દેશભરમાં વધી રહેલી આકરી ગરમી વચ્ચે લોકો એસી અને કૂલર પર વધુ નિર્ભર બનતા જઈ રહ્યા છે. ખાસ કરીને બિલ્ડિંગના ઉપરના માળે રહેતા લોકો માટે ઉનાળામાં ઘરનું તાપમાન અસહ્ય બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં વૈજ્ઞાનિકોએ એક એવી નવીન ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે, જે ભવિષ્યમાં ગરમી સામે લડવામાં મોટી મદદરૂપ બની શકે છે. સંશોધકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું એક વિશેષ ‘સ્માર્ટ પેઇન્ટ’ ઘરની છત અને દિવાલોને નોંધપાત્ર રીતે ઠંડી રાખી શકે છે. અહેવાલો મુજબ આ ખાસ પેઇન્ટ સૂર્યપ્રકાશના લગભગ 97 ટકા કિરણોને પરાવર્તિત (રિફ્લેક્ટ) કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. પરિણામે છત પર ગરમીનું શોષણ ખૂબ ઓછું થાય છે અને ઘરની અંદરનું તાપમાન નિયંત્રિત રહે છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે આ સ્માર્ટ પેઇન્ટ?
આ પેઇન્ટ ખાસ પ્રકારના પોલિમરથી બનાવવામાં આવ્યું છે. આ પોલિમરમાં અસંખ્ય સૂક્ષ્મ છિદ્રો હોય છે, જે ગરમીને દૂર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ પેઇન્ટ ‘પેસિવ ડે-ટાઇમ રેડિયેટિવ કૂલિંગ’ (Passive Daytime Radiative Cooling) ટેક્નોલોજી પર કાર્ય કરે છે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, સૂર્યમાંથી આવતી ગરમીને આ પેઇન્ટ શોષી લેવાને બદલે તેને પાછી વાતાવરણની બહાર અવકાશ તરફ પરાવર્તિત કરી દે છે. જેના કારણે સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય છતની તુલનામાં ઘણું ઓછું રહે છે.
ટેસ્ટિંગમાં મળ્યા ચોંકાવનારા પરિણામો
વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલી પરીક્ષણ પ્રક્રિયામાં જાણવા મળ્યું છે કે આ સ્માર્ટ પેઇન્ટ લગાવવામાં આવેલી છત સામાન્ય છતની સરખામણીએ આશરે 25 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધુ ઠંડી રહી શકે છે. આ ઉપરાંત આસપાસના વાતાવરણની સરખામણીએ પણ સપાટીનું તાપમાન લગભગ 6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ ઓછું નોંધાયું હતું. જેના કારણે ઘરની અંદર ગરમીનો પ્રવેશ ઘટે છે અને રૂમનું તાપમાન વધુ આરામદાયક રહે છે.
હવામાંથી પાણી પણ બનાવી શકે છે
આ સ્માર્ટ પેઇન્ટની એક વધુ રસપ્રદ વિશેષતા એ છે કે તે હવામાં રહેલી ભેજને પાણીના ટીપાંમાં પરિવર્તિત કરી શકે છે. કારણ કે પેઇન્ટની સપાટી આસપાસની હવા કરતાં વધુ ઠંડી રહે છે, તેથી હવામાં રહેલી ભેજ તેના સંપર્કમાં આવીને સંઘનિત થાય છે અને પાણીના ટીપાંનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ પ્રક્રિયા શિયાળાની સવારમાં ઘાસ પર જોવા મળતા ઝાકળના ટીપાં જેવી જ છે. સંશોધકો માને છે કે ભવિષ્યમાં આ ટેક્નોલોજી ગરમી ઘટાડવા ઉપરાંત પાણી સંચય માટે પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: દિલ્હીની હોટેલમાં આગ બાદ સુરત ફાયર વિભાગ એક્શનમાં : શહેરભરની હોટેલ-રેસ્ટોરન્ટમાં કરાઈ તપાસ
ભારત જેવા દેશો માટે બની શકે છે આશીર્વાદ
ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશોમાં દર વર્ષે તાપમાનના નવા રેકોર્ડ સર્જાઈ રહ્યા છે. અનેક શહેરોમાં ઉનાળામાં 45થી 50 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી તાપમાન પહોંચે છે. આવી સ્થિતિમાં સ્માર્ટ કૂલિંગ પેઇન્ટ જેવી ટેક્નોલોજી રહેણાંક અને વ્યાવસાયિક ઈમારતો માટે અસરકારક વિકલ્પ બની શકે છે. ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારોમાં જ્યાં કોંક્રિટના બાંધકામો ગરમી વધારે છે, ત્યાં આ પ્રકારની કૂલિંગ ટેક્નોલોજીથી લોકોના જીવનમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર આવી શકે છે.
આ પણ વાંચો: 99 લાખ 99 હજાર 999 દેવતાઓનું રહસ્ય! : ત્રિપુરાના પથ્થરમાં કોતરાયેલા શિવશિલ્પોની અજાણી કથા
હાલ બજારમાં ઉપલબ્ધ નથી
જો કે આ સ્માર્ટ પેઇન્ટ વિશે રસપ્રદ દાવાઓ કરવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ હાલમાં તેનું વ્યાવસાયિક વેચાણ શરૂ થયું નથી. હાલ ઓસ્ટ્રેલિયામાં આ પેઇન્ટ પર વિવિધ તબક્કામાં કડક પરીક્ષણ ચાલી રહ્યું છે. સંશોધકો તેની કાર્યક્ષમતા, ટકાઉપણું અને વિવિધ હવામાન પરિસ્થિતિઓમાં તેના પ્રભાવનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે. મહત્વની વાત એ છે કે આ પેઇન્ટને સામાન્ય પેઇન્ટની જેમ જ રોલર અથવા સ્પ્રે દ્વારા દિવાલો અને છત પર સરળતાથી લગાવી શકાય તેવી રીતે વિકસાવવામાં આવ્યું છે.
ભવિષ્યમાં બદલાઈ શકે છે ઘર ઠંડું રાખવાની રીત
વિશ્વભરમાં ઊર્જા બચત અને પર્યાવરણમૈત્રી ટેક્નોલોજી તરફ વધતા ઝુકાવ વચ્ચે સ્માર્ટ પેઇન્ટ એક મહત્વપૂર્ણ શોધ તરીકે સામે આવ્યું છે. જો આ ટેક્નોલોજી સફળ સાબિત થશે તો ભવિષ્યમાં ઘરો અને ઓફિસોને ઠંડા રાખવા માટે એસીની જરૂરિયાતમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં થઈ રહેલી આવી નવીનતાઓ માત્ર આરામ જ નહીં, પરંતુ ઊર્જા બચત અને પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં પણ મહત્વનું યોગદાન આપી શકે છે.
