Century’s Worst Rain Ravages Satara: પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્રમાં સતત અને ભારે વરસાદ વરસી રહ્યો છે, જેના કારણે સાતારા જિલ્લામાં ભારે તબાહી મચી છે. રાજ્ય સરકારના સૂત્રોએ મંગળવારે જણાવ્યું હતું કે, અહીંના લોકપ્રિય હિલ સ્ટેશન મહાબળેશ્વરમાં ૨૪ કલાકની અંદર ૫૧૩ મીમી જેટલો રેકોર્ડબ્રેક વરસાદ નોંધાયો છે, જે આ પ્રદેશમાં સદીનો એક દિવસમાં પડેલો સૌથી વધુ વરસાદ છે. આ અવિરત વરસાદને કારણે સાતારા જિલ્લાના પશ્ચિમ પહાડી વિસ્તારોમાં સામાન્ય જનજીવન સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે.
તાજેતરમાં પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્રના પ્રખ્યાત હિલ સ્ટેશન મહાબળેશ્વરમાં કુદરતનું સૌથી રૌદ્ર સ્વરૂપ જોવા મળ્યું છે. અહીં માત્ર ૨૪ કલાકમાં જ ૫૧૩ મીમી (આશરે ૨૦ ઇંચ) જેટલો અભૂતપૂર્વ વરસાદ ખાબક્યો છે. આ આંકડો સામાન્ય નથી; આ વિસ્તારમાં સદીનો (છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષનો) એક જ દિવસમાં નોંધાયેલો આ સૌથી વધુ વરસાદ છે. આ આકાશી આફતે પ્રશાસન અને પર્યાવરણવિદો બંનેને ચિંતામાં મૂકી દીધા છે. પરંતુ સૌથી મોટો સવાલ એ થાય છે કે શું આ ક્લાયમેટ ચેન્જ (હવામાન પરિવર્તન) ની અસર છે?
ચોંકાવનારા આંકડા અને બદલાતી પેટર્ન
મહાબળેશ્વર તેના ખુશનુમા હવામાન અને હરિયાળી માટે જાણીતું છે, પરંતુ ૨૪ કલાકમાં ૫૧૩ મીમી વરસાદ પડવો એ કોઈ સામાન્ય ચોમાસાની નિશાની નથી. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રકારની ઘટનાઓ સીધી રીતે વૈશ્વિક ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્લાયમેટ ચેન્જ તરફ ઈશારો કરે છે.
અતિશય તીવ્રતા (Extreme Rainfall Events)
હવે વરસાદના દિવસો ઘટી રહ્યા છે, પરંતુ જ્યારે પડે છે ત્યારે થોડા જ કલાકોમાં આખા મહિનાનો વરસાદ ખાબકી જાય છે. અરબી સમુદ્રનું તાપમાન સતત વધી રહ્યું છે, જેના કારણે હવામાં ભેજ ગ્રહણ કરવાની ક્ષમતા વધી છે. આ જ ભેજ પશ્ચિમ ઘાટની પહાડીઓ સાથે અથડાઈને 'ક્લાઉડબર્સ્ટ' અથવા વાદળ ફાટવા જેવી સ્થિતિ સર્જે છે. પહેલાં વરસાદ સમાન રીતે વહેંચાયેલો રહેતો, પરંતુ હવે 'શોર્ટ સ્પેલ, હાઈ ઇન્ટેન્સિટી' (ઓછા સમયમાં ભારે વરસાદ) નું પ્રમાણ વધ્યું છે, જે ક્લાયમેટ ચેન્જનું ક્લાસિક લક્ષણ છે.
વિનાશક અસરો અને બોધપાઠ
આ અસાધારણ વરસાદને કારણે મહાબળેશ્વર અને આસપાસના સાતારા જિલ્લામાં ભારે તબાહી મચી છે. ગ્રામીણ ઘાટના રસ્તાઓ પર મોટા પાયે ભૂસ્ખલન (landslides) થયું છે. વીજળીના થાંભલા અને વૃક્ષો ધરાશાયી થતાં કમ્યુનિકેશન સંપૂર્ણ ઠપ થઈ ગયું છે. નજીકના ખંડાળા તાલુકામાં પૂરના પાણી ઘરોમાં ઘૂસી જતાં ખેતી અને જનજીવનને વ્યાપક નુકસાન થયું છે. મહાબળેશ્વરના આ ચોંકાવનારા આંકડા એક ચેતવણી સમાન છે. જો આપણે હજુ પણ પ્રકૃતિના આ સંકેતોને ગંભીરતાથી નહીં લઈએ અને પહાડી વિસ્તારોમાં આડેધડ બાંધકામ તેમજ પર્યાવરણનું નુકસાન અટકાવીશું નહીં, તો આવી 'સદીની સૌથી મોટી આફતો' દર વર્ષની સામાન્ય ઘટના બની જશે. પ્રકૃતિ આપણને ચેતવી રહી છે, હવે બદલાવવાનો સમય આપણો છે.
મહાબળેશ્વરમાં માર્ગો બંધ અને વીજળી ગુલ
મહાબળેશ્વરમાં અનેક રસ્તાઓ પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા છે અને ભૂસ્ખલનની અનેક ઘટનાઓ સામે આવી છે. રસ્તાઓમાં તિરાડો પડવી, વૃક્ષો ધરાશાયી થવા અને વીજળીના તાર તૂટી જવાને કારણે મોટાભાગના વિસ્તારોમાં વીજ પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે અને કેટલાક ગામોનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. ગ્રામીણ ઘાટના રસ્તાઓ પર મોટા પાયે માટી ધસી પડવાને કારણે અને મોટા પથ્થરો પડવાને કારણે મુખ્ય વાહનવ્યવહારના માર્ગો બંધ થઈ ગયા છે, જેનાથી ટ્રાફિક સંપૂર્ણપણે થંભી ગયો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ૫૧૩ મીમીનો આ વરસાદ હવે સાતારાના ઈતિહાસમાં સૌથી વધુ વરસાદના રેકોર્ડ તરીકે નોંધાઈ ગયો છે, જે કુદરતનું રૌદ્ર સ્વરૂપ દર્શાવે છે.
પ્રશાસન હાઈ એલર્ટ પર
આ રેકોર્ડબ્રેક વરસાદને જોતાં સ્થાનિક પ્રશાસન હાઈ એલર્ટ પર છે અને નાગરિકોને અતિ જરૂરી કટોકટી સિવાય ઘરોમાંથી બહાર ન નીકળવા અપીલ કરી છે. જો કે આ પ્રદેશના પ્રખ્યાત ધોધ, તળાવો અને વેન્ના લેક (Venna Lake) સુંદર રીતે ઓવરફ્લો થઈ રહ્યા છે, પરંતુ આ મુશળધાર વરસાદ સ્થાનિક રહેવાસીઓ માટે મોટી આફત બની ગયો છે. વરસાદે મહાબળેશ્વર અને સાતારાના પશ્ચિમ પટ્ટાને ધમરોળી નાખ્યો છે અને અધિકારીઓ સંકેત આપી રહ્યા છે કે પરિસ્થિતિ સામાન્ય થવામાં ઘણો સમય લાગી શકે છે.
ખંડાળા તાલુકામાં પૂરની સ્થિતિ
ખંડાળા તાલુકાના અતિત ગામમાં રાતોરાત વાદળ ફાટવા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. પહાડો પરથી ભારે માત્રામાં પાણી નીચે આવવાને કારણે સ્થાનિક નદી-નાળાઓમાં અચાનક પૂર આવ્યું હતું. પૂરના પાણી સ્થાનિક મંદિરના પરિસરમાં ઘૂસી ગયા હતા અને આસપાસની શેરીઓ ધસમસતી નદીઓમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી. અહેવાલો અનુસાર, ઉભરાતા નાળાઓના કિનારે આવેલા અનેક ઘરોમાં પૂરના પાણી ઘૂસી જતાં ઘરવખરીના સામાન અને પાકને ભારે નુકસાન થયું છે. અસરગ્રસ્ત ગ્રામજનો અને ખેડૂતોએ સરકાર પાસે તાત્કાલિક નુકસાનીનો સત્તાવાર સર્વે (પંચનામું) કરી આર્થિક સહાય આપવાની માંગ કરી છે.
મહારાષ્ટ્રના અન્ય વિસ્તારોની સ્થિતિ
મરાઠવાડાને બાદ કરતાં રાજ્યના અન્ય વિવિધ વિસ્તારોમાં પણ ભારે વરસાદ ચાલુ છે. મુંબઈ અને તેના ઉપનગરોમાં ભારે વરસાદને પગલે સત્તાધીશોએ શાળાઓમાં રજા જાહેર કરી દીધી છે. મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (MSDMA) એ મંગળવારે સવારે એક અહેવાલ જાહેર કર્યો હતો, જેમાં રાજ્યભરમાં પડેલા ભારે વરસાદની વિગતો આપવામાં આવી છે..
જિલ્લો / વિસ્તાર | છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં નોંધાયેલો વરસાદ |
પાલઘર (રાજ્યમાં સૌથી વધુ) | ૨૦૩.૩ મીમી |
ઠાણે | ૧૧૬.૪ મીમી |
રાયગઢ | ૧૦૮.૭ મીમી |
મુંબઈ સબર્બન (ઉપનગર) | ૯૦.૪ મીમી |
પુણે | ૭૦.૯ મીમી |
ભારે ચોમાસુ વરસાદને કારણે મહારાષ્ટ્રના કેટલાક ભાગોમાં ગંભીર જળબંબોળની સ્થિતિ સર્જાઈ છે, નદીઓ ભયજનક સપાટીએ વહી રહી છે અને હવામાન સંબંધિત અકસ્માતોમાં જાનહાનિ પણ નોંધાઈ છે.
