દેશભરમાં વધી રહેલા સાયબર ફ્રોડના બનાવો પાછળ માત્ર કોલ સેન્ટર કે બેંકિંગ છેતરપિંડી જ જવાબદાર નથી, પરંતુ તેની પાછળ ટેક્નોલોજી આધારિત એક સુનિયોજિત ઇકોસિસ્ટમ કાર્યરત હોવાનું સુરત શહેર સાયબર ક્રાઇમ સેલની તપાસમાં સામે આવ્યું છે. સુરત પોલીસે ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુરમાંથી 18 વર્ષ અને 6 મહિનાના રોહિત વીરેન્દ્રસિંહ શાક્યની ધરપકડ કરીને એવા નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો છે, જે દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં સક્રિય સાયબર ગુનેગારોને ડિજિટલ સાધનો ઉપલબ્ધ કરાવતું હતું.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, રોહિત શાક્ય માત્ર 11મું ધોરણ પાસ છે, પરંતુ અત્યંત નાની ઉંમરથી પ્રોગ્રામિંગ, એન્ડ્રોઇડ એપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત ટેક્નોલોજીમાં પારંગત બની ગયો હતો. તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે તેણે આશરે 16 વર્ષની ઉંમરથી જ નકલી અને વાયરસયુક્ત APK ફાઇલો તૈયાર કરવાનું શરૂ કર્યું હતું અને તે દેશના વિવિધ સાયબર ગેંગને કસ્ટમાઇઝ્ડ એપ્લિકેશનો પૂરી પાડતો હતો.
સુરતના એક કેસથી ખુલ્યો દેશવ્યાપી નેટવર્ક
આ સમગ્ર તપાસની શરૂઆત સુરતના એક નાગરિક સાથે થયેલી સાયબર છેતરપિંડીની ફરિયાદથી થઈ હતી. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, 15થી 18 મે, 2026 દરમિયાન ફરિયાદીને વોટ્સએપ પર પંજાબ નેશનલ બેંકની સત્તાવાર એપ જેવી દેખાતી 'PNB One.apk' નામની ફાઇલ મોકલવામાં આવી હતી. એપ્લિકેશન અસલી હોવાનું માનીને ફરિયાદીએ તેને પોતાના મોબાઇલમાં ઇન્સ્ટોલ કરી હતી.
આ પણ વાંચો : ગુજરાતમાં મેઘરાજાનું મહાતાંડવ થશે શરૂ : આજથી 6 દિવસ આ જિલ્લાઓમાં પડશે અતિભારે વરસાદ, હવામાન વિભાગે કરી આગાહી
એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ થતાં જ મોબાઇલ ફોન પર હુમલાખોરોનું નિયંત્રણ સ્થાપિત થઈ ગયું હતું. ત્યારબાદ થોડા જ સમયમાં ફરિયાદીના પ્રાઇમ કો-ઓપરેટિવ બેંકના ખાતામાંથી રૂપિયા 5 લાખ યુનિયન બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા હતા. ઘટનાની જાણ થતાં જ ફરિયાદીએ રાષ્ટ્રીય સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર ફરિયાદ નોંધાવી હતી, જેના આધારે સુરત સાયબર ક્રાઇમ સેલે ગુનો દાખલ કરીને તપાસ શરૂ કરી હતી.
કાનપુરની હોટલમાં દરોડો, ડિજિટલ પુરાવા પણ કબજે
તપાસ દરમિયાન વિવિધ ટેક્નિકલ ઇનપુટ, ડિજિટલ ટ્રેકિંગ અને ઇન્ટેલિજન્સના આધારે સુરત પોલીસ આરોપી સુધી પહોંચી હતી. એડિશનલ પોલીસ કમિશનર ડો. કરણ રાજ સિંહ વાઘેલાના માર્ગદર્શન હેઠળ સાયબર ક્રાઇમ અને આઇટી નિષ્ણાતોની વિશેષ ટીમે ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર ખાતે દરોડો પાડીને રોહિત શાક્યની ધરપકડ કરી હતી.
પોલીસે આરોપી પાસેથી લેપટોપ, મોબાઇલ ફોન સહિતના ડિજિટલ ઉપકરણો પણ જપ્ત કર્યા છે. આ ઉપકરણોની ફોરેન્સિક તપાસ દ્વારા દેશભરમાં કાર્યરત અન્ય સાયબર ગુનેગારો અને તેમના નેટવર્ક અંગે વધુ માહિતી મળવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
સબસ્ક્રિપ્શન મોડલ પર વેચાતાં સાયબર હુમલાના ટૂલ્સ
પોલીસ પૂછપરછ દરમિયાન સાયબર ગુનાનું એક સુવ્યવસ્થિત બિઝનેસ મોડલ સામે આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. તપાસ મુજબ, આરોપી બે અલગ પ્રકારની એપ્લિકેશન તૈયાર કરતો હતો. પ્રથમ 'વિક્ટિમ એપ્લિકેશન', જે સામાન્ય લોકોને મોકલી તેમના ફોનમાં ઇન્સ્ટોલ કરાવવામાં આવતી હતી. બીજી 'એડમિન એપ્લિકેશન', જેના માધ્યમથી સાયબર ગુનેગારો પીડિતના મોબાઇલમાં આવતા OTP, બેંકિંગ માહિતી, એસએમએસ અને અન્ય સંવેદનશીલ વિગતો પોતાના ઉપકરણમાં રિયલ-ટાઇમમાં જોઈ શકતા હતા.
તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આરોપી આ સોફ્ટવેર પ્રથમ મહિના માટે રૂ. 15,000માં ઉપલબ્ધ કરાવતો હતો. ત્યારબાદ તેનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવા દર મહિને સમાન રકમ સબસ્ક્રિપ્શન તરીકે વસૂલવામાં આવતી હતી. ગ્રાહકોની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ પ્રકારની કસ્ટમાઇઝ્ડ એપ્લિકેશન પણ તૈયાર કરવામાં આવતી હતી.
આ પણ વાંચો: આણંદની 4 વર્ષની દીકરીને આખરે મળ્યો ન્યાય : દુષ્કર્મ-હત્યાનો આરોપી સુરેશ પરમાર પોલીસ એન્કાઉન્ટરમાં ઠાર
જાણીતી બેંકો અને બ્રાન્ડના નામે બનાવતો નકલી એપ્સ
પોલીસના જણાવ્યા મુજબ આરોપી દેશની જાણીતી બેંકો અને બ્રાન્ડ્સના નામે હૂબહૂ દેખાતી નકલી એન્ડ્રોઇડ એપ્લિકેશન તૈયાર કરતો હતો. તેમાં PNB, SBI, Axis Bank, UCO Bank સહિત અન્ય બેંકિંગ એપ્સનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત BigBasket, American Express Credit Card તેમજ RTO ચલાન પેમેન્ટ જેવી સેવાઓના નામે પણ નકલી એપ્લિકેશન અને ફિશિંગ લિંક્સ તૈયાર કરવામાં આવતી હતી.
સાયબર ગુનેગારો આ એપ્લિકેશનો વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા માધ્યમો દ્વારા લોકોને મોકલી તેમને ઇન્સ્ટોલ કરવા પ્રેરિત કરતા હતા. એપ ઇન્સ્ટોલ થયા પછી મોબાઇલ પર હુમલાખોરોનું નિયંત્રણ સ્થાપિત થતું અને ત્યારબાદ બેંકિંગ છેતરપિંડીને અંજામ આપવામાં આવતો હતો.
જામતારા સહિત અનેક રાજ્યોના નેટવર્ક સાથે કડી
પ્રાથમિક તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આરોપી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવતી એપ્લિકેશનોનો ઉપયોગ ઝારખંડના કુખ્યાત જામતારા વિસ્તાર ઉપરાંત હરિયાણા અને રાજસ્થાનમાં કાર્યરત સાયબર ગેંગ દ્વારા પણ કરવામાં આવતો હતો. પોલીસ હવે આરોપીના ડિજિટલ વ્યવહારો, ટેલિગ્રામ ચેનલો, ગ્રાહકો અને નાણાકીય લેવડદેવડની વિગતવાર તપાસ કરી રહી છે.
તપાસ એ દિશામાં પણ આગળ વધી રહી છે કે આરોપીએ અત્યાર સુધી કેટલા સાયબર ગુનેગારોને આવા સોફ્ટવેર ઉપલબ્ધ કરાવ્યા હતા અને તેના કારણે દેશભરમાં કેટલા લોકો સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા હોઈ શકે.
આ પણ વાંચો: ગોંડલ તાલુકા પંચાયતમાં AAPને ઝટકો : વાસાવડના સભ્ય કાજલબેન મુળીયા ભાજપમાં જોડાયા
સામાન્ય લોકો માટે શું છે ચેતવણી?
સાયબર નિષ્ણાતો સતત સલાહ આપે છે કે કોઈપણ APK ફાઇલ, ખાસ કરીને વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ અથવા એસએમએસ મારફતે મળતી એપ્લિકેશન ક્યારેય ઇન્સ્ટોલ ન કરવી જોઈએ. બેંક અથવા સરકારી વિભાગની એપ્લિકેશન હંમેશા Google Play Store અથવા Apple App Store જેવા સત્તાવાર પ્લેટફોર્મ પરથી જ ડાઉનલોડ કરવી જોઈએ.
જો કોઈ અજાણી એપ ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ ફોન અસામાન્ય રીતે વર્તે, OTP આપોઆપ વાંચાતા હોય અથવા બેંક ખાતામાંથી અનધિકૃત વ્યવહારો જોવા મળે તો તરત જ બેંકનો સંપર્ક કરવો, સંબંધિત એકાઉન્ટ બ્લોક કરાવવું અને રાષ્ટ્રીય સાયબર હેલ્પલાઇન 1930 અથવા સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવી જરૂરી છે.
સુરત સાયબર ક્રાઇમ સેલની આ કાર્યવાહી માત્ર એક આરોપીની ધરપકડ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશભરમાં સક્રિય સાયબર ઠગોને ટેક્નિકલ સપોર્ટ પૂરો પાડતા નેટવર્ક સુધી પહોંચવામાં મહત્વપૂર્ણ સફળતા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. આગામી તપાસમાં આ સમગ્ર સાયબર ઇકોસિસ્ટમ અંગે વધુ મોટા ખુલાસા થવાની શક્યતા છે.
