નવી દિલ્હી: દેશભરના કરોડો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારો માટે રાહતના સમાચાર છે. કેન્દ્ર સરકારે દવાઓના વધતા ભાવ અને ઓવરપ્રાઇસિંગ પર કડક નિયંત્રણ લાવવા માટે ડ્રગ્સ પ્રાઇસ કંટ્રોલ ઓર્ડર (DPCO), 2013માં મહત્વપૂર્ણ સુધારા જાહેર કર્યા છે. નવા નિયમો મુજબ હવે કોઈપણ દવા કંપની અથવા મેડિકલ સ્ટોર સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલી મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) કરતાં ₹1 પણ વધુ વસૂલશે તો તેની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. કેન્દ્રના રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલયના ઔષધિ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આ નવા નિયમોનો હેતુ આવશ્યક દવાઓ સામાન્ય લોકોને વાજબી કિંમતે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો અને દવાઓના બજારમાં પારદર્શિતા વધારવાનો છે. સરકારનું માનવું છે કે આ નિર્ણયથી દર્દીઓ પર સારવારનો આર્થિક બોજ ઘટશે અને દવાઓના ભાવમાં મનસ્વી વધારો અટકાવી શકાશે.
ઓવરપ્રાઇસિંગ પર હવે શૂન્ય સહનશીલતા
નવા નિયમો મુજબ, જો કોઈ કંપની અથવા ફાર્મસી સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલી કિંમત કરતાં વધુ રકમ વસૂલતી ઝડપાશે તો તેની સામે માત્ર દંડ જ નહીં પરંતુ વસૂલેલી વધારાની રકમ પણ પરત ભરાવાશે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવશ્યક દવાઓની કિંમતોમાં કોઈપણ પ્રકારની ગેરરીતિ હવે સહન કરવામાં આવશે નહીં. દર્દીઓના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને નિયમોને વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા છે.
આ પણ વાંચો: ટેલિગ્રામ પર સરકારનો સખત પ્રહાર : ફિલ્મો-વેબ સિરીઝની પાઇરસી રોકવા આપ્યું 15 દિવસનું અલ્ટિમેટમ
હવે અલગ-અલગ પેકિંગ માટે પણ નક્કી થશે અલગ ભાવ
સુધારાયેલા નિયમો અનુસાર સરકાર હવે એક જ દવાના અલગ-અલગ પેક સાઇઝ, પેકેજિંગ, ડોઝ અથવા દવાના સ્વરૂપ મુજબ અલગ-અલગ મહત્તમ છૂટક કિંમત નક્કી કરી શકશે.
આ પગલાથી બજારમાં સમાન દવાની વિવિધ પેકિંગમાં થતી ભાવની ગેરરીતિ પર નિયંત્રણ આવશે. ગ્રાહકો માટે યોગ્ય કિંમત જાણી શકવી સરળ બનશે અને કંપનીઓ મનફાવે તેમ ભાવ નક્કી કરી શકશે નહીં.
વધુ વસૂલેલી રકમ વ્યાજ સાથે પરત કરવી પડશે
નવા નિયમોની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ મુજબ જો કોઈ કંપની ઓવરપ્રાઇસિંગ કરતી ઝડપાશે તો તેને વધારાની વસૂલેલી સમગ્ર રકમ પર વાર્ષિક 15 ટકા ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ સાથે સરકારને પરત ચૂકવવી પડશે.
આ ઉપરાંત વારંવાર નિયમોનો ભંગ કરતી કંપનીઓ સામે વધુ કડક કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં ઉત્પાદન લાયસન્સને અમુક સમય માટે સ્થગિત કરવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
દવાઓના ભાવ ઘટે તો તરત આપવી પડશે જાણકારી
સરકારે દવા ઉત્પાદક કંપનીઓ માટે નવી માર્ગદર્શિકા પણ જાહેર કરી છે. જો કોઈ દવાની કિંમતમાં ઘટાડો કરવામાં આવે તો કંપનીએ બે અઠવાડિયાની અંદર તમામ ડીલરો અને મેડિકલ સ્ટોરોને નવી કિંમતની યાદી મોકલવી પડશે. ઉપરાંત ઓછામાં ઓછા બે રાષ્ટ્રીય અખબારો અને કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પણ નવી કિંમતની જાહેરાત કરવી ફરજિયાત રહેશે. આ નિયમથી ગ્રાહકો સુધી નવી કિંમતની માહિતી ઝડપથી પહોંચશે.
નવી દવા લોન્ચ કરવાની પ્રક્રિયા સરળ
નવા નિયમો હેઠળ જો કોઈ દવાની મહત્તમ છૂટક કિંમત અગાઉથી નક્કી થઈ ચૂકી હોય તો આગામી 12 મહિનામાં એ જ દવા બજારમાં લાવતી બીજી કંપનીને ફરીથી ભાવ મંજૂર કરાવવા અરજી કરવાની જરૂર રહેશે નહીં.
કંપનીએ માત્ર દવા લોન્ચ થયાના એક મહિનાની અંદર સંબંધિત સત્તાવાળાઓને તેની જાણ કરવી પડશે. આ પગલાથી દવા ઉત્પાદકો માટે પ્રક્રિયા સરળ બનશે.
આ પણ વાંચો: અયોધ્યા રામ મંદિરમાં લાગુ થયા નવા કડક નિયમો : ડ્રેસ કોડથી લઈને કાઉન્ટિંગ સુધી, જાણો શું બદલાયું
7 વર્ષ સુધી રેકોર્ડ રાખવો ફરજિયાત
સરકારે દવા ઉત્પાદકો માટે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ નિયમ લાગુ કર્યો છે. હવે દરેક કંપનીએ ઉત્પાદન, વેચાણ અને અન્ય સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો ઓછામાં ઓછા સાત નાણાકીય વર્ષ સુધી સાચવી રાખવાના રહેશે.
જરૂર પડ્યે સરકાર અથવા સંબંધિત એજન્સીઓ આ દસ્તાવેજોની તપાસ કરી શકશે. આ પગલું દવા બજારમાં પારદર્શિતા વધારવામાં મદદરૂપ બનશે.
NPPAનું ડિજિટલ મોનિટરિંગ વધુ મજબૂત બનશે
દવાઓના ભાવ પર નજર રાખવા માટે નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) ડિજિટલ મોનિટરિંગ સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવી રહી છે.
આ સિસ્ટમ દ્વારા દવાઓના QR કોડ અને બેચ નંબરના આધારે બજારમાં વેચાતી દવાઓની માહિતી પર નજર રાખી શકાશે. જો કોઈ રિટેલર અથવા કંપની નક્કી કરેલી કિંમત કરતાં વધુ વસૂલી કરશે અથવા MRPમાં ગેરરીતિ કરશે તો સિસ્ટમ દ્વારા તેની ઝડપથી ઓળખ થઈ શકશે.
દર્દીઓ માટે રાહત, બજારમાં વધશે પારદર્શિતા
આરોગ્ય નીતિના નિષ્ણાતોના મતે સરકારનું આ પગલું આરોગ્ય સેવાઓનો ખર્ચ ઘટાડવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને આવશ્યક દવાઓ પર ભાવ નિયંત્રણ વધુ અસરકારક બનશે અને સામાન્ય દર્દીઓને વાજબી કિંમતે દવાઓ ઉપલબ્ધ થશે.
નવા નિયમો લાગુ થયા બાદ દવા કંપનીઓ અને મેડિકલ સ્ટોરોએ પણ કિંમતો અંગે વધુ જવાબદારીપૂર્વક વર્તવું પડશે. સરકારનો પ્રયાસ છે કે દેશમાં દવાઓના બજારમાં પારદર્શિતા વધે, ગ્રાહકોના હિતો સુરક્ષિત રહે અને કોઈપણ દર્દીને જરૂરી દવા માટે વધુ કિંમત ચૂકવવાની ફરજ ન પડે.
