ખિસ્સામાં રહેલી નોટનું જાણો છો આ રહસ્ય? : ભારતીય ચલણી નોટ પર લખી હોય છે કેટલી ભાષા, જાણો તેનું કારણ

નવી દિલ્હી: આપણે દરરોજ પૈસાની લેવડદેવડ કરીએ છીએ. ખરીદી હોય, મુસાફરી હોય કે અન્ય કોઈ ખર્ચ, ચલણી નોટો આપણા જીવનનો અભિન્ન ભાગ છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય ભારતીય ચલણી નોટને ધ્યાનથી જોઈ છે? મોટાભાગના લોકો નોટ પર લખાયેલી કિંમત, મહાત્મા ગાંધીની તસવીર અથવા સુરક્ષા ચિહ્નો પર તો નજર કરે છે, પરંતુ તેના પર અલગ-અલગ ભાષાઓમાં લખાયેલા લખાણ પર ભાગ્યે જ ધ્યાન આપે છે. ભારતીય ચલણી નોટો માત્ર વ્યવહારનું માધ્યમ નથી, પરંતુ દેશની ભાષાકીય અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાનું પણ પ્રતિક છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતી નોટો પર કુલ 17 ભાષાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ વ્યવસ્થા ભારતની બહુરંગી ભાષાકીય ઓળખને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને દેશના વિવિધ રાજ્યોના લોકો માટે ચલણને વધુ સરળતાથી ઓળખી શકાય તે માટે કરવામાં આવી છે.

ભારતીય નોટ પર કુલ કેટલી ભાષાઓ લખાયેલી હોય છે?

ભારતીય ચલણી નોટના આગળના ભાગમાં બે ભાષાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જ્યારે પાછળના ભાગમાં એક વિશેષ 'લેંગ્વેજ પેનલ' આપવામાં આવી છે, જેમાં 15 ભારતીય ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ રીતે એક નોટ પર કુલ 17 ભાષાઓ જોવા મળે છે. આગળના ભાગમાં હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષામાં મૂલ્ય અને અન્ય જરૂરી માહિતી લખવામાં આવે છે, જ્યારે પાછળના ભાગમાં અન્ય ભારતીય ભાષાઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

લેંગ્વેજ પેનલમાં કઈ 15 ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે?

નોટના પાછળના ભાગમાં આવેલી લેંગ્વેજ પેનલમાં ભારતના વિવિધ પ્રદેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી 15 ભાષાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ ભાષાઓમાં આસામી, બંગાળી, ગુજરાતી, કન્નડ, કાશ્મીરી, કોંકણી, મલયાલમ, મરાઠી, નેપાળી, ઓડિયા, પંજાબી, સંસ્કૃત, તમિલ, તેલુગુ અને ઉર્દૂનો સમાવેશ થાય છે.

આ ભાષાઓમાં નોટની કિંમત દર્શાવવામાં આવે છે જેથી અલગ-અલગ ભાષા બોલતા લોકો માટે ચલણ ઓળખવું સરળ બને.

આ પણ વાંચો: 74 વર્ષ જૂના PFના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર! : જમા કરાવવા અને ઉપાડવાના નવા નિયમો લાગુ, જાણો શું પડશે અસર

હિન્દી અને અંગ્રેજીને આગળના ભાગમાં જ કેમ સ્થાન અપાયું છે?

ભારતીય ચલણી નોટના આગળના ભાગમાં હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. તેનું મુખ્ય કારણ સમગ્ર દેશમાં નોટની સરળ ઓળખ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે.

હિન્દી દેશની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષાઓમાંની એક છે, જ્યારે અંગ્રેજી વહીવટી, બેંકિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાય છે. તેથી આ બંને ભાષાઓને નોટના મુખ્ય ભાગમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

બંધારણમાં 22 ભાષાઓ હોવા છતાં નોટ પર માત્ર 17 ભાષા કેમ?

ભારતના બંધારણની આઠમી અનુસૂચિમાં હાલમાં 22 અનુસૂચિત ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે. છતાં ભારતીય ચલણી નોટો પર માત્ર 17 ભાષાઓ જ જોવા મળે છે. તેનું કારણ એ છે કે હાલની નોટોની ભાષાકીય ડિઝાઇન ઘણા વર્ષો પહેલાં તૈયાર કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ બંધારણમાં કેટલીક નવી ભાષાઓ ઉમેરાઈ, પરંતુ નોટોની લેંગ્વેજ પેનલમાં હજુ સુધી કોઈ મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. આથી તમામ અનુસૂચિત ભાષાઓને નોટ પર સ્થાન મળ્યું નથી.

આ પણ વાંચો: સોનમ વાંગચુકનું 5 kg વજન ઘટ્યું : અનશન વચ્ચે તબિયત બગડી

નોટ પર વિવિધ ભાષાઓ લખવાની શરૂઆત શા માટે થઈ?

ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા ઘણા દાયકાઓથી વિવિધ ભારતીય ભાષાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ પાછળનો મુખ્ય હેતુ દેશની ભાષાકીય વિવિધતાને માન્યતા આપવાનો છે. ભારત વિવિધ સંસ્કૃતિઓ અને ભાષાઓ ધરાવતો દેશ છે. દરેક રાજ્ય અને ભાષાકીય સમુદાયને સન્માન મળે અને લોકો પોતાની ભાષામાં ચલણનું મૂલ્ય ઓળખી શકે તે માટે આ વ્યવસ્થા અપનાવવામાં આવી હતી. આ વ્યવસ્થા ભારતની એકતા અને વિવિધતાના સુંદર સમન્વયનું પ્રતિક પણ માનવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો: મમતા બેનરજીને મોટો રાજકીય ઝટકો! : TMCના સૌથી વિશ્વસનીય નેતાએ પ્રમુખ સહિત તમામ પદેથી આપ્યું રાજીનામું

નોટ માત્ર ચલણ નહીં, ભારતની ઓળખ પણ છે

ભારતીય ચલણી નોટો પર માત્ર ભાષાઓ જ નહીં પરંતુ દેશની સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક ઓળખ પણ દર્શાવવામાં આવે છે. મહાત્મા ગાંધીની તસવીર, અશોક સ્તંભ, વિવિધ સ્મારકો, સ્વચ્છ ભારતનો સંદેશ અને અન્ય સુરક્ષા ચિહ્નો નોટને વિશિષ્ટ બનાવે છે. ભાષાઓનો સમાવેશ પણ એ જ વિચારધારાનો એક ભાગ છે કે દેશના દરેક નાગરિકને ચલણમાં પોતાની ભાષાનું પ્રતિનિધિત્વ જોવા મળે.

ભાષાકીય વિવિધતાનો જીવંત સંદેશ

ભારત વિશ્વના સૌથી વધુ ભાષાકીય વૈવિધ્ય ધરાવતા દેશોમાંનું એક છે. આવી સ્થિતિમાં ચલણી નોટ પર વિવિધ ભાષાઓનો સમાવેશ માત્ર ઔપચારિકતા નથી, પરંતુ દેશની સાંસ્કૃતિક સમૃદ્ધિ અને સર્વસમાવેશકતાનો સંદેશ પણ આપે છે.

આગામી વખત જ્યારે તમારા હાથમાં ભારતીય ચલણી નોટ આવે ત્યારે તેના પર લખાયેલી વિવિધ ભાષાઓ પર પણ એક નજર જરૂર કરજો. કદાચ તમને સમજાશે કે આ નાની નોટ માત્ર પૈસાનું સાધન જ નહીં, પરંતુ ભારતની વિવિધ ભાષાઓ અને સંસ્કૃતિઓને જોડતું એક અનોખું પ્રતિક પણ છે.