નવી દિલ્હી: બજારમાં ખરીદી કરતી વખતે ઘણી વખત લોકો ઉતાવળમાં દુકાનદાર પાસેથી મળેલી રોકડ રકમની યોગ્ય રીતે તપાસ કરતા નથી. ખાસ કરીને 200 અને 500 રૂપિયાની નોટો લેતી વખતે ઘણી વખત લોકો માત્ર નોટનો રંગ કે કદ જોઈને જ સંતોષ માની લે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી નકલી ચલણી નોટોના કિસ્સાઓ સામે આવતા હોવાથી ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ લોકોને વધુ સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી છે. RBIના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક વ્યક્તિએ નોટ સ્વીકારતા પહેલાં તેમાં રહેલા સુરક્ષા ફીચર્સ (Security Features)ની તપાસ કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને 200 રૂપિયાની નોટમાં કેટલાક એવા વિશેષ સુરક્ષા ચિહ્નો આપવામાં આવ્યા છે, જેના આધારે અસલી અને નકલી નોટ વચ્ચે સરળતાથી તફાવત કરી શકાય છે. જો આ ચિહ્નો અંગે જાણકારી હશે તો છેતરપિંડીથી બચવું વધુ સરળ બની શકે છે.
પ્રકાશ સામે રાખતા '200' સ્પષ્ટ દેખાય છે
200 રૂપિયાની અસલી નોટની ડાબી બાજુ નીચેના ભાગમાં એક વિશિષ્ટ પારદર્શક (Transparent) સુરક્ષા વિસ્તાર આપવામાં આવ્યો છે. જ્યારે નોટને પ્રકાશ સામે રાખવામાં આવે છે ત્યારે આ ભાગમાં '200'નો આંક સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે. આ સુરક્ષા ફીચર નોટની અસલિયત ઓળખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જો આ નિશાની યોગ્ય રીતે ન દેખાય અથવા અસામાન્ય લાગે તો નોટની વધુ તપાસ કરવી જરૂરી છે.
દેવનાગરી લિપિમાં પણ લખાયેલો છે મૂલ્ય આંક
RBIએ 200 રૂપિયાની નોટમાં ભારતીય ભાષાઓને મહત્વ આપતાં દેવનાગરી લિપિમાં પણ '૨૦૦' છાપ્યું છે. અસલી નોટમાં આ છાપકામ ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું હોય છે.
નકલી નોટોમાં ઘણી વખત આ પ્રકારની ઝીણવટભરી પ્રિન્ટિંગ યોગ્ય રીતે જોવા મળતી નથી અથવા તેમાં સ્પષ્ટતા ઓછી હોય છે. તેથી દેવનાગરીમાં લખાયેલા મૂલ્યની પણ ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
મહાત્મા ગાંધીની તસવીર હોવી જોઈએ સ્પષ્ટ
200 રૂપિયાની અસલી નોટના આગળના ભાગમાં બરાબર મધ્યમાં મહાત્મા ગાંધીની તસવીર આપવામાં આવી છે. આ તસવીર સ્પષ્ટ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી અને સ્વચ્છ દેખાવાની હોય છે.
જો તસવીરમાં ઝાંખપ, અસમાનતા અથવા પ્રિન્ટિંગની ખામી જોવા મળે તો નોટ અંગે શંકા રાખવી યોગ્ય રહેશે.
આ પણ વાંચો: મમતા બેનરજીને મોટો રાજકીય ઝટકો! : TMCના સૌથી વિશ્વસનીય નેતાએ પ્રમુખ સહિત તમામ પદેથી આપ્યું રાજીનામું
ગવર્નરના હસ્તાક્ષર અને RBIનું લોગો તપાસો
નોટની જમણી બાજુ નીચેના ભાગમાં RBIના ગવર્નરના હસ્તાક્ષર, રિઝર્વ બેંકની ગેરંટી કલોઝ તથા RBIનું સત્તાવાર લોગો છપાયેલું હોય છે.
આ તમામ વિગતો યોગ્ય સ્થાન પર અને સ્પષ્ટ પ્રિન્ટમાં હોવી જોઈએ. આ સુરક્ષા ફીચર્સ નોટની વિશ્વસનીયતા ચકાસવામાં મદદરૂપ બને છે.
સિરિયલ નંબરનું કદ ધીમે ધીમે મોટું થાય છે.
અસલી 200 રૂપિયાની નોટમાં સિરિયલ નંબરની પ્રિન્ટિંગ પણ ખાસ પ્રકારની હોય છે.
નોટના ઉપરના ડાબા ખૂણે અને નીચેના જમણા ખૂણે આપેલા નંબર પેનલમાં ડાબી બાજુથી જમણી તરફ જતા અંકોનું કદ ધીમે ધીમે વધતું જાય છે. આ એક મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા લક્ષણ છે, જે નકલી નોટોમાં ઘણી વખત યોગ્ય રીતે જોવા મળતું નથી.
અશોક સ્તંભનું રાષ્ટ્રીય પ્રતીક પણ તપાસો
200 રૂપિયાની નોટના આગળના ભાગમાં નીચેની જમણી બાજુ ભારતનું રાષ્ટ્રીય પ્રતીક અશોક સ્તંભ આપવામાં આવ્યું છે.
આ પ્રતીક થોડું ઉપસેલું (Raised Printing) હોય છે, જેથી તેને સ્પર્શ કરીને પણ અનુભવી શકાય છે. ખાસ કરીને દૃષ્ટિબાધિત લોકો માટે પણ આ સુરક્ષા ફીચર ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
જો અશોક સ્તંભ ઝાંખો, અસ્પષ્ટ અથવા સામાન્ય પ્રિન્ટ જેવો લાગે તો નોટની અસલિયત અંગે વધુ ચકાસણી કરવી જોઈએ.
આ પણ વાંચો: EPFOમાં મોટો ફેરફાર! : હવે પોર્ટલ પર નહીં મળે UANની આ બે સેવાઓ, UMANG એપથી જ કરવું પડશે કામ
નકલી નોટોથી બચવા RBIની સલાહ
RBI સમયાંતરે લોકોને નકલી ચલણી નોટોથી બચવા માટે જાગૃત કરે છે. કોઈપણ ચલણી નોટ સ્વીકારતા પહેલાં તેના સુરક્ષા ચિહ્નો ધ્યાનપૂર્વક તપાસવા જોઈએ. માત્ર રંગ અથવા કદ જોઈને નોટ અસલી છે એવો અંદાજ લગાવવો યોગ્ય નથી. જો કોઈ નોટ અંગે શંકા થાય તો તેને બેંકમાં લઈ જઈ ચકાસણી કરાવવી જોઈએ. શંકાસ્પદ નોટને ફરી ચલણમાં મૂકવાનો પ્રયાસ કરવો કાયદાકીય મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
ઉતાવળ નહીં, સાવચેતી જરૂરી
દૈનિક જીવનમાં રોકડ વ્યવહારો કરતી વખતે થોડી સાવચેતી રાખવાથી મોટી આર્થિક છેતરપિંડીથી બચી શકાય છે. ખાસ કરીને બજાર, જાહેર પરિવહન, મેળા અથવા ભીડવાળા વિસ્તારોમાં રોકડ લેતી વખતે નોટના સુરક્ષા ફીચર્સ ચકાસવાની ટેવ વિકસાવવી જરૂરી છે.
RBI દ્વારા જણાવાયેલા આ સુરક્ષા લક્ષણો સામાન્ય ગ્રાહકોને અસલી અને નકલી નોટ વચ્ચેનો તફાવત સમજવામાં મદદ કરે છે. તેથી આગામી વખતે 200 રૂપિયાની નોટ હાથમાં આવે ત્યારે ઉપર જણાવેલા સુરક્ષા ચિહ્નોની ચકાસણી જરૂર કરો. થોડી સાવચેતી તમને સંભવિત નુકસાનથી બચાવી શકે છે.
