'અનશન પૂર્ણ થયું છે, આંદોલન નહીં' : વાંગચુકે પારણાં કર્યા બાદ અભિજિત દીપકેનું નિવેદન

સોનમ વાંગચુકે 26 દિવસ લાંબા અનિશ્ચિત ઉપવાસનો અંત લાવ્યા બાદ દેશના પરીક્ષા તંત્ર અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને ચાલી રહેલા આંદોલને નવો વળાંક લીધો છે. ગુરુવારે મધરાત બાદ ગુરુગ્રામની મેદાંતા હોસ્પિટલમાં કેન્દ્રીય મંત્રી જે.પી. નડ્ડા અને કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહની હાજરીમાં વાંગચુકે પારણાં કર્યા હતા. લાંબા ઉપવાસના કારણે તેમની તબિયત બગડતાં તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તબીબી દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા. વાંગચુકે 28 જૂનથી ઉપવાસ શરૂ કર્યો હતો અને આંદોલન દરમિયાન પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા, પેપર લીક સામે કડક કાર્યવાહી અને જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓને રાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવ્યા હતા.

વાંગચુકના પારણાં બાદ સામે આવેલા દૃશ્યોમાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ તેમને પથારીમાં બેસવામાં મદદ કરતા જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે જે.પી. નડ્ડાએ તેમને પ્રથમ ઘૂંટ પીવડાવી ઉપવાસ સમાપ્ત કરાવ્યો હતો. તેમની પત્ની ગીતાંજલિ અંગમો અને લેહ-લદ્દાખ એપેક્સ બોડીના વરિષ્ઠ નેતાઓ પણ આ પ્રસંગે હાજર રહ્યા હતા. વાંગચુકે પોતે જણાવ્યું હતું કે સરકાર સાથે લાંબી વાટાઘાટો, વિવિધ મુદ્દાઓ અંગે મળેલા આશ્વાસનો અને દેશમાં કોઈપણ પ્રકારની હિંસક અથવા અપ્રિય સ્થિતિ ઊભી ન થાય તે ચિંતાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે ઉપવાસ સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.

વાંગચુકે ઉપવાસ તોડ્યો

વાંગચુકના નિર્ણય પછી સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું આંદોલનનો અંત આવી ગયો છે? ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર તેનો જવાબ 'ના' છે. કોકરોચ જનતા પાર્ટી સાથે જોડાયેલા અભિજિત દીપકેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વાંગચુકનું અનશન સમાપ્ત થયું છે, પરંતુ તેમની આગેવાની હેઠળની વિરોધની રાજકીય અને સામાજિક લડત ચાલુ રહેશે. આંદોલનકારીઓની મુખ્ય માંગોમાં કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા ઉપરાંત પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધારા અને પેપર લીક સામે વધુ કડક જવાબદારીનો સમાવેશ થાય છે.

અભિજિત દીપકેના વલણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વાંગચુકનું ઉપવાસ સમાપ્ત કરવું અને સમગ્ર આંદોલન સમાપ્ત થવું બંને અલગ બાબતો છે. વિરોધ પક્ષ અને આંદોલન સાથે જોડાયેલા જૂથોનું માનવું છે કે માત્ર કડક કાયદાની જાહેરાત પૂરતી નથી; પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં ખામીઓ ક્યાં થઈ, જવાબદારી કોની નક્કી થાય અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને થયેલા નુકસાનનું નિરાકરણ કેવી રીતે આવે તે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી જંતર-મંતર સહિતના સ્થળોએ શાંતિપૂર્ણ વિરોધ ચાલુ રાખવાની વાત સામે આવી છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આંદોલનના નેતાઓ સરકાર સાથેની વાતચીત માટે તૈયાર છે, પરંતુ શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા સહિતની માંગણીઓ પર તેઓ હજુ પણ અડગ છે.

આ પણ વાંચો: NEET વિવાદ મામલે 26 દિવસે સોનમ વાંગચુકના ઉપવાસનો આવ્યો અંત : જેપી નડ્ડાએ પારણાં કરાવ્યાં

સરકાર સાથેની ચર્ચામાં કયા મુદ્દાઓ મહત્વના બન્યા?

વાંગચુકના ઉપવાસના અંત પહેલાં સરકાર અને આંદોલનકારીઓ વચ્ચે થયેલી ચર્ચામાં પરીક્ષા વ્યવસ્થા અને પેપર લીકનો મુદ્દો કેન્દ્રસ્થાને રહ્યો હતો. વાંગચુકે જણાવ્યું હતું કે સરકાર તરફથી મળેલા આશ્વાસનોમાં પેપર લીક અને પરીક્ષા પ્રણાલીની જવાબદારી અંગે સંસદમાં ચર્ચા કરવાનો મુદ્દો સામેલ છે. આ ઉપરાંત તાજેતરના NEET વિવાદ સાથે જોડાયેલા સંજોગોમાં આત્મહત્યા કરનારા વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોને વળતર આપવાના પ્રશ્ન પર પણ સરકાર તરફથી સકારાત્મક વિચારણાની વાત કરવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. જોકે, આ મુદ્દે અંતિમ નિર્ણય, વળતરની રકમ અથવા અમલની સમયમર્યાદા અંગે સ્પષ્ટ સરકારી જાહેરાત હજુ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

આ ઉપરાંત શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન કરનારા લોકો સામે નોંધાયેલા કેસો અંગે પણ સરકારના સકારાત્મક વલણની વાત સામે આવી છે. જંતર-મંતર પરના પ્રદર્શન અને સંસદ માર્ચ સાથે જોડાયેલા કેસોમાં રાહત અંગે વિચારણા કરવાની ખાતરી મળ્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, અહીં પણ 'આશ્ર્વાસન' અને 'અંતિમ કાનૂની નિર્ણય' વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. કેસો પાછા ખેંચવા કે કાર્યવાહી અટકાવવાનો અંતિમ નિર્ણય સત્તાવાર પ્રક્રિયા દ્વારા જ થશે. તેથી આગામી દિવસોમાં સરકાર તરફથી આ અંગે સ્પષ્ટ આદેશ અથવા કાર્યવાહી થાય છે કે નહીં તે મહત્વનું રહેશે.

65 સાંસદોની અપીલ અને વાંગચુકના નિર્ણય પાછળની રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ

વાંગચુકે ઉપવાસ સમાપ્ત કરતા પહેલાં જણાવ્યું હતું કે વિવિધ રાજકીય પક્ષોના આશરે 65 સાંસદોએ તેમની મુલાકાત લીધી હતી અથવા ઉપવાસ સમાપ્ત કરવાની અપીલ કરી હતી. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે મુદ્દો માત્ર એક વ્યક્તિના ઉપવાસ પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી, પરંતુ દેશની પરીક્ષા વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા અંગેની વ્યાપક રાજકીય ચર્ચામાં ફેરવાયો છે. વિપક્ષી પક્ષો અને યુવા સંગઠનો દ્વારા પણ આ મુદ્દે સરકાર પર દબાણ વધારવામાં આવ્યું છે.

વાંગચુકે પોતે પણ આંદોલન સાથે જોડાયેલા લોકોને શાંતિ જાળવવા અને કોઈપણ પ્રકારની હિંસા ન થવા દેવાની અપીલ કરી હતી. તેમનો ઉપવાસ સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય પણ સંભવિત હિંસક પરિસ્થિતિ અંગેની ચિંતાઓ સાથે જોડાયેલો હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. આ સંદર્ભમાં સરકાર અને આંદોલનકારીઓ બંને માટે આગામી પડકાર એ રહેશે કે વિરોધ લોકશાહી અને શાંતિપૂર્ણ માધ્યમોથી ચાલુ રહે અને સાથે જ પરીક્ષા વ્યવસ્થાના મૂળ પ્રશ્નો પર ગંભીર ચર્ચા થાય.

આ પણ વાંચો: આંખમાં ઈજા થાય કે ટિયર ગેસ ઘૂસી જાય તો તરત શું કરવું? : એક ભૂલથી આંખને થઈ શકે છે કાયમી નુકસાન

પીએમ મોદીએ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય માટે વ્યક્ત કરી ચિંતા

સોનમ વાંગચુકે 26 દિવસ બાદ ઉપવાસ સમાપ્ત કર્યા પછી પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પણ તેમના સ્વાસ્થ્યને લઈને પ્રતિક્રિયા આપી હતી. પ્રધાનમંત્રી વાંગચુકને તબીબોની સલાહનું પાલન કરવા અને વહેલી તકે સ્વસ્થ થવાની શુભેચ્છા પાઠવી હતી. લાંબા ઉપવાસ બાદ વાંગચુકનું સ્વાસ્થ્ય હવે તબીબી દેખરેખ હેઠળ રહેવાનું છે અને તેમના શરીરને સામાન્ય સ્થિતિમાં આવવા માટે સમય લાગી શકે છે. જોકે, રાજકીય રીતે જોવામાં આવે તો પીએમ મોદીની પ્રતિક્રિયા અને વાંગચુકના ઉપવાસના અંત વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ તફાવત છે. સરકાર તરફથી પેપર લીક સામે કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં સુધારા અંગેના સંકેતો મળ્યા છે, પરંતુ આંદોલનકારીઓ હજુ પણ વધુ વ્યાપક જવાબદારીની માંગ કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાનો મુદ્દો હજી ઉકેલાયો નથી. પરિણામે સરકાર અને આંદોલન વચ્ચેનો સંઘર્ષ સમાપ્ત થયો છે એવું કહેવું વહેલું ગણાશે.

સરકારના વચનોની કસોટી

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં હવે સૌથી મહત્વપૂર્ણ તબક્કો સરકારના આશ્વાસનોના અમલનો રહેશે. પેપર લીક સામે કડક કાયદો લાવવાની વાત, સંસદમાં પરીક્ષા વ્યવસ્થા પર ચર્ચા, અસરગ્રસ્ત પરિવારો માટે વળતર અને વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા કેસો અંગે રાહત. આ તમામ મુદ્દાઓ પર સરકાર કયા નક્કર પગલાં લે છે તે આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે. પીએમ મોદીએ પેપર લીકના આરોપીઓ સામે ઝડપી કાર્યવાહી અને કડક કાયદાકીય માળખાની દિશામાં પગલાં લેવાની વાત કરી છે, પરંતુ આંદોલનકારીઓનું કહેવું છે કે માત્ર દંડાત્મક કાયદો પૂરતો નથી અને સમગ્ર પરીક્ષા પ્રણાલીમાં માળખાકીય સુધારા જરૂરી છે.

આથી સોનમ વાંગચુકના 26 દિવસના ઉપવાસનો અંત એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કાનો અંત છે, પરંતુ પરીક્ષા વ્યવસ્થા અંગેની લડાઈનો નહીં. અભિજિત દીપકે અને અન્ય આંદોલનકારીઓ હવે સરકાર સાથેની

આગામી વાતચીત અને તેના પરિણામો પર નજર રાખશે. વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ માટે પણ આ મુદ્દો માત્ર રાજકીય વિરોધનો વિષય નથી, પરંતુ તેમની મહેનત, કારકિર્દી અને ભવિષ્યની વિશ્વસનીયતા સાથે સીધો જોડાયેલો છે. હવે જો સરકાર પોતાના આશ્વાસનોને સમયબદ્ધ રીતે અમલમાં મૂકે છે તો આંદોલનને ઉકેલ તરફ લઈ જવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે; જો આશ્વાસનો માત્ર ચર્ચા સુધી સીમિત રહે, તો વિરોધ ફરી વધુ તીવ્ર બનવાની સંભાવના રહેશે. હાલ એક વાત સ્પષ્ટ છે. વાંગચુકનું અનશન પૂરું થયું છે, પરંતુ પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં જવાબદારી અને સુધારાની માંગને લઈને આંદોલન હજુ જીવંત છે.