Rajesh Exports Corporate Scam: ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી રાજેશ એક્સપોર્ટ્સનું નામ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. સામાન્ય રોકાણકાર માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આશરે રૂ.3 હજાર કરોડની માર્કેટ કેપ ધરાવતી કંપની સામે રૂ.15 લાખ કરોડ જેટલી ગેરરીતિના આરોપો કેવી રીતે લાગી શકે? આ આંકડો એટલો મોટો છે કે તે ભારતની વાર્ષિક નિકાસના નોંધપાત્ર હિસ્સા જેટલો ગણાય છે. જૂન 2026માં માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) દ્વારા જાહેર કરાયેલા વચગાળાના આદેશ બાદ સમગ્ર મામલો પ્રકાશમાં આવ્યો છે. પ્રથમ નજરે આ કોઈ બેંક લોન લઈને ભાગી જવાનું કૌભાંડ લાગતું નથી, પરંતુ એક જટિલ એકાઉન્ટિંગ અને નાણાકીય ગેરરીતિનો મામલો હોવાનું સામે આવ્યું છે. સેબીની તપાસમાં કંપનીના નાણાકીય હિસાબો, વેચાણના આંકડા અને વિદેશી વ્યવહારો અંગે અનેક ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
માર્કેટ કેપ માત્ર રૂ.3 હજાર કરોડ, પરંતુ વેચાણ બતાવાયું લાખો કરોડ
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ મુખ્યત્વે સોનાના રિફાઇનિંગ અને જ્વેલરીના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલી કંપની છે. સોનાના વેપારમાં સામાન્ય રીતે નફાનો માર્જિન ખૂબ ઓછો હોય છે, પરંતુ કુલ ટર્નઓવર ખૂબ મોટું હોઈ શકે છે. કંપની વર્ષોથી તેના નાણાકીય અહેવાલોમાં વાર્ષિક વેચાણ રૂ.2.5 લાખ કરોડથી રૂ.3 લાખ કરોડ સુધી દર્શાવતી હતી. જોકે સેબીની તપાસમાં સામે આવ્યું કે નાણાકીય વર્ષ 2021થી 2025 વચ્ચે કંપની દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડાઓમાં ગંભીર ગેરરીતિઓ હોઈ શકે છે. સેબી અનુસાર છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન કંપનીએ જાહેર કરેલી કુલ આવકમાંથી લગભગ 99.8 ટકા આવક શંકાસ્પદ અથવા ભ્રામક હોઈ શકે છે.
આખરે રૂ.15 લાખ કરોડનો આંકડો આવ્યો ક્યાંથી?
ઘણા લોકો માની રહ્યા છે કે, રૂ.15 લાખ કરોડનું સીધું નુકસાન થયું છે, પરંતુ હકીકતમાં આ આંકડો કંપનીએ પાંચ વર્ષ દરમિયાન જાહેર કરેલી કુલ આવકનો સરવાળો છે. સેબીની તપાસમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે આમાંથી મોટાભાગનું વેચાણ માત્ર કાગળ પર જ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. એટલે કે કંપનીએ વાસ્તવિક વેપાર કરતાં ઘણી મોટી આવક બતાવીને પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત દેખાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હોઈ શકે છે.
જો આ આરોપો સાબિત થાય તો તેનો અર્થ એ થશે કે કંપનીએ બજાર અને રોકાણકારો સમક્ષ પોતાની ક્ષમતા અને વ્યવસાયનું કદ વાસ્તવિકતા કરતાં ઘણું મોટું દર્શાવ્યું હતું.
આ પણ વાંચો: RBIનો મોટો નિર્ણય: રેપો રેટ 5.25% પર યથાવત્, જાણો હોમ લોન અને કાર લોનની EMI પર શું થશે અસર
શેલ કંપનીઓના નેટવર્કથી ઉભી કરાઈ આવક?
સેબી અને ફોરેન્સિક ઓડિટમાં સામે આવેલા પ્રાથમિક તારણો અનુસાર કંપનીએ અનેક વિદેશી સહયોગી કંપનીઓ અને પેટાકંપનીઓનો ઉપયોગ કર્યો હોવાની શંકા છે. રાજેશ એક્સપોર્ટ્સે દાવો કર્યો હતો કે તેની આવકનો મોટો હિસ્સો સિંગાપોર સ્થિત REL Singapore અને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની Valcambi Refinery જેવી સંસ્થાઓમાંથી આવી રહ્યો હતો. પરંતુ જ્યારે તપાસ એજન્સીઓએ આ કંપનીઓના બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન, ઇન્વોઇસ અને એકાઉન્ટિંગ રેકોર્ડની વિગતો માંગી ત્યારે જરૂરી માહિતી પૂરી પાડવામાં આવી ન હોવાનું સેબીના આદેશમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જેના કારણે શંકા વધુ ગાઢ બની છે.
‘પેપર ટ્રેડિંગ’નો ખેલ શું છે?
સોનાના વેપારમાં એક જ માલ અથવા એક જ બિલને અનેક કંપનીઓ વચ્ચે વારંવાર ફેરવીને મોટા વ્યવહારો દર્શાવવાની પદ્ધતિને પરિપત્ર વેપાર અથવા "સર્ક્યુલર ટ્રેડિંગ" કહેવામાં આવે છે. તપાસ એજન્સીઓને શંકા છે કે રાજેશ એક્સપોર્ટ્સે પણ સમાન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને વેચાણના આંકડા વધારી બતાવ્યા હોઈ શકે છે. આ પ્રક્રિયામાં વાસ્તવિક વેપાર ઓછો હોય છે પરંતુ કાગળ પર મોટી આવક દર્શાવવામાં આવે છે. જો આ આરોપો સાચા સાબિત થાય તો કંપનીના મોટા ભાગના ટર્નઓવર પાછળ કોઈ વાસ્તવિક વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિ ન હોવાનું બહાર આવી શકે છે.
આફ્રિકાની સોનાની ખાણોમાં રોકાણ પણ સવાલોના ઘેરામાં
તપાસ દરમિયાન કંપનીના આફ્રિકામાં થયેલા રોકાણ અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. કંપનીએ 2023માં આફ્રિકાની સોનાની ખાણોમાં રૂ.1,035 કરોડનું રોકાણ કર્યું હોવાનું જાહેર કર્યું હતું. પરંતુ ફોરેન્સિક ઓડિટ દરમિયાન આ રોકાણના પૂરતા પુરાવા અથવા સંબંધિત સંપત્તિઓની વિગતો ન મળતાં તપાસ એજન્સીઓએ આ મુદ્દે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. આ કારણે કંપનીના રોકાણ સંબંધિત દાવાઓની વિશ્વસનીયતા પર પણ પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું થયું છે.
આ પણ વાંચો: 15.15 લાખ કરોડનો ગોટાળો: SEBI એ Rajesh Exports Scam વિશે કર્યો મોટો ખુલાસો, કંપનીનાં શેરમાં લોઅર સર્કિટ
આખરે આ બધું કેમ કરવામાં આવ્યું?
સેબીના પ્રાથમિક તારણો મુજબ કંપનીએ પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ અને વ્યવસાયનું કદ વધુ મોટું દેખાડીને રોકાણકારો, બેંકો અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓમાં વિશ્વાસ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો હોઈ શકે છે. મોટું ટર્નઓવર અને મજબૂત બેલેન્સ શીટ દર્શાવવાથી કંપની બજારમાં વધુ વિશ્વસનીય દેખાય છે, જેના કારણે રોકાણકારો અને સંસ્થાકીય રોકાણકારોનો વિશ્વાસ મેળવવામાં મદદ મળે છે.
સેબીની કાર્યવાહી બાદ કંપનીનું શું કહેવું છે?
સેબીએ કંપનીના પ્રમોટર અને ચેરમેન રાજેશ મહેતા સામે વચગાળાની કાર્યવાહી હાથ ધરી છે અને તેમને શેરબજારમાં ટ્રેડિંગથી રોકી દીધા છે. સાથે જ કંપનીના ઓડિટર્સની ભૂમિકા અંગે પણ તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. જોકે રાજેશ એક્સપોર્ટ્સે તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. કંપનીએ સ્ટોક એક્સચેન્જને આપેલી માહિતીમાં જણાવ્યું છે કે સેબીનો આદેશ માત્ર વચગાળાનો છે અને હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવામાં આવ્યું નથી. કંપનીનો દાવો છે કે તેના દ્વારા જાહેર કરાયેલા તમામ આવકના આંકડા સાચા છે અને ટર્નઓવર વધારીને દર્શાવવામાં આવ્યો નથી.
આગળ શું?
હાલમાં સમગ્ર મામલો તપાસ હેઠળ છે અને સેબીની અંતિમ તપાસ રિપોર્ટ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે કંપની સામેના આરોપો કેટલા સાચા છે. પરંતુ આ કેસે એક વખત ફરી રોકાણકારોને યાદ અપાવ્યું છે કે માત્ર મોટી આવક કે ટર્નઓવરના આંકડા જોઈને રોકાણ કરવાનો નિર્ણય લેવો જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ કેસ હવે માત્ર એક કંપનીની તપાસ પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ તે ભારતીય કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ, ઓડિટિંગ પ્રક્રિયા અને રોકાણકારોના વિશ્વાસ સાથે જોડાયેલો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે.
