ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધતા તણાવ અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારતમાં ગેસ સપ્લાય અંગે ચિંતા વધી રહી છે, ખાસ કરીને LPG સિલિન્ડરની સપ્લાય પર દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે, પરંતુ આશ્ચર્યજનક રીતે પાઇપલાઇન દ્વારા આવતી PNG ગેસની સપ્લાય લગભગ સ્થિર રહી છે અને ઘરેલુ વપરાશકર્તાઓ માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ રાહત બની છે.
PNG ગેસ પર અસર કેમ ઓછી પડે છે?
PNG (Piped Natural Gas) પર વૈશ્વિક તણાવનો ઓછો પ્રભાવ પડવાનો મુખ્ય કારણ ભારતની મજબૂત આંતરિક ગેસ સપ્લાય અને સુવ્યવસ્થિત વિતરણ સિસ્ટમ છે, જે તેને LPG કરતા વધુ સ્થિર બનાવે છે.
ઘરેલું ગેસને પ્રાથમિકતા
PNG ગેસના સ્થિર રહેવાનું સૌથી મોટું કારણ ભારતનું પોતાનું નેચરલ ગેસ ઉત્પાદન છે અને દેશની લગભગ 50 ટકા ગેસની માંગ સ્થાનિક સ્તરે પૂરી થાય છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ગડબડ હોવા છતાં ઘરેલુ સપ્લાય ચાલુ રહે છે. સરકાર ઘરેલુ વપરાશ માટે PNG અને CNG જેવી જરૂરી સેવાઓને પ્રાથમિકતા આપે છે, જેના કારણે રસોડા સુધી ગેસની સપ્લાયમાં અવરોધ ઓછો પડે છે.
આયાત પર નિર્ભરતા – LPG અને PNG વચ્ચેનો તફાવત
ભારત પોતાની LPG જરૂરિયાતનો 90 ટકા કરતાં વધુ હિસ્સો ખાડી દેશો પરથી આયાત કરે છે, જેના કારણે geopolitical તણાવની સીધી અસર LPG સપ્લાય પર પડે છે. બીજી તરફ PNG માટે ઉપયોગમાં લેવાતી LNG વિવિધ દેશોમાંથી આવે છે જેમ કે
અમેરિકા,
રશિયા અને
ઓસ્ટ્રેલિયા,
જે આયાત સ્ત્રોતોને વધુ વિવિધીકૃત બનાવે છે અને જોખમ ઘટાડે છે.
પાઇપલાઇન સિસ્ટમ – સતત સપ્લાયનું રહસ્ય
LPG જ્યાં સિલિન્ડર, ટ્રક અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્ક પર આધારિત છે, ત્યાં PNG સીધા અંડરગ્રાઉન્ડ પાઇપલાઇન દ્વારા ઘરો સુધી પહોંચે છે, જેના કારણે લોજિસ્ટિક્સમાં અવરોધો ઘટે છે અને સંકટના સમયમાં પણ સપ્લાય સતત ચાલુ રહે છે. આ પાઇપલાઇન સિસ્ટમ શહેરોમાં વધુ વિશ્વસનીય અને ઝડપી ગેસ સપ્લાય સુનિશ્ચિત કરે છે.
સ્ટોરેજ બફર – ઈમર્જન્સીમાં મદદરૂપ
ભારત આયાત કરેલી LNGને દેશભરના ટર્મિનલ્સમાં સંગ્રહિત કરે છે, જે બફર તરીકે કામ કરે છે અને જો આયાતમાં તાત્કાલિક વિક્ષેપ આવે તો પણ આ સ્ટોરેજથી કેટલાક અઠવાડિયા સુધી સપ્લાય જાળવી રાખી શકાય છે.
ભારતનું ગેસ ઉત્પાદન – સતત વધારો
ભારત સતત તેના નેચરલ ગેસ ઉત્પાદનને વધારવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે અને 2023-24 દરમિયાન દેશે લગભગ 36.4 બિલિયન ક્યુબિક મીટર ગેસનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જ્યારે દૈનિક ઉત્પાદન લગભગ 92થી 97.5 મિલિયન ક્યુબિક મીટર વચ્ચે રહે છે.
મુખ્ય ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં:
આંધ્ર પ્રદેશના દરિયાકિનારે આવેલું કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિન કુલ ઉત્પાદનનો લગભગ 25 ટકા હિસ્સો આપે છે
આસામ અને ત્રિપુરા જેવા ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્ય લગભગ 47 ટકા ઉત્પાદન આપે છે
મુંબઈ નજીકના ઓફશોર ક્ષેત્રો પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે
હાલની સ્થિતિમાં PNG કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
વૈશ્વિક સ્તરે ઊર્જા સુરક્ષા સૌથી મોટો મુદ્દો બની રહ્યો છે અને આવી સ્થિતિમાં PNG જેવી સ્થિર અને વિશ્વસનીય ગેસ સપ્લાય સિસ્ટમ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. સરકાર પણ હવે વધુને વધુ ઘરેલુ વપરાશકર્તાઓને PNG કનેક્શન તરફ પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે જેથી LPG પરની નિર્ભરતા ઓછી થાય અને ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બને.
