી સાથેનો ભૂકંપ (2004)
તારીખ: 26 ડિસેમ્બર, 2004
સ્થળ: સુમાત્રા, ઈન્ડોનેશિયા
રિક્ટર સ્કેલ: 9.1
મૃત્યુઓ: 2,30,000 થી વધુ (14 દેશોમાં)
વિગત: આ ભૂકંપ પછી આવેલી સુનામી એ દક્ષિણ એશિયાના સમુદ્ર કિનારાઓને ખંખેરી નાખ્યા. ભારત, શ્રીલંકા, થાઈલેન્ડ અને ઈન્ડોનેશિયાને ભારે નુકસાન થયું.
6. જાપાન – ટોહોકુ ભૂકંપ અને સુનામી (2011)
તારીખ: 11 માર્ચ, 2011
સ્થળ: ટોહોકુ પ્રદેશ, જાપાન
રિક્ટર સ્કેલ: 9.0
મૃત્યુઓ: 18,000 થી વધુ
વિગત: જાપાનના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો ભૂકંપ હતો. તેનાથી ફૂક્શિમા દૈચી ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટમાં દુર્ઘટના સર્જાઈ – જેને વૈશ્વિક પડઘા પડ્યા.
7. ભારતીય ઇતિહાસમાં – ભુજ, ગુજરાત (2001)
તારીખ: 26 જાન્યુઆરી, 2001
સ્થળ: ભુજ, કચ્છ, ગુજરાત
રિક્ટર સ્કેલ: 7.7
મૃત્યુઓ: લગભગ 20,000
વિગત: ભારતના ગણતંત્ર દિનના દિવસે આવેલા આ ભૂકંપે સમગ્ર કચ્છ જિલ્લાને ધૂળીસમાન કરી દીધો. લાખો ઘરો તૂટી પડ્યા અને હજારો લોકો ઘાયલ થયા.
8. પેરુ – Ancash ભૂકંપ (1970)
તારીખ: 31 મે, 1970
સ્થળ: પેરુ
રિક્ટર સ્કેલ: 7.9
મૃત્યુઓ: 70,000 થી વધુ
વિગત: ભૂકંપ પછી હિમપાત થયો, જેના કારણે Yungay શહેર ધ્વસ્ત થયું. પૂરું શહેર પૃથ્વી સાથે સમાઈ ગયું.
9. ઇરાન – ભમ ભૂકંપ (2003)
તારીખ: 26 ડિસેમ્બર, 2003
સ્થળ: ભમ શહેર, ઈરાન
રિક્ટર સ્કેલ: 6.6
મૃત્યુઓ: 26,000 થી વધુ
વિગત: ઇરાનના ઇતિહાસમાં સૌથી વિનાશક ભૂકંપોમાંનો એક. શહેરના ઐતિહાસિક કિલ્લા સહિત મોટાભાગના માળખા જમીનદોસ્ત થઈ ગયા.
10. 1906 – સાન ફ્રાન્સિસ્કો, યુએસએ: 7.9 રિક્ટર, શહેરનો મોટો ભાગ તબાહ
આ દુર્ઘટનાઓ આપણને યાદ અપાવે છે કે કુદરતી આપત્તિઓ અટકાવી શકાતી નથી, પણ યોગ્ય તૈયારી અને અવેરનેસ દ્વારા નુકસાન ઘટાડી શકાય છે. આધુનિક ટેકનોલોજી અને ભૌગોલિક અનુસંધાનો હવે વધુ ઝડપી ચેતવણી અને બચાવ માટે મદદરૂપ બની રહ્યાં છે.
